વીસ દિવસ સુધી પિતાએ ફોન ન કર્યો ત્યારે દીકરાઓ દોડતા આવ્યા, પણ ઘરમાં પગ મૂકતાં જ સાચી વાત સમજાઈ ગઈ...

"બાપુજી, તમે દર વખતે ફોન કરીને તારીખ અને સમય નક્કી કરો છો એટલે અમે એ હિસાબે આવીએ છીએ. અચાનક કઈ રીતે આવી શકાય? અમારે પણ પ્લાનિંગ હોય ને!"

મોટા દીકરા નિલેશના આ શબ્દો સાંભળીને હસમુખભાઈના હાથમાં પકડેલો ફોન ધીમેથી કાન પરથી નીચે સરકી ગયો. તેમણે કશું કહ્યા વગર લાલ બટન દબાવીને કૉલ કાપી નાખ્યો.

સાંજના સાડા સાત વાગ્યા હતા. જૂના મકાનના આગળના ઓટલા પર હસમુખભાઈ એકલા બેઠા હતા. શેરીમાં રમતાં બાળકોના અવાજો ધીમે ધીમે શમી રહ્યા હતા. ઘરમાંથી તેમની પત્ની શારદાબેન હાથમાં બે કપ ચા લઈને બહાર આવ્યા. એક કપ હસમુખભાઈ સામે ટીપોય પર મૂકતા તેમણે પૂછ્યું, "નિલેશ શું કહેતો હતો? રવિવારે આવે છે બધા જમવા?"

"ના, નહીં આવે." હસમુખભાઈએ ચાનો ઘૂંટડો ભર્યો. ગળામાં ચા કરતાં વધુ એક કડવો ડૂમો ઉતરી રહ્યો હતો. "મેં એને એટલું જ પૂછ્યું હતું કે દીકરા, પંદર દિવસથી તું દેખાયો નથી. તો મને કહે છે કે બાપુજી, તમે ક્યાં કોઈ દિવસ કીધું કે આજે આવો? તમે કંકોતરી જેવો ફોન કરો ત્યારે જ અમે આવીએ ને!"

શારદાબેન ઓટલાની પાળી પર બેસી ગયા. તેમના ચહેરા પર પણ એક લાચારી છવાઈ ગઈ.

હસમુખભાઈ અને શારદાબેનના બે દીકરા હતા, નિલેશ અને ભાવિન. બંનેના લગ્ન થઈ ગયા હતા અને બંને શહેરમાં માત્ર વીસ મિનિટના અંતરે પોતાના અલગ ફ્લેટમાં રહેતા હતા. સંબંધોમાં કોઈ મોટો ઝઘડો નહોતો થયો, ન તો મિલકતની કોઈ તકરાર હતી. છતાં વર્ષો જતાં એક અજીબ દીવાલ ચણાઈ ગઈ હતી. દીકરાઓ અને વહુઓ માટે પિતાનું આ જૂનું ઘર હવે પોતાનું ઘર નહોતું રહ્યું, પણ એક એવું સરનામું બની ગયું હતું જ્યાં માત્ર આમંત્રણ મળે ત્યારે જ જવાય.

જો રવિવારે હસમુખભાઈ બે દિવસ અગાઉ ફોન કરીને કહે કે, "સાંજે બધા જમવા આવજો, શારદાએ પૂરણપોળી બનાવી છે," તો આખો પરિવાર નિયમ મુજબ હાજર થઈ જતો. હાથમાં મીઠાઈ કે ફળોનું બોક્સ હોય, ઔપચારિક વાતો થાય, ઘડિયાળ જોઈને નવ વાગ્યે જમી લેવાય અને સાડા નવ થતાં જ, "હવે નીકળીએ, કાલે સવારે ઓફિસ છે," કહીને બધા વિદાય લઈ લેતા.

પણ જો હસમુખભાઈ ફોન ન કરે, તો પંદર-વીસ દિવસ સુધી કોઈનો પગ આ ઉંબરે પડતો નહીં.

હસમુખભાઈને એ ઔપચારિકતા અંદરથી કોરી ખાતી હતી. તેમને એ દિવસો યાદ આવતા જ્યારે આ જ દીકરાઓ સ્કૂલેથી આવીને સીધા રસોડામાં તપેલીઓ ખખડાવતા હતા. થાકીને આવે ત્યારે બાપુજીના ખભા પર માથું મૂકીને ઊંઘી જતા હતા. આજે એ જ દીકરાઓને પોતાના બાપના ઘરમાં પગ મૂકવા માટે એક ફોન કોલ કે આમંત્રણની જરૂર પડતી હતી. જાણે આ ઘર એમનું ન હોય, કોઈ દૂરના સગાનું હોય!

"તમે ખોટો જીવ બાળો છો," શારદાબેને ધીમા અવાજે કહ્યું. "આજકાલના છોકરાઓની દુનિયા અલગ છે. દોડધામ એટલી બધી છે કે એમને યાદ ન રહે. આપણે બોલાવી લેવાના, એમાં આપણું શું નાનું થઈ જાય?"

"શારદા, પ્રેમ માંગવાનો ન હોય," હસમુખભાઈની આંખોમાં પાણી આવી ગયું. "જે ઘરમાં એમનું બાળપણ વીત્યું, જ્યાં એમની દરેક જીદ પૂરી થઈ, ત્યાં આવવા માટે એમને મારા નિમંત્રણની રાહ જોવી પડે? શું રસ્તેથી નીકળતા એમને એમ ન થાય કે લાવ પાંચ મિનિટ બાપુજી પાસે બેસીને એક કપ ચા પી લઉં? જો મારે દર વખતે એમને યાદ અપાવવું પડતું હોય કે હું જીવું છું, તો એ આવવાનો કોઈ અર્થ નથી."

તે રાત્રે હસમુખભાઈ મોડે સુધી જાગતા રહ્યા. તેમણે મનોમન એક નિર્ણય લઈ લીધો.

બીજા દિવસથી હસમુખભાઈએ ફોન કરવાનું સાવ બંધ કરી દીધું. રવિવાર આવ્યો, પણ હસમુખભાઈએ કોઈને કશું ન કહ્યું. શારદાબેને બે વાર પૂછ્યું પણ ખરા, "નિલેશ કે ભાવિનને ફોન કરું? આજે રજા છે." પણ હસમુખભાઈએ ચોખ્ખી ના પાડી દીધી. "જો એમને આવવું હશે તો પોતાની મેળે આવશે."

પહેલો અઠવાડિયું વીતી ગયું. કોઈ ન આવ્યું. માત્ર મંગળવારે ભાવિનનો અડધી મિનિટનો ઔપચારિક ફોન આવ્યો, "બાપુજી, મજામાં ને? હા, ઓફિસમાં બહુ કામ છે એટલે પછી વાત કરું."

બીજો અઠવાડિયું પણ પસાર થઈ ગયો. ઘરમાં શાંતિ એવી પથરાઈ ગઈ હતી કે દીવાલ પર લટકતી ઘડિયાળનો ટિક-ટિક અવાજ પણ કાનમાં વાગતો હતો. શારદાબેન વારંવાર દરવાજા તરફ જોતાં, પગલાંનો અવાજ સંભળાય તો ચમકી જતાં, પણ દર વખતે કોઈ ફેરિયો કે પડોશી જ નીકળતો.

વીસ દિવસ વીતી ગયા પછી એક શનિવારે બપોરે નિલેશની પત્ની પારુલે નિલેશને પૂછ્યું, "તમારા ઘેરથી કોઈ ફોન કેમ નથી આવ્યો આટલા દિવસથી? દર વખતે તો પપ્પાજી ફોન કરીને બોલાવતા હતા. આ વખતે કંઈ બોલ્યા જ નથી. કોઈ નારાજગી છે કે શું?"

નિલેશ લેપટોપ પર કામ કરી રહ્યો હતો. તેણે ચશ્મા સરખા કરતાં કહ્યું, "ના રે, નારાજગી શેની હોય? બાપુજીને કંઈ કામ હશે તો સામેથી ફોન કરશે ને. આપણે સામેથી જઈએ અને એમને ક્યાંક બહાર જવાનું હોય તો? ગયા મહિને પણ મેં કીધું હતું કે અમને સમયસર જણાવો તો અમે આવીએ."

"પણ નિલેશ, વીસ દિવસ થઈ ગયા છે," પારુલે ચિંતા વ્યક્ત કરી. "આપણે સામેથી આંટો મારી આવીએ તો શું વાંધો છે? છેવટે તો તમારા મા-બાપ છે."

"અરે પારુલ, તને ખબર નથી પડતી. વડીલોની પણ એક ટેવ હોય છે. એમને બોલાવવાની આદત હોય છે. આવતીકાલે રવિવાર છે, સવાર સુધીમાં એમનો ફોન આવી જ જશે, તું જોજે." નિલેશે વાત ટાળી દીધી.

રવિવારની સવાર પડી. બપોરના બાર વાગી ગયા, પણ જૂના ઘરેથી કોઈ ફોન ન આવ્યો.

હવે નિલેશ અને ભાવિન બંનેના મનમાં થોડી અકળામણ શરૂ થઈ. બંને ભાઈઓએ ફોન પર વાત કરી.

"મોટાભાઈ, બાપુજીનો ફોન આવ્યો તને?" ભાવિને પૂછ્યું.

"ના, મને તો નથી આવ્યો. તને કર્યો હતો?"

"ના, મનેય નથી કર્યો. બાનો પણ ફોન નથી. મને થોડી ચિંતા થાય છે. ક્યારેય આવું બન્યું નથી. બાપુજી મહિનામાં બે વાર તો અચૂક બોલાવી જ લેતા હતા."

"ચાલ, આપણે બંને પરિવાર સાથે જઈએ," નિલેશે કહ્યું. "કદાચ બાપુજીની તબિયત નરમ-ગરમ હોય અને આપણને હેરાન ન કરવા માંગતા હોય."

સાંજના પાંચ વાગ્યે બંને ભાઈઓ પોતાની ગાડીઓ લઈને પિતાના ઘરે પહોંચ્યા. ગાડીના દરવાજા બંધ થવાનો અવાજ સાંભળીને હસમુખભાઈ ઓસરીમાં ઊભા થયા. તેમની પાછળ શારદાબેન પણ બહાર આવ્યા.

નિલેશ, પારુલ, ભાવિન અને તેની પત્ની તથા બાળકો બધા એકસાથે અંદર આવ્યા. બાળકો દોડીને દાદાને વળગી પડ્યા.

નિલેશે અંદર આવતાં જ પગરખાં ઉતાર્યા અને સહેજ ઊંચા અવાજે પૂછ્યું, "બાપુજી, તમે ફોન કેમ નહોતો કર્યો? અમે રવિવારથી રાહ જોતા હતા. છેવટે અમારે સામેથી આવવું પડ્યું. તમારી તબિયત તો સારી છે ને?"

હસમુખભાઈએ દીકરાના ચહેરા સામે જોયું. તેમના ચહેરા પર કોઈ ગુસ્સો નહોતો, પણ આંખોમાં એક ઊંડી વેદના હતી. તેમણે ધીમા પણ મક્કમ અવાજે પૂછ્યું, "દીકરા, તું આ ઘરમાં આવ્યો એ તારી મરજીથી આવ્યો છે કે કોઈ ઉપકાર કરવા આવ્યો છે?"

નિલેશ ચમકી ગયો. "આ તમે શું બોલો છો બાપુજી? અમે ઉપકાર કરવા કેમ આવીએ? અમે તો મળવા આવ્યા છીએ."

"તો પછી મળવા આવવા માટે તારે મારા ફોનની રાહ કેમ જોવી પડી?" હસમુખભાઈનો અવાજ સહેજ ભારે થયો. "તેં હમણાં જ કહ્યું ને કે 'અમારે સામેથી આવવું પડ્યું'. આ શબ્દો સાંભળ્યા તેં તારા મોઢેથી? 'સામેથી આવવું પડ્યું!' જાણે તું કોઈ અજાણ્યા પાડોશીના ઘેર પરાણે આવ્યો હોય!"

આખા હોલમાં એકાએક સન્નાટો છવાઈ ગયો. પારુલ અને ભાવિન પણ સ્તબ્ધ થઈ ગયા.

"બાપુજી, મારો એવો મતલબ નહોતો..." નિલેશે ખુલાસો કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

"તારો મતલબ જે હોય તે નિલેશ, પણ સત્ય એ જ છે," હસમુખભાઈ સોફા પર બેઠા. તેમણે બંને દીકરાઓ સામે જોયું. "જ્યારે તમે નાના હતા, ત્યારે આ ઘરમાં દોડીને આવવા માટે તમારે કોઈ પરવાનગી લેવી પડતી હતી? શાળાએથી છૂટીને સીધા ઘરમાં ઘૂસી જતા હતા, ક્યારેય વિચાર્યું હતું કે બાપુજી બોલાવે પછી જ ઘરમાં જવાય? તો આજે એવું શું બદલાઈ ગયું કે તમારે મારા આમંત્રણની જરૂર પડે છે?"

ભાવિને ધીમેથી કહ્યું, "બાપુજી, અમને એમ કે તમારી પણ કોઈ અંગત જિંદગી હોય, અમે અચાનક આવી ચડીએ અને તમને તકલીફ પડે તો..."

"તકલીફ?" હસમુખભાઈની આંખમાંથી એક આંસુ સરીને ગાલ પર આવી ગયું. "પોતાના લોહીને પોતાના ઘરમાં જોઈને કયા બાપને તકલીફ થાય ભાવિન? તકલીફ તો એ વાતની થાય છે કે મારા પોતાના સંતાનો મારા માટે મહેમાન બની ગયા છે. તમે જ્યારે પણ આવો છો ત્યારે એવું લાગે છે જાણે કોઈ ઔપચારિક મિટિંગ પતાવવા આવ્યા હોવ. ઘડિયાળના કાંટા સામે જોતા રહો છો. બે કલાક બેસો છો અને એવું અહેસાસ કરાવો છો કે તમે આવીને મારા પર મોટો ઉપકાર કર્યો છે."

શારદાબેન ચૂપચાપ સાડીના છેડાથી આંખો લૂછી રહ્યા હતા.

"હું દર વખતે ફોન કરીને તમને બોલાવતો હતો, કારણ કે મને તમારી ભૂખ હતી," હસમુખભાઈનો અવાજ ધ્રૂજી રહ્યો હતો. "પણ મને સમજાઈ ગયું કે જો મારે દર વખતે કરગરીને કે આગ્રહ કરીને તમને બોલાવવા પડતા હોય, તો એ પ્રેમ નથી, એ માત્ર વ્યવહાર છે. મારે વ્યવહાર નથી જોઈતો. મારે તો એવો સંબંધ જોઈએ છે જ્યાં મારા દીકરાને રસ્તેથી નીકળતા એમ થાય કે ચાલ, બે મિનિટ બાના હાથનું પાણી પી આવું. જ્યાં રવિવારે સવારે ઉઠીને તમારે વિચારવું ન પડે કે બાપુજીનો ફોન આવશે તો જઈશું."

નિલેશ અને ભાવિન બંને નીચું જોઈ ગયા. પિતાના આ શબ્દો કોઈ ચાબુકની જેમ તેમના હૃદય પર વાગી રહ્યા હતા. તેઓ પોતાની કહેવાતી વ્યસ્ત જિંદગી અને આધુનિક શિષ્ટાચારના બહાના હેઠળ કેટલા સંવેદનહીન બની ગયા હતા, તેનો અહેસાસ આજે પહેલીવાર થઈ રહ્યો હતો. તેઓ માનતા હતા કે નિયમિત ફોન કરવો કે આમંત્રણ મળે ત્યારે હાજર થઈ જવું એ જ ફરજ છે. પણ મા-બાપને ફરજ નહીં, પોતાપણાનો અધિકાર જોઈતો હતો.

પારુલ આગળ આવી. તેણે હસમુખભાઈના હાથ પકડી લીધા. "પપ્પાજી, અમારી બહુ મોટી ભૂલ થઈ ગઈ. અમે સાચે જ સંબંધોને સમયપત્રકમાં બાંધી દીધા હતા. અમને માફ કરી દો."

નિલેશ પોતાના પિતા પાસે ગયો અને નીચે જમીન પર બેસીને તેમના ઘૂંટણ પર માથું મૂકી દીધો.

"બાપુજી, મને માફ કરી દો," નિલેશનો અવાજ રડી પડ્યો. "હું ભૂલી ગયો હતો કે આ ઘર મારું પણ છે. હવેથી ક્યારેય તમારા ફોનની રાહ નહીં જોઉં. જ્યારે મન થશે ત્યારે, અડધી રાત્રે પણ આ ઘરમાં ધસી આવીશ."

હસમુખભાઈએ ધ્રૂજતા હાથે નિલેશના માથા પર હાથ મૂક્યો. તેમના ચહેરા પરથી મહિનાઓથી જમા થયેલો ભાર એક ક્ષણમાં ઓગળી ગયો. તેમણે બંને દીકરાઓને પાસે ખેંચી લીધા.

શારદાબેને હળવા સ્મિત સાથે રસોડા તરફ ડગલાં ભર્યા. "હું બધા માટે ચા મૂકું છું. આજે કોઈએ ઘડિયાળ સામે જોવાનું નથી."

ઓસરીમાં ફરી એકવાર વર્ષો જૂનો કલરવ ગુંજી ઊઠ્યો હતો. એક પિતાએ પોતાના સંતાનોને મહેમાન બનતાં રોકી લીધા હતા અને દીકરાઓને તેમનું ખોવાયેલું ઘર પાછું મળી ગયું હતું.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.