વીસ વર્ષ પહેલાં છોડીને ગયેલા બાપને ઓળખી જતાં જ દીકરાના હાથમાંથી ચાની કીટલી...

કાનજીએ સવારે પાંચ વાગ્યે સળગતા ચૂલા પર કાળી કીટલી મૂકી અને ચાની ભૂકી નાખી. આદુ અને એલચી ખાંડતા ખાંડતા તેના મનમાં દુકાનનું ભાડું અને માની બીમારીના વિચારો ઘૂમરાતા હતા. સામે રોડ પર એક મોટી કાળી ચમકતી ગાડી આવીને ઊભી રહી. એ ગાડીમાંથી દરરોજની જેમ સફેદ કુર્તા-પાયજામામાં એક વૃદ્ધ અમીર શેઠ નીચે ઊતર્યા.

શેઠ ધીમા પગલે ચાલીને કાનજીની ધૂળિયા પાટલી પાસે આવ્યા અને બેસી ગયા. કાનજીના સાથીદાર ભીખાએ તરત પૂછ્યું કે શેઠ, રોજની જેમ ઓછી ખાંડવાળી આદુવાળી ચા બનાવી આપું ને. શેઠે ધીમેથી માથું હલાવ્યું અને પોતાની સોનાની ફ્રેમવાળા ચશ્મા સરખા કર્યા. તેમની નજર એક ક્ષણ માટે પણ કાનજીના ચહેરા પરથી હટતી નહોતી.

કાનજીએ ગરમાગરમ ચા કાચના ગ્લાસમાં ગાળી અને આદર સાથે શેઠના હાથમાં આપી. શેઠે ગ્લાસ પકડ્યો ત્યારે તેમના હાથ સહેજ ધ્રૂજતા હતા. કાનજીએ કહ્યું કે શેઠ, તમે આટલા મોટા કરોડપતિ માણસ છો, શહેરમાં તમારી પાંચ મોટી ફેક્ટરીઓ છે. તમે રોજ સવારે આ ધૂળિયા નાકા પર મારી નાની લારીએ ચા પીવા કેમ આવો છો.

શેઠના ચહેરા પર એક ઉદાસ સ્મિત આવી ગયું. તેમણે ધીમા અવાજે કહ્યું કે બેટા, આખી દુનિયાની મોટી મોટી હોટલોની ચા પણ તારા હાથની ચા જેવો સંતોષ નથી આપી શકતી. તારા હાથની ચામાં મને કંઈક એવું લાગે છે જે મને રોજ અહીં ખેંચી લાવે છે. કાનજી આ સાંભળીને હસ્યો અને પોતાના કામમાં લાગી ગયો.

ચા પીધા પછી શેઠે પોતાના ખિસ્સામાંથી પાંચસો રૂપિયાની નવી નોટ કાઢીને ટેબલ પર મૂકી. કાનજીએ તરત નોટ પાછી આપતા કહ્યું કે શેઠ, ચાના માત્ર દસ રૂપિયા થાય છે. મારી પાસે છૂટા નથી એટલે તમે કાલે આપજો, પણ હું મહેનત વગરનો એક રૂપિયો પણ વધારે નથી લેતો. શેઠ કાનજીના આ સ્વાભિમાનને જોઈને મનોમન ગદગદ થઈ ગયા.

કાનજી બપોરે લારી વધાવીને પોતાના ઝૂંપડા જેવા ઘરમાં પહોંચ્યો. ઘરમાં તેની વૃદ્ધ મા યશોદા ખાંસી ખાતી ખાતી ખાટલામાં બેઠી હતી. કાનજીએ માના પગ પાસે બેસીને દવા આપી અને પૂછ્યું કે મા, તારી તબિયત હવે કેવી છે. યશોદાએ દીકરાના માથા પર હાથ ફેરવતા કહ્યું કે બેટા, મને કંઈ નથી થયું, તું આખો દિવસ તડકામાં મજૂરી કરે છે એ જોઈને મારું હૃદય બળે છે.

કાનજીએ કહ્યું કે મા, તું ચિંતા ન કર, ભગવાન આપણી મહેનતનું ફળ જરૂર આપશે. યશોદાની આંખોમાં જૂનું દર્દ છલકાઈ આવ્યું. તેણે કહ્યું કે તારા બાપુ મનસુખ આપણને વીસ વર્ષ પહેલાં દેવાના ડુંગર નીચે દબાવીને ક્યાંક ચાલ્યા ગયા હતા. જો એ આજે હોત તો મારે મારા દીકરાને આમ રસ્તા પર ચા વેચતો ન જોવો પડત.

કાનજીએ ગુસ્સા અને દર્દથી કહ્યું કે મા, તું એ માણસનું નામ મારા આગળ ક્યારેય ન લે. જે બાપે પોતાના બે વર્ષના બાળક અને પત્નીને ભૂખ્યા મરવા માટે રસ્તા પર રઝળતા મૂકી દીધા હોય, એવો બાપ મારે નથી જોઈતો. હું મારી પોતાની મહેનતથી તને સારું જીવન આપીશ. યશોદા નિસાસો નાખીને ચૂપ થઈ ગઈ.

બીજા દિવસે સવારે ફરી એ જ ક્રમ ચાલુ થયો. શેઠ ગાડીમાંથી ઊતર્યા અને લારીની પાટલી પર બેઠા. આજે શેઠની સાથે તેમનો મેનેજર દિનેશ પણ હતો. દિનેશના હાથમાં કેટલીક ફાઈલો અને દસ્તાવેજો હતા. શેઠે કાનજીને પોતાની પાસે બોલાવ્યો અને શાંતિથી વાત શરૂ કરી.

શેઠે કહ્યું કે કાનજી, મેં આ મેઈન રોડ પર એક પાકી દુકાન ખરીદી છે. હું ઈચ્છું છું કે તું આ ધૂળિયા રસ્તા પરથી લારી હટાવીને એ મોટી દુકાનમાં મોટો કેફે શરૂ કરે. એ દુકાનનું ભાડું કે કોઈ ખર્ચ તારે નથી આપવાનો, બધો ખર્ચ હું ઉપાડીશ. તું બસ ત્યાં બેસીને ચા અને નાસ્તો વેચજે.

કાનજીએ હાથ જોડીને નમ્રતાથી ના પાડી દીધી. તેણે કહ્યું કે શેઠ, તમારી દયા માટે ખૂબ આભાર, પણ હું પારકાના ઉપકાર પર મારી રોજીરોટી નથી ઊભી કરવા માંગતો. મારા બાપુ ભલે અમને છોડી ગયા, પણ મારી માએ મને ખુમારીથી જીવતા શીખવ્યું છે. હું જેટલું કમાઈશ એટલામાં ખુશ રહીશ પણ મફતનું કંઈ નહીં લઉં.

આ સાંભળીને શેઠની આંખોમાં ઝળઝળિયાં આવી ગયા. તેમણે કાનજીના ખભા પર હાથ મૂક્યો પણ કંઈ બોલી ન શક્યા. મેનેજર દિનેશ આ જોઈને અચરજ પામી રહ્યો હતો કે કરોડો રૂપિયાનું દાન આપતા શેઠ એક ચાવાળા આગળ આટલા લાચાર કેમ દેખાય છે. શેઠ ચૂપચાપ ચા પીને ગાડીમાં બેસીને નીકળી ગયા.

એક અઠવાડિયા સુધી શેઠ રોજ સવારે નિયમિત ચા પીવા આવતા રહ્યા. તેઓ કાનજીને કામ કરતો જોતા, તેના ચહેરાના હાવભાવ નિહાળતા અને ક્યારેક ક્યારેક તેની સાથે મા-દીકરાની વાતો પૂછતા. કાનજીને પણ આ અજાણ્યા વૃદ્ધ શેઠ પ્રત્યે અંદરથી એક વિચિત્ર આત્મીયતા અને ખેંચાણ અનુભવાતું હતું.

પછી અચાનક એક દિવસ સવારે શેઠ ન આવ્યા. કાનજી આખી સવાર રોડ તરફ જોતો રહ્યો પણ કાળી ગાડી ન દેખાઈ. બીજો દિવસ ગયો, ત્રીજો દિવસ ગયો, પણ શેઠનો કોઈ પત્તો નહોતો. કાનજીના મનમાં અજાણી ચિંતા થવા લાગી કે શેઠની તબિયત તો ખરાબ નહીં થઈ હોય ને.

ચોથા દિવસે સવારે એ કાળી ગાડી લારી આગળ આવીને ઊભી રહી. કાનજી ખુશ થઈને આગળ વધ્યો પણ ગાડીમાંથી માત્ર મેનેજર દિનેશ નીચે ઊતર્યો. દિનેશનો ચહેરો ઉતરી ગયેલો હતો અને તેની આંખો લાલ હતી. દિનેશે આવીને કાનજીને કહ્યું કે કાનજીભાઈ, તમારે અત્યારે ને અત્યારે મારી સાથે સિટી હોસ્પિટલ આવવું પડશે.

કાનજીએ ગભરાઈને પૂછ્યું કે દિનેશભાઈ, શું થયું છે, શેઠ સાજા-નરવા છે ને. દિનેશે કહ્યું કે શેઠને હાર્ટ એટેક આવ્યો છે અને તેઓ આઈસીયુમાં છે. ડોક્ટરો કહે છે કે તેમની પાસે હવે ગણતરીના કલાકો બાકી છે. તેઓ ભાનમાં આવ્યા ત્યારથી માત્ર તમારું નામ લઈ રહ્યા છે અને તમને મળવા માટે તડપી રહ્યા છે.

કાનજીએ એક ક્ષણ પણ વિચાર ન કર્યો. તેણે ભીખાને લારી સંભાળવા કહ્યું અને પોતે દિનેશ સાથે ગાડીમાં બેસી ગયો. રસ્તામાં કાનજીના મનમાં હજારો સવાલો ઊઠી રહ્યા હતા કે આટલા મોટા અમીર માણસને છેલ્લા સમયે મારા જેવા સામાન્ય ચાવાળાનું શું કામ પડ્યું હશે.

હોસ્પિટલ પહોંચીને દિનેશ કાનજીને સીધો સ્પેશિયલ આઈસીયુ રૂમમાં લઈ ગયો. રૂમમાં મશીનોના ધીમા અવાજ વચ્ચે શેઠ પલંગ પર સૂતા હતા. તેમના મોં પર ઓક્સિજન માસ્ક લાગેલો હતો અને શરીરમાં અસંખ્ય નળીઓ લાગેલી હતી. કાનજી ધીમા પગલે પલંગ પાસે ગયો.

કાનજીએ પલંગની ધાર પકડીને ધીમેથી કહ્યું કે શેઠ, હું કાનજી આવ્યો છું. શેઠે ભારે જહેમતથી પોતાની આંખો ખોલી. કાનજીને જોતાં જ તેમના સુકાઈ ગયેલા હોઠ પર સ્મિત આવી ગયું. તેમણે ધ્રૂજતા હાથે ઓક્સિજન માસ્ક સહેજ હટાવ્યો અને કાનજીનો હાથ પોતાના બંને હાથમાં પકડી લીધો.

શેઠે મેનેજર દિનેશ સામે જોયું અને ઈશારો કર્યો. દિનેશે ટેબલ પર પડેલી એક જૂની ચામડાની બેગ ખોલી. એ બેગમાંથી દિનેશે એક જૂની પીળી પડી ગયેલી ડાયરી અને એક લાકડાની જૂની નાની ફ્રેમ બહાર કાઢી. દિનેશે એ ફ્રેમ કાનજીના હાથમાં મૂકી.

કાનજીએ એ ફોટા સામે જોયું અને તેના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ. એ બ્લેક એન્ડ વ્હાઈટ ફોટામાં તેની મા યશોદા યુવાન વયે ઊભી હતી, ખોળામાં બે વર્ષનો નાનો કાનજી હતો, અને બાજુમાં આ જ શેઠ મનસુખ યુવાનીમાં ઊભા હતા. કાનજીના હાથમાંથી ફોટો છૂટી પડતાં પડતાં બચ્યો.

કાનજીની જીભ જાણે તાળવે ચોંટી ગઈ. તેણે ધ્રૂજતા અવાજે પૂછ્યું કે આ ફોટો તમારી પાસે ક્યાંથી આવ્યો, તમે કોણ છો. શેઠ મનસુખની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહી નીકળ્યા. તેમણે રડતા રડતા કહ્યું કે કાનજી, હું તારો અભાગી બાપ છું બેટા.

રૂમમાં સોપો પડી ગયો. કાનજી આખો ધ્રૂજવા લાગ્યો. તેના મનમાં વીસ વર્ષનો ક્રોધ, નફરત અને વેદના એકસાથે જ્વાળામુખી બનીને ફાટી નીકળ્યા. કાનજીએ પોતાનો હાથ પાછો ખેંચી લીધો અને પીઠ ફેરવી લીધી. તેણે કડવાશથી કહ્યું કે તમે મારા બાપ નથી હોઈ શકતા, મારો બાપ તો અમને ભૂખમરામાં મરવા મૂકીને ભાગી ગયો હતો.

મનસુખે પલંગ પરથી ઊભા થવાની કોશિશ કરી પણ શક્તિ નહોતી. તેમણે હાથ જોડીને કહ્યું કે બેટા, મારી વાત એકવાર સાંભળી લે, પછી ભલે તું મને લાત મારીને કાઢી મૂકજે. વીસ વર્ષ પહેલાં મારા ભાગીદારે મારી સાથે દગો કર્યો હતો અને મારા પર ત્રીસ લાખનું દેવું આવી ગયું હતું. ગુંડાઓ રોજ ઘરમાં આવીને તારી મા અને તને જાનથી મારી નાખવાની ધમકી આપતા હતા.

મનસુખે હાંફતા હાંફતા આગળ કહ્યું કે મારી પાસે તમને બચાવવા માટે કોઈ રસ્તો નહોતો. હું રાતોરાત આફ્રિકાના જંગલોમાં મજૂરી કરવા ભાગી ગયો જેથી ગુંડાઓ તમને હેરાન ન કરે. મેં પંદર વર્ષ સુધી દિવસ-રાત પથ્થરો તોડીને, ભૂખ્યા પેટે રહીને એક એક રૂપિયો ભેગો કર્યો અને ભારત પાછો આવ્યો. મેં સૌથી પહેલાં બધા લેણદારોનું દેવું વ્યાજ સહિત પૂરું કર્યું.

દિનેશે આંસુ લૂછતા કહ્યું કે કાનજીભાઈ, શેઠ જ્યારે પાછા આવ્યા ત્યારે તમારું જૂનું ગામ અને ઘર ખાલી થઈ ગયું હતું. શેઠે તમને અને તમારી માતાને શોધવા માટે આખા ગુજરાતમાં પાંચ વર્ષ સુધી કરોડો રૂપિયા ખર્ચી નાખ્યા. આખરે બે મહિના પહેલાં તેમને ખબર પડી કે તમે આ શહેરમાં નાકા પર ચાની લારી ચલાવો છો.

મનસુખે રડતા રડતા કહ્યું કે બેટા, જ્યારે મેં તને રસ્તા પર પરસેવો પાડતો જોયો ત્યારે મને મારા પાપનો પસ્તાવો થયો. મારી હિમ્મત નહોતી ચાલતી કે હું તારી સામે આવીને કહું કે હું તારો બાપ છું. મને ડર હતો કે તું અને યશોદા મને ધિક્કારશો. એટલે હું રોજ સવારે તારી લારીએ આવીને માત્ર તારો ચહેરો જોવા અને તારા અવાજને સાંભળવા બેસતો હતો.

મનસુખે પોતાના ઓશિકા નીચેથી એક કાગળ કાઢ્યો. તેમણે કહ્યું કે મારી આખી જિંદગીની કરોડોની મિલકત, બંગલો અને ફેક્ટરીઓ મેં તારા અને યશોદાના નામે કરી દીધી છે. મને માફ કરી દે બેટા, મને મરતા પહેલાં એકવાર બાપુ કહીને બોલાવી લે.

એ જ ક્ષણે હોસ્પિટલના રૂમનો દરવાજો ખૂલ્યો. સામે કાનજીની મા યશોદા ઊભી હતી, જેને દિનેશની ગાડી ઘરેથી તેડી લાવી હતી. યશોદાએ પલંગ પર સૂતેલા મનસુખને જોયા અને તેના હાથમાંથી થેલી પડી ગઈ. યશોદા દોડીને પલંગ પાસે આવી અને મનસુખના હાથ પકડીને રડી પડી.

યશોદાએ કહ્યું કે તમે આટલા વર્ષ ક્યાં ખોવાઈ ગયા હતા, અમે તમારા વગર કેટલું સહન કર્યું. મનસુખે યશોદાના હાથ પર માથું મૂકીને માફી માંગી. કાનજી જે દીવાલનો ટેકો લઈને ઊભો હતો, તેનું પથ્થર જેવું હૃદય પણ બાપના આ પશ્ચાતાપ અને સાચી હકીકત સાંભળીને ઓગળી ગયું.

કાનજી આગળ વધ્યો અને પલંગ પર ઢળી પડ્યો. તેણે મનસુખને બંને હાથે વળગી લીધા અને મોટેથી બોલી ઊઠ્યો કે બાપુ. મનસુખે પોતાના દીકરાને છાતી સરસો ચાંપી લીધો. વીસ વર્ષથી વિખૂટા પડેલા પરિવારના આંસુમાં ભૂતકાળના બધા ઘાવ અને કડવાશ હંમેશ માટે ધોવાઈ ગયા. રૂમમાં હાજર તમામ લોકોની આંખોમાં આ પવિત્ર મિલન જોઈને હર્ષના આંસુ છલકાઈ આવ્યા.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.