અમદાવાદના પોશ વિસ્તારમાં આવેલા એક ભવ્ય એપાર્ટમેન્ટમાં અંજલિ અને આયુષ તેમનો નાનકડો પરિવાર ખુશીથી ચલાવતા હતા. અંજલિ એક સફળ માર્કેટિંગ હેડ હતી અને તેના કામ પ્રત્યે ખૂબ જ ગંભીર. આયુષ પણ એક આઈટી પ્રોફેશનલ હતો. તેમને એક પાંચ વર્ષનો દીકરો હતો, જેનું નામ આરવ હતું.
આરવના જન્મ પછી અંજલિને નોકરી અને ઘરની જવાબદારીઓ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું મુશ્કેલ બની રહ્યું હતું. એક તરફ તેની કારકિર્દી ટોચ પર હતી, તો બીજી તરફ ઘર અને આરવને પૂરતો સમય આપી શકતી નહોતી. ઘણીવાર તેને ગુસ્સો આવતો કે તે કોઈ પણ કામ યોગ્ય રીતે કરી શકતી નથી.
એક વર્ષ પહેલા આયુષના પિતાનું અવસાન થયું હતું. સુજાતા દેવી, આયુષના માતા, ત્યારથી એકલા રહેતા હતા. તેઓ ખૂબ જ સ્વાભિમાની અને પરંપરાગત મહિલા હતા. તેમનું જીવન તેમના પતિ અને ઘર પૂરતું જ સીમિત હતું. હવે, તેમની પાસે કોઈ કાર્ય નહોતું અને એકલતા તેમને કોરી ખાતી હતી.
અંજલિ અને આયુષે સુજાતા દેવીને તેમની સાથે રહેવા વિનંતી કરી. શરૂઆતમાં સુજાતા દેવી સંકોચ અનુભવી રહ્યા હતા, પરંતુ એકલતાને કારણે તેઓ માની ગયા. તેઓ અંજલિના ઘરમાં તો આવ્યા, પણ તેમનું મન ત્યાં લાગતું નહોતું. તેમને લાગતું હતું કે તેઓ કોઈના પર બોજ બની ગયા છે.
ઘરમાં સુજાતા દેવી શાંત અને મૂંગા રહેતા. તેઓ રસોડામાં કે ઘરમાં કોઈ દખલગીરી કરતા નહીં. અંજલિ પણ વ્યસ્ત હોવાથી તેમને પૂરતો સમય આપી શકતી નહોતી. બંને વચ્ચે એક અદ્રશ્ય દીવાલ બની ગઈ હતી, જે સંબંધોમાં ખટાશ નહોતી લાવતી પણ નિરપેક્ષતા જાળવતી હતી.
આરવ દાદી સાથે રહેવાથી ખુશ હતો, પણ સુજાતા દેવીને લાગતું હતું કે તેમનો કોઈ રોલ નથી. સવારથી સાંજ સુધી તેઓ સોફા પર બેસી રહેતા, ટીવી જોતા અથવા બારી બહાર તાકી રહેતા. તેમની આંખોમાં એક પ્રકારની શૂન્યતા અને એકલતા દેખાતી હતી.
એક સાંજે, અંજલિ કામ પરથી થાકીને ઘરે આવી. આરવ ટીવી જોઈ રહ્યો હતો અને સુજાતા દેવી નિરાશાથી બેઠા હતા. ઘરકામ કરતી બાઈ રજા પર હતી અને ઘર અસ્તવ્યસ્ત હતું. અંજલિને લાગ્યું કે આ રીતે લાંબું ચાલી નહીં શકે. તેણે પોતાના મનમાં એક યોજના ઘડી.
બીજા દિવસે સવારે, અંજલિએ સુજાતા દેવીને પોતાની પાસે બોલાવ્યા. સુજાતા દેવીને આશ્ચર્ય થયું, કારણ કે અંજલિ ભાગ્યે જ તેમની સાથે કોઈ ગંભીર વાત કરતી. “માજી,” અંજલિએ નરમાશથી શરૂ કર્યું, “મારે તમારી સાથે એક અગત્યની વાત કરવી છે.”
સુજાતા દેવીએ કમળનો છેડો સરખો કર્યો અને ચિંતિત નજરે અંજલિ સામે જોયું. “બોલ બેટા, શું વાત છે?” તેમણે પૂછ્યું. અંજલિએ શ્વાસ લીધો અને પોતાના મનની વાત કહેવાનું શરૂ કર્યું.
“માજી, તમે જાણો છો કે હું અને આયુષ બંને નોકરી કરીએ છીએ. આરવને પણ અમારી જરૂર છે, અને ઘરની જવાબદારીઓ પણ ઘણી છે. મને એક મદદનીશની જરૂર છે જે ઘર અને આરવને સારી રીતે સંભાળી શકે.” અંજલિએ ધીમે ધીમે વાત આગળ વધારી.
સુજાતા દેવીના ભવાં ચડ્યા. તેમને લાગ્યું કે અંજલિ તેમને કહેવા માંગે છે કે તેઓ કામના નથી. “હું ઘરનું કામ કરવા તૈયાર છું, પણ મને આવડતું નથી આજના જમાનાનું કામ. અને હું કોઈનો બોજ બનવા નથી માંગતી.” સુજાતા દેવીના અવાજમાં દુઃખ હતું.
“ના માજી, તમે ખોટું સમજી રહ્યા છો,” અંજલિએ તરત સ્પષ્ટતા કરી. “હું તમને ‘નોકરી’ની ઓફર કરવા આવી છું.” સુજાતા દેવીની આંખો આશ્ચર્યથી પહોળી થઈ ગઈ. નોકરી? આ ઘરમાં?
“હું તમને મારા ઘરના ‘હોમ મેનેજર’ તરીકે નોકરી પર રાખવા માંગુ છું,” અંજલિએ ગંભીરતાથી કહ્યું. “તમારું કામ આરવનું ધ્યાન રાખવાનું, રસોડાનું સંચાલન કરવાનું, અને ઘરની નાની-મોટી વ્યવસ્થા જોવાનું રહેશે. તમને આ માટે યોગ્ય પગાર પણ મળશે.”
આ સાંભળીને સુજાતા દેવીને આઘાત લાગ્યો. “નોકરી? તારા પોતાના ઘરમાં? હું તારી સાસુ છું, બેટા, નોકરાણી નથી!” તેમના અવાજમાં ગુસ્સો અને અપમાનનો ભાવ હતો.
“માજી, કૃપા કરીને મને પૂરી વાત કહેવા દો,” અંજલિએ ધીરજ રાખી. “આ કોઈ નોકરાણીનું કામ નથી. આ એક જવાબદાર પદ છે. તમે ઘરના વડા છો, અને તમારા અનુભવ અને જ્ઞાનનો કોઈ ભાવ નથી. મને એક એવી વ્યક્તિ જોઈએ છે જે મારા ઘરને ‘ઘર’ બનાવી શકે, પ્રેમથી અને સમજદારીથી સંભાળી શકે.”
“તમે આરવને સાચવશો, જે તમે અત્યારે પણ કરો છો. તમે રસોઈમાં મદદ કરશો, જે તમે અત્યારે પણ ક્યારેક ક્યારેક કરો છો. ફરક એટલો જ કે હવે તમને આ કામ માટે યોગ્ય સન્માન અને મહેનતાણું મળશે. આ તમને કોઈનો બોજ નહીં, પણ એક સક્ષમ વ્યક્તિ તરીકેનો આત્મસંતોષ આપશે.”
અંજલિએ સમજાવ્યું કે આનાથી સુજાતા દેવીને આર્થિક સ્વતંત્રતા મળશે, તેમને પોતાના નિર્ણયો લેવાની તક મળશે અને તેમને પોતાનું મહત્વ સમજાશે. સુજાતા દેવી પહેલા તો બિલકુલ તૈયાર નહોતા. તેમનું સ્વાભિમાન તેમને રોકતું હતું. પણ અંજલિની આંખોમાં રહેલી સમજદારી અને વિનંતી જોઈને તેઓ વિચારમાં પડી ગયા.