વહુના નામે આવેલા રહસ્યમય પાર્સલમાંથી સોનાનું ઘરેણું નીકળતાં સાસુ બેભાન થઈ ગઈ, જૂનો પત્ર વાંચતાં જ દીકરો રડી પડ્યો અને...

બપોરના બે વાગ્યા હતા અને આકરા વૈશાખી તડકા વચ્ચે શેરીઓમાં સાવ સૂમસામ સન્નાટો પથરાયેલો હતો.

ઘરના આંગણામાં લીમડાના ઝાડની છાયા નીચે પક્ષીઓ પણ શાંત થઈને બેઠા હતા અને પવનની લહેરખી સાવ થંભી ગઈ હતી.

ગીતા રસોડામાં ઊભા રહીને બપોરની રસોઈ પૂરી કર્યા પછી વાસણો વ્યવસ્થિત ગોઠવી રહી હતી અને સાંજના નાસ્તા માટે લોટ બાંધી રહી હતી.

તેના હાથમાં લોટ ચોંટેલો હતો, પણ અચાનક બહાર લોખંડની ડેલી પાસે મોટરસાયકલના હોર્નનો કર્કશ અવાજ સંભળાયો.

ગીતાએ હાથ ધોયા, સુતરાઉ કપડાથી લૂછ્યા અને ઉતાવળા પગલે આંગણા તરફ દોડી આવી.

તેણે લોખંડની નાની જાળીવાળો દરવાજો ખોલ્યો એટલે સામે કુરિયર કંપનીના ગણવેશમાં ઊભેલા ડિલિવરી બોયે એક મોટું, બ્રાઉન પૂંઠાનું બોક્સ આગળ ધર્યું.

'ગીતાબેનનું પાર્સલ છે, અહીં પહોંચની પાવતી પર તમારી સહી કરી આપો.' કુરિયરવાળાએ પેન આપતાં કહ્યું.

ગીતાએ અસમંજસમાં પડીને બોક્સ હાથમાં લીધું, કારણ કે તેણે કે તેના પતિ સંજયે કોઈ પણ જાતનો સામાન બહારથી મંગાવ્યો નહોતો.

તેણે કુરિયરવાળાને પૂછ્યું પણ ખરું, 'ભાઈ, આ કોણે મોકલ્યું છે? કોઈ મોકલનારનું નામ કે દુકાનનું સરનામું છે?'

'ના બેન, અમારા રજિસ્ટરમાં કોઈ નામ નથી, માત્ર તમારું સરનામું છે.' કુરિયરવાળાએ કહ્યું અને સહી લઈને પોતાની મોટરસાયકલ મારી મૂકી.

ગીતાએ બોક્સને ફેરવીને જોયું તો ઉપર માત્ર એક નાની સફેદ ચિઠ્ઠી ચોંટાડેલી હતી, જેના પર મોટા અક્ષરે લખ્યું હતું: 'પરિવારની સાચી અમાનત'.

આ વિચિત્ર લખાણ વાંચીને ગીતાનું કુતૂહલ અને આશ્ચર્ય બંને વધી ગયાં.

તે બોક્સ લઈને દિવાનખંડમાં આવી અને સેન્ટર ટેબલ પર મૂકીને કાળજીપૂર્વક કાગળની સેલોટેપ ઉખેડવા લાગી.

તેની સાસુ સરસ્વતીબેન બાજુના જૂના સાગના સોફા પર બેસીને ચશ્મા ચડાવીને ગીતા પ્રેસની ધાર્મિક ચોપડી વાંચી રહ્યાં હતાં.

સરસ્વતીબેને નજર ઊંચી કરી અને પૂછ્યું, 'કોનું પાર્સલ છે વહુ? તારા પિયરમાંથી તારા ભાઈએ કોઈ ભેટ મોકલી છે કે શું?'

'ના બા, પિયરથી નથી આવ્યું અને મોકલનારનું કોઈ નામ પણ નથી લખ્યું.' ગીતાએ જવાબ આપતાં બોક્સનું ઉપરનું ઢાંકણું ખોલ્યું.

પૂંઠાના બોક્સની અંદરથી જૂના લાલ મખમલથી મઢેલો એક નાનકડો, સાગના લાકડાનો ડબ્બો બહાર આવ્યો.

ડબ્બાના ખૂણાઓ પર વર્ષો જૂની ધૂળ જામેલી હતી અને તેના પર પિત્તળની નાની કડી લાગેલી હતી.

ગીતાએ કડી ઊંચી કરીને ડબ્બો ખોલ્યો તો અંદરથી લાલ રેશમી વસ્ત્રમાં લપેટેલું એક અત્યંત પ્રાચીન અને ભવ્ય ઘરેણું ઝગમગી ઊઠ્યું.

તે સોનાના જૂના ઘાટનું, હાથે કંડારેલી પવિત્ર વાટકીઓવાળું અને ત્રણ સેરવાળું એક અત્યંત ભારે અને કિંમતી મંગળસૂત્ર હતું.

તેની ઝીણી કારીગરી અને સોનાની શુદ્ધતા જોતાં જ ખ્યાલ આવી જતો હતો કે તે કોઈ સામાન્ય ઘરેણું નહોતું.

તેની સાથે પીળા પડી ગયેલા એક જૂના કાગળની ઘડી પણ ડબ્બાના તળિયે કાળજીપૂર્વક સાચવીને મૂકેલી હતી.

ગીતાએ તે મંગળસૂત્ર આદરપૂર્વક બંને હાથમાં લીધું અને આશ્ચર્યથી બોલી, 'બા, આ જુઓ તો ખરા, આટલું પવિત્ર અને કિંમતી સોનાનું મંગળસૂત્ર કોણે મોકલ્યું હશે?'

સરસ્વતીબેને ચોપડી પરથી નજર હટાવીને ગીતાના હાથમાં રહેલા એ સોનાના ઘરેણાં તરફ જોયું.

એ મંગળસૂત્રની ઘડામણ અને તેની લાલ વાટકીઓ પર નજર પડતાં જ સરસ્વતીબેનના ચહેરા પરનો લોહીનો રંગ જાણે એક જ ક્ષણમાં સાવ ઊડી ગયો.

તેમના હાથમાંથી ધાર્મિક ચોપડી છટકીને નીચે આરસની લાદી પર ધડામ કરતી પછડાઈ.

તેમનો આખો દેહ કોઈ અદ્રશ્ય ભયથી થરથર કાંપવા લાગ્યો અને તેમના હોઠ ફફડવા લાગ્યા.

તેમની આંખો અચરજ, આઘાત અને જૂના દર્દથી પહોળી થઈ ગઈ અને તેમના ગળામાંથી માત્ર એક તૂટક ચીસ નીકળી.

'બા! શું થયું તમને? તમારી તબિયત તો સારી છે ને?' ગીતા અત્યંત ગભરાઈને સાસુ તરફ દોડી ગઈ.

સરસ્વતીબેને ધ્રૂજતા હાથે સોફાની લાકડાની કિનારી પકડી અને ઊભાં થવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પણ તેમના પગમાં જોર ન રહ્યું અને તેઓ લથડાઈ ગયાં.

'આ... આ મંગળસૂત્ર ક્યાંથી આવ્યું તારી પાસે?' સરસ્વતીબેનનો અવાજ ભય અને જૂની વેદનાથી સાવ રૂંધાઈ રહ્યો હતો.

'કોણે મોકલ્યું આ ઘરમાં? તું મારા ત્રીસ વર્ષ જૂના દબાયેલા દર્દને શા માટે ઉખેડી રહી છે વહુ?'

સાસુના આવા અણધાર્યા, ઉગ્ર અને આક્રંદભર્યા વર્તનથી ગીતા સાવ સ્તબ્ધ થઈને ઊભી રહી ગઈ.

તેણે લગ્ન પછીના પાંચ વર્ષમાં પોતાની સાસુને હંમેશાં શાંત, ગંભીર અને સંયમી જોયાં હતાં.

તેણે ક્યારેય સરસ્વતીબેનને આટલી હદે લાચાર, અસહાય અને ચોધાર આંસુએ રડતાં જોયાં નહોતાં.

'બા, હું સાચું કહું છું, હમણાં જ કુરિયરવાળો આપી ગયો, મને આ વિશે કશી જ ખબર નથી.' ગીતાએ હાથ જોડીને કરગરતાં કહ્યું.

તે જ સમયે ઘરના આંગણામાં સ્કૂટર પાર્ક કરવાનો અવાજ આવ્યો અને ગીતાનો પતિ સંજય બપોરના ભોજન માટે અંદર આવ્યો.

ઓસરી વટાવીને દિવાનખંડમાં પ્રવેશતાં જ તેણે માતાને રડતી અને પત્નીને ધ્રૂજતી હાલતમાં જોઈ.

'શું થયું બા? ગીતા, ઘરમાં શું બન્યું છે? કોઈ મુશ્કેલી આવી પડી છે?' સંજયે ચિંતાતુર થઈને દફતર સોફા પર ફેંકતાં પૂછ્યું.

'જો સંજય, તારી પત્નીના હાથમાં શું છે!' સરસ્વતીબેને ડબ્બા તરફ આંગળી ચીંધીને ડૂસકું ભર્યું.

સંજયે ટીપોઈ પર પડેલું એ સોનાનું જૂનું મંગળસૂત્ર જોયું અને તેની સાથે રાખેલો પીળો કાગળ હાથમાં લીધો.

કાગળ ખોલતાં જ તે કોઈ જૂની સોનીની પેઢીની ત્રીસ વર્ષ જૂની ગીરવે મૂકેલી રસીદ નીકળી.

રસીદ પર સ્પષ્ટ અક્ષરે લખેલું હતું: 'શ્રી ગણેશ જ્વેલર્સ, ગીરવે મૂકનાર: સરસ્વતીબેન, રકમ: બાર હજાર રૂપિયા'.

સંજયે આશ્ચર્યથી માતા સામે જોયું, 'બા, આ તો તમારી પોતાની સહીવાળી પહોંચ છે, આ મંગળસૂત્ર તમારું છે?'

સરસ્વતીબેને બંને હાથે મોઢું ઢાંકી દીધું અને સોફા પર બેસીને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડવા લાગ્યાં.

'હા બેટા, એ મારું જ મંગળસૂત્ર છે જે મારી સ્વર્ગસ્થ માએ મને મારા લગ્નમાં આપ્યું હતું.'

'મેં ત્રીસ વર્ષ પહેલાં આ મંગળસૂત્ર ગીરવે મૂકી દીધું હતું અને આખી જિંદગી ક્યારેય તેને છોડાવી ન શકી.'

'હું ત્રીસ વર્ષથી ખાલી ગળા સાથે જીવી અને આખી જિંદગી એ ગિલ્ટમાં રહી કે મેં મારા સૌભાગ્યનું પ્રતીક ગુમાવી દીધું.'

સંજયના મનમાં તીવ્ર સવાલો ઊભા થયા, 'પણ બા, તમે ત્રીસ વર્ષ પહેલાં આટલું પવિત્ર ઘરેણું ગીરવે કેમ મૂક્યું હતું? અને આજે આ કોણે પાછું મોકલ્યું?'

તેણે પહોંચની પાછળ લાલ શાહીથી લખાયેલો એક જૂનો હાથબનાવટનો પત્ર જોયો.

તે પત્ર શ્રી ગણેશ જ્વેલર્સના સ્વર્ગસ્થ માલિક મગનલાલ સોનીના દીકરા રમેશભાઈએ લખ્યો હતો.

સંજયે એ પત્ર મોટેથી વાંચવાનું શરૂ કર્યું, જેથી ઓરડામાં એક એક શબ્દ ગુંજવા લાગ્યો.

'આદરણીય વહુ ગીતાબેન, હું મગનલાલ સોનીનો દીકરો રમેશ આ પત્ર લખી રહ્યો છું.'

'મારા પૂજ્ય પિતાજીનું ગયા મહિને અવસાન થયું, પણ મરતાં પહેલાં તેમણે મને એક પવિત્ર આદેશ આપ્યો હતો.'

'તેમણે કહ્યું હતું કે આ દુકાનની તિજોરીમાં પડેલું આ સોનાનું મંગળસૂત્ર કોઈ સામાન્ય ગીરવે મૂકેલું ઘરેણું નથી, પણ એક માના લોહી અને આંસુની અમાનત છે.'

'ત્રીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે તમારા પતિ સંજય માત્ર દોઢ વર્ષના હતા, ત્યારે તેમને કાળો ન્યુમોનિયા થયો હતો.'

'ડોક્ટરોએ હાથ ઊંચા કરીને કહી દીધું હતું કે જો તાત્કાલિક બાર હજાર રૂપિયાની મોંઘી દવાઓ અને ઈન્જેક્શન નહીં મળે તો બાળક સવારનો સૂરજ નહીં જોઈ શકે.'

'તે સમયે સંજયના પિતા જુગાર અને દારૂની લતમાં આખું ઘર બરબાદ કરીને ઘર છોડીને ભાગી ગયા હતા.'

'મધરાતે ધોધમાર વરસાદમાં સરસ્વતીબેન દોઢ વર્ષના મરણપથારીએ પડેલા સંજયને છાતી સરસો ચાંપીને મારા પિતાની દુકાને આવ્યા હતા.'

'તેમણે પોતાના ગળામાંથી આ મંગળસૂત્ર ઉતારીને મારા પિતાના ચરણોમાં મૂકી દીધું હતું અને રડતાં રડતાં કરગર્યા હતા કે મારા સંતાનનો જીવ બચાવી લો.'

'મારા પિતાએ તેમને તરત જ પૈસા આપ્યા અને હોસ્પિટલમાં સંજયનો જીવ બચી ગયો.'

'ત્યારબાદ સરસ્વતીબેને વર્ષો સુધી લોકોના ઘરોમાં દળણાં દળીને અને વાસણ સાફ કરીને સંજયને મોટો કર્યો.'

'તેમણે પેટ કાપીને સંજયને ભણાવ્યો, પણ તેમની પાસે ક્યારેય એટલા રૂપિયા ન બચ્યા કે તેઓ આ મંગળસૂત્ર છોડાવી શકે.'

'મારા પિતાજીએ આ મંગળસૂત્ર ક્યારેય ઓગાળ્યું નહીં, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે કોઈ માના સુહાગનું બલિદાન ઓગાળવું એ સૌથી મોટું પાપ છે.'

'અંતિમ સમયે પિતાજીએ મને સોગંદ આપ્યા હતા કે જ્યારે સંજયના લગ્ન થાય અને ઘરમાં સુશીલ વહુ આવે, ત્યારે આ મંગળસૂત્ર તેની ધર્મપત્નીને સોંપી દેવું.'

'મેં ઘણી શોધખોળ પછી સરનામું શોધીને આજે આ પવિત્ર અમાનત તમારા હાથમાં મોકલી છે, જેથી એક માના અસીમ ત્યાગની કિંમત આખો પરિવાર સમજી શકે.'

પત્રના આ અંતિમ શબ્દો સંભળાતાં જ સંજયના હાથમાંથી કાગળ છૂટી ગયો અને તે સુન્ન થઈ ગયો.

તેનું સમગ્ર શરીર કાંપવા લાગ્યું અને તેની આંખોમાંથી ચોધાર અશ્રુધારા વહી નીકળી.

જે માતાને તે હંમેશાં સાદી અને સંઘર્ષહીન માનતો હતો, તે માતાએ પોતાના બાળકના એક એક શ્વાસ માટે પોતાના અસ્તિત્વનું સૌથી પવિત્ર ઘરેણું કુરબાન કરી દીધું હતું.

સંજય ધ્રૂજતા પગલે આગળ વધ્યો અને પોતાની માતાના ચરણોમાં ઢળી પડ્યો.

'બા... મને માફ કરી દો બા!' સંજયનું કાળજું ચીરાઈ ગયું હોય તેમ તે રડી પડ્યો.

'હું તમારા એ ઉપકારને ક્યારેય નહીં ચૂકવી શકું જે તમે મારા માટે કર્યો છે.'

'તમે આખી જિંદગી ખાલી ગળા સાથે જીવ્યાં જેથી હું આજે જીવતો રહી શકું.'

'મેં ક્યારેય જાણવાનો પ્રયત્ન પણ ન કર્યો કે તમે અમારા માટે કેટલી વેદનાઓ સહન કરી છે.'

ગીતાની આંખોમાંથી પણ અવિરત આંસુ વહી રહ્યાં હતાં.

તેને પોતાની સાસુ પ્રત્યે એટલો ઊંડો આદર અને ભક્તિભાવ જાગ્યો કે તેનું મસ્તક આપોઆપ નમી ગયું.

તેણે ટીપોઈ પરથી એ પવિત્ર સોનાનું મંગળસૂત્ર બંને હાથમાં આદરપૂર્વક ઉપાડ્યું.

ગીતા ધીમા પગલે સાસુ પાસે આવી અને તેમના ઘૂંટણિયે બેસી ગઈ.

'બા, આ મંગળસૂત્ર કોઈ સાદું ઘરેણું નથી, પણ તમારી અડગ સાધના અને માતૃત્વનો સાક્ષાત મુગટ છે.' ગીતાએ ગળગળા અવાજે કહ્યું.

'આજે ત્રીસ વર્ષ પછી તમારી અમાનત તમને પાછી મળી છે, અને આ તમારા ગળામાં જ શોભે.'

ગીતાએ અત્યંત પ્રેમ, ભક્તિ અને પવિત્રતાથી એ મંગળસૂત્ર સરસ્વતીબેનના ગળામાં પહેરાવી દીધું.

સરસ્વતીબેને ગીતા અને સંજય બંનેને પોતાના હૃદય સરસા ચાંપી લીધા.

તેમની આંખોમાંથી વહેતાં આંસુ હવે દર્દના નહીં પણ જીવનભરના ત્યાગની સાર્થકતા અને પરમ સંતોષના હતા.

ઘરમાં એક અલૌકિક અને દિવ્ય શાંતિ છવાઈ ગઈ હતી.

જે ઘરના આંગણામાં બપોરે અજાણ્યા પાર્સલથી ભય પેદા થયો હતો, તે જ આંગણું હવે માતૃપ્રેમ અને પારિવારિક સમર્પણની અમર સુગંધથી મહેકી ઊઠ્યું હતું.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.