વતનના ગામડે જવાની ના પાડતી વહુને સાસુએ ગાડીમાંથી કાઢી મૂકી, પાદરે પડેલા જૂના કાગળો વાંચતાં જ સાસુ રડી પડી અને...

સવારના આઠ વાગ્યાનો સમય હતો અને ઘરના વિશાળ આંગણામાં ગાડીની ડીકીમાં મોટા મોટા સૂટકેસ અને પૂજાના થાળ ગોઠવાઈ રહ્યા હતા.

આજે પરિવારના કુળદેવીના વાર્ષિક ઉત્સવ નિમિત્તે આખો પરિવાર પોતાના વતનના પૈતૃક ગામડે જવા માટે સંપૂર્ણ તૈયારી કરી ચૂક્યો હતો.

દીપક પોતાના પિતાની તસવીર સામે કપૂર અને અગરબત્તી પ્રગટાવીને બંને હાથ જોડીને ઊભો હતો.

ઓસરીમાં તેની માતા મંજુલાબેન પિત્તળના મોટા ડબ્બાઓમાં સુખડી, મેથીના થેપલાં અને અથાણું બહુ કાળજીપૂર્વક પેક કરી રહ્યાં હતાં.

પરંતુ ઘરના પાછળના ઓરડાના એક ખૂણામાં દીપકની પત્ની અલ્પા સાવ શાંત, ઉદાસ અને ફિક્કા ચહેરે ખાટલી પર બેસી રહી હતી.

તેણે પોતાના કપડાંની નાની બેગ પણ ભરી નહોતી અને તેના ચહેરા પર ભય અને પીડાની ઊંડી લકીરો સ્પષ્ટ દેખાતી હતી.

લગ્નને ત્રણ વર્ષ પૂરાં થઈ ગયાં હતાં, પણ અલ્પાએ ક્યારેય સાસરીના એ વતનના ગામડામાં પગ મૂક્યો નહોતો.

જ્યારે પણ ગામડે જવાનો કોઈ તહેવાર કે ઉત્સવ આવતો, ત્યારે અલ્પા કાં તો અચાનક બીમાર પડી જતી અથવા રસ્તામાં હાઈવેની હોટલ પર રોકાઈ જવાની જીદ પકડતી.

ગામના પાદરમાં પગ મૂકતાં જ તેના ધબકારા વધી જતા, તેનું શરીર ધ્રૂજવા લાગતું અને તે રડવા જેવી થઈ જતી.

મંજુલાબેન આ વાતથી છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી અંદર ને અંદર ક્રોધ અને અણગમાથી સળગી રહ્યાં હતાં.

તેમને લાગતું હતું કે અલ્પા શહેરની મોટી કોલેજમાં ભણેલી હોવાથી તેને ગામડાની માટી, ધૂળ અને ગમાણ ગમતી નથી.

તેમને લાગતું હતું કે આ વહુ તેમના વડવાઓની પવિત્ર ધરતીનું અને ખાનદાનની સદીઓ જૂની પરંપરાનું ઘોર અપમાન કરી રહી છે.

ગામડેથી આવતા સગા-સંબંધીઓ પણ મહેણાં મારતા હતા કે તમારી નવી વહુ તો સાવ મિજાજી અને અભિમાની નીકળી.

મંજુલાબેન તમતમતા પગલે અલ્પાના ઓરડામાં આવ્યાં અને તેના હાથમાંથી પૂજાનો રૂમાલ આંચકી લીધો.

'અલ્પા, તારી આ શહેરિયા અદેખાઈ અને નાટક હવે બહુ થયાં, આજે તારે ગામડે આવવું જ પડશે.' સાસુએ કડક અવાજે હુકમ કર્યો.

'બા, હું તમારા પગે પડું છું, મને માફ કરો, હું એ ગામના પાદરમાં ક્યારેય પગ નહીં મૂકી શકું.' અલ્પા ધ્રૂજતા અવાજે કરગરી પડી.

'કેમ નહીં મૂકે? તારા બાપનું શું લૂંટાઈ જાય છે અમારા વતનમાં પગ મૂકતાં?' મંજુલાબેનનો ક્રોધ સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો.

'તને અમારા વડવાઓની ધરતી ગંદી લાગે છે? અમારા ગામના વડીલો તને અણઘડ લાગે છે? તારા જેવી ઘમંડી સ્ત્રી આ કુળની વહુ બનવા લાયક નથી!'

દીપકે પણ ઓરડામાં આવીને અલ્પાનો હાથ જોરથી પકડી લીધો, 'અલ્પા, બા સાચું કહે છે, દર વખતે તારી આ જીદ સહન નહીં થાય.'

'આજે કુળદેવીની વાર્ષિક પૂજા છે, આખા ગામના લોકો ભેગા થશે, તારે અમારી સાથે આવવું જ પડશે.'

અલ્પા કશું બોલી ન શકી અને તેની આંખોમાંથી અવિરત અશ્રુધારા વહેવા લાગી.

દીપક અને મંજુલાબેને તેને લગભગ ખેંચીને ગાડીની પાછળની સીટ પર બેસાડી દીધી અને ગાડી ગામડાના રસ્તે પૂરપાટ દોડવા લાગી.

જેમ જેમ ગામડું નજીક આવતું ગયું, તેમ તેમ અલ્પાનો ચહેરો સાવ પીળો પડતો ગયો, તેના હોઠ સુકાઈ ગયા અને તેના હાથ-પગ બરફ જેવા ઠંડા થઈ ગયા.

લગભગ બે કલાકની મુસાફરી પછી હાઈવે પરથી વતનના ગામ તરફ જતો કાચો, ધૂળિયો રસ્તો શરૂ થયો.

ગામના પાદરે આવેલો વિશાળ વડલો અને જૂની પથ્થરની ચોકી સામે દેખાવા લાગ્યાં.

ગાડી જેવી પાદરના તોરણ અને ગામની સીમારેખા પાસે પહોંચી કે અલ્પાએ ચાલુ ગાડીએ પાછળનો દરવાજો ખોલવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

'ગાડી ઊભી રાખો! દીપક, ભગવાન માટે ગાડી ઊભી રાખ, નહીંતર હું કૂદી પડીશ!' અલ્પા ચીસ પાડી ઊઠી.

દીપકે અત્યંત ગભરાઈને જોરદાર બ્રેક મારી અને ગાડી ધૂળની ડમરીઓ વચ્ચે પાદરની બરાબર બહાર ઊભી રહી ગઈ.

અલ્પા તરત જ ગાડીમાંથી બહાર નીકળી ગઈ અને ગામની સીમાથી દસ ડગલાં પાછળ જઈને ધૂળ પર ઘૂંટણિયે બેસી પડી.

તે પોતાના બંને કાન પકડીને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડવા લાગી, 'હું અંદર નહીં આવું... હું આ ધરતી પર પગ નહીં મૂકું!'

મંજુલાબેનનો સંયમ હવે સાવ સીમા વટાવી ગયો હતો.

તેઓ ગાડીમાંથી બહાર આવ્યાં અને અલ્પા સામે ઊભાં રહીને તાડૂક્યાં, 'બસ, હવે પાણી માથા પરથી વહી ગયું છે!'

'જો તું આ પાદરમાં પગ ન મૂકે, તો આજ પછી તારા માટે અમારા ઘરના દરવાજા પણ હંમેશ માટે બંધ છે!'

'તું અમારા આખા ખાનદાનને કલંક લગાવી રહી છે, તારા જેવી પથ્થર દિલ વહુ અમારે નથી જોઈતી!'

અલ્પાએ આંસુ ભરેલી આંખો ઊંચી કરી અને ધીમેથી પોતાની સાડીના પાલવમાંથી એક નાની ચામડાની જૂની થેલી બહાર કાઢી.

તેણે ધ્રૂજતા હાથે એ થેલીની ચેઈન ખોલી અને અંદરથી જૂના, પાણીથી પલળી ગયેલા કેટલાક કાગળો અને એક સોનાની તૂટેલી કડી બહાર કાઢી.

તેણે એ કાગળો અને સોનાની કડી મંજુલાબેનના ધ્રૂજતા હાથમાં ધર્યા.

'બા, આ કાગળો એક વાર વાંચી લો, પછી ભલે તમે મને આ ક્ષણે જ રસ્તા પર છોડીને ચાલ્યા જાઓ.' અલ્પાનો અવાજ ગળામાં રૂંધાતો હતો.

મંજુલાબેને ક્રોધ અને અચરજ વચ્ચે એ કાગળો હાથમાં લીધા અને ચશ્મા સરખા કરીને વાંચવાનું શરૂ કર્યું.

તે કોઈ સરકારી હોસ્પિટલના જૂના ઈમરજન્સી રિપોર્ટ, બ્લડ બેંકની રસીદો અને એક જૂની પોલીસ ફરિયાદની નકલ હતી.

તારીખ હતી બાર વર્ષ પહેલાંની, અને દર્દીનું નામ વાંચતાં જ મંજુલાબેનના પગ નીચેથી ધરતી ધસી ગઈ.

દર્દીનું નામ હતું: સ્વર્ગસ્થ શાંતિલાલ પટેલ, એટલે કે મંજુલાબેનના પોતાના પતિ અને દીપકના સ્વર્ગસ્થ પિતા.

મંજુલાબેનનો શ્વાસ અધ્ધર થઈ ગયો અને તેમના હાથ કાંપવા લાગ્યા, 'આ... આ મારા પતિના હોસ્પિટલના જૂના કાગળો તારી પાસે ક્યાંથી આવ્યા?'

અલ્પાએ ડૂસકું ભરતાં ધ્રૂજતા અવાજે બાર વર્ષ જૂનું કાળું સત્ય કહેવાનું શરૂ કર્યું.

'બા, બાર વર્ષ પહેલાં જ્યારે આ ગામમાં ભયંકર પૂર આવ્યું હતું અને તળાવના પાળા તૂટી ગયા હતા.'

'તે સમયે તમારા પતિ શાંતિલાલબાપુ ખેતરેથી પાછા ફરતી વખતે છાતીના ભયંકર દુખાવા સાથે આ જ પાદરના વડલા નીચે કાદવમાં ઢળી પડ્યા હતા.'

'તેમને ગંભીર હાર્ટ એટેક આવ્યો હતો અને ગામમાંથી કોઈ પણ માણસ તેમની મદદે નહોતો આવ્યો.'

'કારણ કે જમીનના જૂના ઝઘડામાં આખા ગામના પંચે તમારા પરિવારનો સામાજિક બહિષ્કાર કર્યો હતો.'

'ગામના લોકો તમાશો જોતા હતા, પણ કોઈએ તેમને પાણીનું એક ટીપું પણ નહોતું આપ્યું.'

'તે કાળી રાત્રે ધોધમાર વરસાદમાં મારા પિતા જે બાજુના ગામના સાદા ખેડૂત હતા, તેઓ આ રસ્તેથી બળદગાડું લઈને પસાર થતા હતા.'

'મારા પિતાએ તમારા પતિને કાદવમાંથી ઉપાડીને પોતાના ખભા પર લીધા હતા.'

'તેમણે પોતાની કાનની આ સોનાની એકમાત્ર કડી વેચીને હોસ્પિટલમાં એડમિશન ફી ભરી હતી અને આખી રાત પોતાના શરીરનું લોહી આપીને તમારા પતિનો જીવ બચાવ્યો હતો.'

આ સાંભળીને દીપક અને મંજુલાબેન બંને સ્તબ્ધ થઈ ગયાં, જાણે તેમના પર આકાશ તૂટી પડ્યું હોય.

'પણ... પણ અલ્પા, આ વાતથી તારે ગામડે ન આવવાને શું સંબંધ?' દીપકે ભીંજાયેલી આંખે પૂછ્યું.

અલ્પાની આંખોમાંથી આંસુની ધાર વહેવા લાગી અને તેનું ગળું ભરાઈ આવ્યું.

'દીપક, એ તોફાની વરસાદમાં આખી રાત પલળવાના કારણે અને નબળાઈના કારણે મારા પિતાને ફેફસાંનું ગંભીર ન્યુમોનિયા થઈ ગયું હતું.'

'તે દિવસે તમારા પિતા બચી ગયા, પણ મારા પિતા હોસ્પિટલના એ જ ખાટલા પર દસ દિવસ પછી કણસી કણસીને દમ તોડી ગયા.'

'મારા પિતાએ તમારા પિતા માટે પોતાના પ્રાણ આપી દીધા હતા.'

'મરતાં પહેલાં મારા પિતાએ મારા માથા પર હાથ મૂકીને એક આખરી આકરો સોગંદ લીધો હતો.'

'તેમણે કહ્યું હતું કે બેટા, જે ગામના સ્વાર્થી લોકોએ પોતાના જ ભાઈને મરવા માટે કાદવમાં છોડી દીધો હતો, એ ગામના પાદરમાં ક્યારેય પગ ન મૂકતી.'

'અને જો ભવિષ્યમાં તારા સંબંધ એ પરિવાર સાથે બંધાય, તો પણ આ ઉપકારનો બદલો કે વળતર માંગવા ક્યારેય એ ગામની ધરતી પર ન જતી.'

'કારણ કે કરેલું દાન અને બચાવેલો જીવ જો મોઢે બોલીને વટાવવામાં આવે, તો એ પુણ્ય સાવ પાપ બની જાય છે.'

'મેં મારા મરતા પિતાને પવિત્ર વચન આપ્યું હતું બા, કે હું જીવીશ ત્યાં સુધી એ ગામની ધરતી પર પગ મૂકીને મારા પિતાના બલિદાનનું અપમાન નહીં કરું.'

અલ્પાના આ શબ્દો સાંભળીને મંજુલાબેનના હાથમાંથી કાગળો નીચે પડી ગયા.

તેમનું સમગ્ર અસ્તિત્વ ધ્રૂજી ઊઠ્યું અને તેમના કાળજામાં વજ્રપાત થયો હોય તેવી વેદના થઈ.

જે પિતાના આશીર્વાદથી આજે દીપક મોટો થયો હતો, જે પતિ સાથે તેમણે બીજા પાંચ વર્ષ સુખેથી સંસાર માંડ્યો હતો, તે જીવનદાન આ અલ્પાના પિતાનું હતું.

અને તેઓ છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી આ દેવદૂત જેવી દીકરીને ઘમંડી, અભિમાની અને સંસ્કારહીન ગણીને હડધૂત કરતાં રહ્યાં હતાં.

મંજુલાબેન ધ્રૂજતા પગલે આગળ વધ્યાં અને પાદરની ધૂળમાં ઘૂંટણિયે બેસી પડ્યાં.

તેમણે પોતાના બંને હાથ જોડીને અલ્પાના ચરણોમાં માથું મૂકી દીધું.

'મને માફ કરી દે મારી દીકરી... મને માફ કરી દે!' મંજુલાબેન ચોધાર આંસુએ આક્રંદ કરી ઊઠ્યાં.

'હું અંધ બનીને તારા પર અત્યાચાર કરતી રહી, અને તારો પરિવાર અમારા સમગ્ર વંશનો તારણહાર નીકળ્યો!'

'તારા પિતાએ પોતાનો જીવ આપીને મારા સુહાગની રક્ષા કરી હતી, અને મેં તારા પવિત્ર દિલને ડગલે ને પગલે દુભાવ્યું.'

દીપક પણ રડતાં રડતાં અલ્પા પાસે આવ્યો અને પાદરની ધૂળમાં બેસીને તેના પગ પકડી લીધા.

અલ્પાએ ગભરાઈને સાસુ અને પતિ બંનેને ઊભા કર્યા, 'બા, આવું ન બોલો, તમે મારા વંદનીય વડીલ છો.'

મંજુલાબેને પાદરની પવિત્ર ધૂળ ઉપાડીને પોતાના કપાળ પર તિલક કર્યું.

તેમણે અલ્પાને અત્યંત વહાલથી પોતાની છાતી સરસી ચાંપી લીધી અને ગળગળા અવાજે કહ્યું.

'બેટા, તારા પિતાનું વચન સર્વોપરી છે, આ ગામના પાદરમાં તારે ક્યારેય પગ મૂકવાની જરૂર નથી.'

'આજથી તારું માન એ જ અમારા કુળનું સૌથી મોટું માન છે, અને અમે પણ હવે એ ધરતી પર પગ નહીં મૂકીએ જ્યાં તારા પિતાના ત્યાગની કદર ન હોય.'

તેમણે દીપકને તરત જ ગાડી પાછી વાળવાનો આદેશ આપ્યો.

તે દિવસે કુળદેવીની પૂજા મંદિરમાં નહીં, પણ પાદરની એ પવિત્ર સીમા પર અલ્પાના ચરણોમાં સંપન્ન થઈ ગઈ.

ઘરમાં પાછા ફરતાં સમગ્ર પરિવારના હૃદયમાંથી વર્ષો જૂનો કડવાશ અને અવિશ્વાસનો ભાર હળવો થઈ ચૂક્યો હતો અને તેની જગ્યાએ સાચો આદર, ક્ષમા અને સ્નેહનો અખંડ પ્રકાશ પથરાઈ ગયો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.