કાળઝાળ ગરમી હતી. ધોમધખતા સૂર્યના કિરણો રેલવે પ્લેટફોર્મના સિમેન્ટિયા પોપડા પર તપીને આગ વરસાવતા હતા. દૂરથી આવતી કોઈ અનરાધાર ટ્રેનની ગર્જના આખા વાતાવરણને ભેદી રહી હતી. પણ આ ગરમી, આ ઘોંઘાટ અને આ ધૂળ-ધમાલની વચ્ચે એક યુવાન, માથે પાણીની કાળી ડોલ અને હાથમાં કાચના ગ્લાસનો ગુચ્છો લઈને ‘પાણી… ઠંડું પાણી…’ ની બૂમો પાડતો હતો. તેનું નામ હતું કાનો.
કાનાના શરીરે ચીંથરેહાલ કપડાં હતાં, પણ તેની આંખોમાં એક અજબ તેજ હતું. એક સ્વપ્ન હતું જે તેણે આ પ્લેટફોર્મની ધૂળિયા વાસ્તવિકતામાં રોપ્યું હતું. દિવસભર તે પાણી વેચીને માંડ પેટિયું રળતો, પણ રાત પડ્યે જ્યારે આખું સ્ટેશન સુમસામ થઈ જતું, ત્યારે એ જ પ્લેટફોર્મના એક અંધારિયા ખૂણે, ઝાંખી સ્ટ્રીટલાઈટના અજવાળે, કાનો પોતાના જૂના-પુરાણા પુસ્તકો ખોલીને બેસી જતો. ભૌગોલિક નકશા, ઇતિહાસના પાના, ગણિતના કોયડા… બધું જ તેની પાતળી આંગળીઓના સ્પર્શથી જીવંત બની જતું.
પ્લેટફોર્મના કુલીઓ, જે કાનાના સાચા સંબંધીઓ હતા, તેને હમેશાં આ રીતે ભણતો જોઈ મનોમન રાજી થતા. રામુકાકા, જે સૌથી વૃદ્ધ અને અનુભવી કુલી હતા, તે ઘણીવાર કાનાના માથે હાથ ફેરવી કહેતા, “કાના, ભણી-ગણીને મોટો અધિકારી બનજે, બાપ! આ પ્લેટફોર્મ પરથી નીકળીને તારું નામ રોશન કરજે.” બીજા કુલીઓ પણ ખીલખીલાટ હસીને કાનાને ચીડવતા, “લે, કલેક્ટર સાહેબ! પાણીનો ઘૂંટડો લો, નહીં તો આ ભણતર ભેજામાં નહીં ઉતરે.” કાનો પણ હસતાં હસતાં તેમને પાણી આપતો અને કહેતો, “એક દિવસ સાચું કહીશ, કાકા, ત્યારે જોજો મારી ‘કલેક્ટરી’!” આ સ્ટોરી તમે https://justgujjuthings.xyz પર વાંચી રહ્યા છો.
કાનાનું સ્વપ્ન IAS (ઇન્ડિયન એડમિનિસ્ટ્રેટિવ સર્વિસ) અધિકારી બનવાનું હતું. આ એક એવું સ્વપ્ન હતું જે આ પ્લેટફોર્મ પરના તેના સામાન્ય જીવનથી લાખો માઈલ દૂર હતું. પણ કાનો અડગ હતો. તેણે ભૂતકાળમાં ઘણી રાતો ઊંઘ વગર વિતાવી હતી, ભૂખે પેટે પુસ્તકો વાંચ્યા હતા, અને અંધારામાં પણ પોતાના ભવિષ્યનું ચિત્ર સ્પષ્ટપણે જોયું હતું.
એક દિવસ કાનાએ પોતાનો નિર્ણય કુલીઓને જણાવ્યો. “કાકાઓ, હું શહેર જાઉં છું. પરીક્ષાની તૈયારી માટે.” કુલીઓના ચહેરા પર એક પળ માટે નિરાશા છવાઈ ગઈ. તેમને લાગતું હતું કે કાનો તેમને છોડીને જઈ રહ્યો છે. પણ રામુકાકાએ બધાને સમજાવ્યા, “અરે ગાંડાઓ, એ જાય છે ભણવા! આપણા બધા માટે જાય છે. જા બેટા, કાના! દિલથી મહેનત કરજે. તારા માટે અમારા આશીર્વાદ હંમેશા છે.” કુલીઓએ ભેગા મળીને કાનાને થોડા પૈસા આપ્યા, જે તેમણે કષ્ટ કરીને બચાવ્યા હતા. કાનાની આંખો ભીની થઈ ગઈ. તેણે ચૂપચાપ બધાનો આભાર માન્યો અને એક સાદી ટ્રેનમાં બેસીને શહેર તરફ પ્રયાણ કર્યું.
મહિનાઓ અને વર્ષો વીત્યા. પ્લેટફોર્મ પર પાણી વેચનારા નવા ચહેરા આવ્યા, પણ કાનાની યાદ કુલીઓના મનમાં તાજી હતી. દરરોજ સાંજે ભેગા થઈને તેઓ કાનાની વાત કરતા, “ખબર નહીં ક્યાં હશે? શું કરતો હશે?” તેમની ચિંતા અને પ્રેમ સમયની સાથે વધતા જ જતા હતા.
અને પછી એક દિવસ, અચાનક જ સમાચાર આવ્યા. એક છાપાનો ફાટેલો ટુકડો કોઈકના હાથમાં આવ્યો. તેમાં એક યુવાનનો ફોટો હતો અને મોટા અક્ષરે લખ્યું હતું: “રેલવે પ્લેટફોર્મ પર પાણી વેચી ગુજરાન ચલાવનાર વિદ્યાર્થી IASમાં ઉત્તીર્ણ!” કુલીઓએ જ્યારે એ ફોટો જોયો, ત્યારે તેમની આંખોમાં અવિશ્વાસ અને પછી ખુશીની લહેર ઉમટી પડી. એ કાનો હતો! તેમનો પોતાનો કાનો! આ સ્ટોરી https://justgujjuthings.xyz ની માલિકીની છે અને કોપીરાઈટ સુરક્ષિત છે.