બાર વર્ષ પહેલાં બળી ગયેલી દુકાનના કાટમાળમાંથી નીકળેલી લોખંડની પેટી ખોલીને જોયું તો...

દિવાળીની એ કાળી અને અંધારી રાતને આજે બાર વર્ષ વીતી ચૂક્યા હતા પણ તેના ઘાવ હજુ પણ તાજા હતા. એ રાત્રે બજારમાં આવેલી પરિવારની કાપડની ત્રણ માળની મોટી દુકાન અને ગોડાઉન ભયાનક આગમાં બળીને ખાખ થઈ ગયા હતા. પણ એ આગમાં માત્ર લાખોનો માલ નહોતો બળ્યો, પરિવારનો મોભ સમાન પિતા રમણિકનું પણ હૃદયરોગના હુમલાથી અવસાન થયું હતું.

તે રાત્રે લાગેલી ભીષણ આગના સ્થળેથી નાનો દીકરો દિનેશ હાથમાં પેટ્રોલનો ડબ્બો લઈને બહાર નીકળતો પકડાયો હતો. આખા મહોલ્લાએ અને પોલીસે માની લીધું હતું કે પિતા સાથેના ઝઘડા અને દેવાના કારણે દિનેશે જ આ ઘોર પાપ કર્યું હતું. પિતાના આકસ્મિક મૃત્યુ અને પરિવારની પાયમાલી માટે આખો પરિવાર દિનેશને જ હત્યારો માનતો રહ્યો હતો.

મોટા ભાઈ મુકેશે તે જ રાત્રે હોસ્પિટલના પ્રાંગણમાં આખી દુનિયા સામે દિનેશને જોરદાર તમાચો મારીને કાયમ માટે ઘરની બહાર કાઢી મૂક્યો હતો. મુકેશે કસમ ખાધી હતી કે તે જીવતેજીવ ક્યારેય પોતાના નાના ભાઈનું મોં પણ નહીં જુએ. માતા કૌશલ્યા પણ પોતાના નાના દીકરાને પિતાનો હત્યારો માનીને રાત-દિવસ આંસુ વહાવતી રહી હતી.

છેલ્લા બાર વર્ષથી દિનેશ ગામના છેવાડે આવેલા એક સાવ જૂના અને પતરાવાળા અંધારા ઓરડામાં એકાકી જિંદગી જીવી રહ્યો હતો. તે બજારમાં મજૂરી કરીને અને માલવાહક લારી ખેંચીને માંડ પોતાનું પેટ ભરતો હતો. આખા સમાજે તેનો બહિષ્કાર કર્યો હતો અને રસ્તેથી પસાર થતી વખતે લોકો તેના પર થૂંકતા હતા.

દિનેશે આ બાર વર્ષમાં ક્યારેય કોઈની સામે હાથ જોડીને પોતાની સફાઈ નહોતી આપી કે ન તો ક્યારેય કોઈ મદદ માંગી હતી. તે ચૂપચાપ માથું નીચું રાખીને દુનિયાના તમામ તિરસ્કાર અને અપમાન સહન કરતો રહ્યો હતો. તેનું શરીર સાવ હાડપિંજર જેવું સુકાઈ ગયું હતું અને આંખો ઊંડી ઊતરી ગઈ હતી.

સમય વીતતો ગયો અને મુકેશે દિવસ-રાત એક કરીને ફરીથી એક નાની દુકાન ઊભી કરી લીધી હતી. હવે તે પોતાના પરિવારનું ગુજરાન સારી રીતે ચલાવી શકતો હતો. પરંતુ ગયા અઠવાડિયે નગરપાલિકા દ્વારા બાર વર્ષ પહેલાં બળી ગયેલી જૂની દુકાનના કાટમાળને હટાવીને નવો રસ્તો બનાવવાની કામગીરી શરૂ થઈ.

બપોરે જ્યારે જેસીબી મશીનથી દુકાનના જૂના ભોંયરાનું ખોદકામ ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે પાયામાંથી લોખંડની એક અત્યંત જૂની અને વજનદાર નાની પેટી બહાર આવી. એ પેટી પર મોટો કાટ લાગેલો હતો પણ તેના પર પિત્તળનું મજબૂત તાળું અકબંધ હતું. ત્યાં હાજર રહેલા જૂના ચોકીદાર મોહને તરત જ મુકેશને ફોન કરીને બોલાવ્યો.

મોહન એ જ વફાદાર ચોકીદાર હતો જે આગ લાગી તે રાત્રે દુકાન પર પહેરો ભરી રહ્યો હતો. પરંતુ આગ લાગ્યા પછી તે ગંભીર રીતે દાઝી ગયો હતો અને લાંબો સમય હોસ્પિટલમાં રહ્યો હતો. મુકેશ તાત્કાલિક ઘટનાસ્થળે પહોંચ્યો અને મોહનના હાથમાંથી એ જૂની લોખંડની પેટી લીધી.

મોહનના ચહેરા પર ગજબની ગંભીરતા અને આંખોમાં પસ્તાવાના આંસુ છલકાઈ રહ્યા હતા. મોહને મુકેશનો હાથ પકડીને ધ્રૂજતા અવાજે કહ્યું કે મુકેશભાઈ, આજે ઈશ્વરે આ સત્ય બહાર લાવવા માટે જ આ કાટમાળ ખોલાવ્યો છે. તમારા પિતાના મૃત્યુ પછી હું વર્ષો સુધી બીમારીના કારણે બોલી શકવાની હાલતમાં નહોતો.

મોહને કહ્યું કે આ પેટીમાં એ કાળી રાતનું એવું ભયાનક રહસ્ય છુપાયેલું છે જે જાણીને તમારા પગ નીચેથી ધરતી સરકી જશે. મુકેશે હથોડી મંગાવીને ધ્રૂજતા હાથે પેલી પેટીનું તાળું તોડ્યું. પેટી ખૂલતાં જ અંદરથી એક જૂની ડાયરી, ત્રણ ધમકીભર્યા પત્રો અને એક સીડી કેસેટ બહાર આવ્યાં.

મુકેશ એ તમામ સામાન લઈને તાત્કાલિક ઘરે પહોંચ્યો અને માતા કૌશલ્યાની સામે ઓસરીમાં બેઠો. મોહન પણ તેમની સાથે ઘેર આવ્યો હતો જેથી તે આખી હકીકત વર્ણવી શકે. મુકેશે સૌથી પહેલાં પેલો પીળો પડી ગયેલો જૂનો પત્ર ખોલ્યો.

એ પત્ર ગામના માથાભારે વ્યાજખોરો અને ગુંડાઓએ પિતા રમણિકને લખેલો હતો. તેમાં સ્પષ્ટ ધમકી આપવામાં આવી હતી કે જો પચાસ લાખની ખંડણી નહીં ચૂકવવામાં આવે, તો દિવાળીની રાત્રે આખી દુકાન સળગાવી દેવામાં આવશે. પત્ર વાંચતાં જ મુકેશના ધબકારા અનિયમિત થઈ ગયા.

ચોકીદાર મોહને બંને હાથ જોડીને રડતાં રડતાં સત્ય કહેવાનું શરૂ કર્યું. મોહને જણાવ્યું કે દિવાળીની આગલી સાંજે દિનેશને આ ભયાનક ષડયંત્રની ગંધ આવી ગઈ હતી. દિનેશ પિતા રમણિક પાસે દોડી ગયો હતો અને પોલીસ ફરિયાદ કરવાની આજીજી કરી હતી.

પરંતુ પેલા વ્યાજખોરોએ દિનેશને એકાંતમાં ઘેરી લીધો હતો અને ભયાનક ધમકી આપી હતી. ગુંડાઓએ કહ્યું હતું કે જો તું પોલીસ પાસે ગયો તો અમે તારા મોટા ભાઈ મુકેશના નવજાત દીકરાનું અપહરણ કરીને તેની હત્યા કરી નાખીશું. પોતાના ભોળા ભાઈના સંસાર અને માસૂમ બાળકની જાન બચાવવા માટે દિનેશ લાચાર બની ગયો હતો.

દિવાળીની રાત્રે જ્યારે આખું ઘર લક્ષ્મીપૂજનમાં વ્યસ્ત હતું, ત્યારે દિનેશ છાનોમાનો દુકાને પહોંચ્યો હતો. દિનેશ પોતાની સાથે પાણીની ડોલો અને રેતીની ગુણીઓ લઈને ગયો હતો જેથી દુકાનની રક્ષા કરી શકે. બરાબર મધરાતે ત્રણ નકાબપોશ ગુંડાઓ પાછલા દરવાજેથી પેટ્રોલના ડબ્બા લઈને અંદર ઘૂસ્યા હતા.

દિનેશ એકલો એ ત્રણેય હથિયારધારી ગુંડાઓ સામે વાઘની જેમ તૂટી પડ્યો હતો. તેણે પોતાના જીવની પરવા કર્યા વગર ગુંડાઓ પાસેથી પેટ્રોલનો ડબ્બો આંચકી લીધો હતો. એ ઝપાઝપીમાં ગુંડાઓએ દિનેશના માથા પર લોખંડના સળિયાથી જીવલેણ ઘા માર્યો હતો.

દિનેશ લોહીલુહાણ હાલતમાં જમીન પર પડ્યો હતો છતાં તેણે પેટ્રોલનો બીજો ડબ્બો ગટરમાં ઢોળી દીધો હતો. પરંતુ કમનસીબે એક ગુંડાએ દીવાસળી સળગાવીને દુકાનના કાપડના ઢગલા પર ફેંકી દીધી હતી. ક્ષણવારમાં ભીષણ આગ ભભૂકી ઊઠી અને આખી દુકાન લપેટમાં આવી ગઈ.

દિનેશ દાઝતા શરીરે અને લોહી વહેતી હાલતમાં પણ દુકાનની અંદર દોડ્યો હતો જેથી ગલ્લો અને મહત્વના દસ્તાવેજો બચાવી શકે. બરાબર એ જ વખતે સમાચાર મળતાં પિતા રમણિક હાંફતા હાંફતા ત્યાં આવી પહોંચ્યા હતા. પિતાએ ધુમાડા વચ્ચે જોયું તો દુકાન ભડભડ બળતી હતી અને દિનેશના હાથમાં પેટ્રોલનો ડબ્બો હતો.

પિતા આ ભયાનક દ્રશ્ય અને નુકસાન સહન ન કરી શક્યા અને તેમની છાતીમાં તીવ્ર દુખાવો ઊપડ્યો. પિતા ત્યાં જ ઢળી પડ્યા અને દિનેશ તેમને બચાવવા દોડ્યો. પરંતુ ગુંડાઓ ભાગી ગયા હતા અને બહાર ઊભેલા લોકોએ માત્ર દિનેશને હાથમાં પેટ્રોલના ડબ્બા સાથે બહાર નીકળતો જોયો હતો.

મોહને આગળ જણાવ્યું કે જ્યારે પિતાને હોસ્પિટલ લઈ જવાયા ત્યારે પેલા ગુંડાઓ હોસ્પિટલના ઓટલે છુપાઈને ઊભા હતા. તેમણે દિનેશની સામે છરી બતાવીને ઈશારો કર્યો હતો કે જો તેં મોં ખોલ્યું તો તારા ભાઈના દીકરાને જીવતો નહીં છોડીએ. પોતાના ભાઈના સંતાનને બચાવવા માટે દિનેશે તે રાત્રે પથ્થર બનીને ચૂપ રહેવાનો નિર્ણય કર્યો હતો.

આ સત્ય સાંભળતાં જ મુકેશના કાનમાં જાણે આકાશ તૂટી પડ્યું હોય તેવો ભયાનક સન્નાટો છવાઈ ગયો. તેના હાથમાંથી કાગળો છટકીને જમીન પર વેરાઈ ગયા. માતા કૌશલ્યાના મોંમાંથી જોરદાર ચીસ નીકળી ગઈ અને તે છાતી કૂટીને જમીન પર ફસડાઈ પડી.

કૌશલ્યા જોરજોરથી પોક મૂકીને રડવા લાગી કે હે ભગવાન, મેં મારા પેટના નિર્દોષ દીકરા પર કેવો મોટો અત્યાચાર કર્યો. જે દીકરાએ આખા પરિવારના અસ્તિત્વ માટે પોતાની જાતને હોમી દીધી, તેને અમે બાર વર્ષ સુધી નરકની યાતના આપી. મુકેશનો આખો દેહ પસ્તાવાની આગમાં થરથર ધ્રૂજવા લાગ્યો.

મુકેશને યાદ આવ્યું કે તેણે કેવી નિર્દયતાથી પોતાના નાના ભાઈને તમાચો માર્યો હતો અને અડધી રાત્રે ધક્કા મારીને કાઢી મૂક્યો હતો. તેણે બાર વર્ષ સુધી જે ભાઈને કટ્ટર દુશ્મન માન્યો, તે ભાઈ તેના બાળકના જીવનનો રક્ષક હતો. મુકેશ પાગલની જેમ માથું પછાડવા લાગ્યો.

મુકેશની પત્ની પણ પોતાના બાળકને છાતીએ વળગાડીને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડી. તેને સમજાયું કે આજે તેનો દીકરો જે જીવતો રમી રહ્યો હતો, તે તેના નિર્દોષ કાકાના બલિદાનની ભેટ હતી. આખા ઘરમાં પસ્તાવા અને આક્રંદનો માહોલ છવાઈ ગયો.

મુકેશ એક ક્ષણનો પણ વિચાર કર્યા વગર ઘરની બહાર દોડ્યો. તેના પગમાં ચંપલ નહોતા અને આંખોમાંથી અવિરત ચોધાર આંસુ વહી રહ્યા હતા. માતા કૌશલ્યા અને ચોકીદાર મોહન પણ રડતા રડતા તેની પાછળ દોડ્યા.

મુકેશ ભરબપોરે બજારની વચ્ચે ઉઘાડા પગે પાગલની જેમ દોડી રહ્યો હતો. રસ્તાના પથ્થરો તેના પગમાં ખૂંચી રહ્યા હતા પણ તેને કોઈ પીડાનો અહેસાસ નહોતો થતો. તેના મગજમાં માત્ર દિનેશનો એ કરુણ અને લાચાર ચહેરો ઘૂમી રહ્યો હતો જે બાર વર્ષ પહેલાં આંસુ ભરી આંખે ઘર છોડીને ગયો હતો.

બજારના વેપારીઓ મુકેશને આ રીતે રડતાં અને દોડતાં જોઈને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. મુકેશ કોઈની સામે જોયા વગર સીધો ગામના છેવાડે આવેલી ઝૂંપડપટ્ટી તરફ ભાગતો ગયો. તેની છાતી હાંફી રહી હતી અને ગળામાં ડૂમો ભરાઈ ગયો હતો.

અંતે તે પતરાવાળા એ જર્જરિત ઓરડા સામે આવીને ઊભો રહ્યો. ઓરડાનો દરવાજો તૂટેલો હતો અને અંદર સાવ અંધારું હતું. જમીન પર એક ફાટેલી ગોદડી બિછાવેલી હતી અને ખૂણામાં માટીનો એક ઘડો પડેલો હતો.

ઓરડાના એક ખૂણામાં દિનેશ બેઠો હતો. તેના હાથમાં એક સૂકી રોટલી હતી જેને તે પાણીમાં પલાળીને ખાઈ રહ્યો હતો. તેના શરીરે ફાટેલો અને મેલો કુર્તો હતો અને તેના માથાના વાળ અકાળે સફેદ થઈ ગયા હતા.

આ દ્રશ્ય જોઈને મુકેશનું કાળજું ચિરાઈ ગયું. મુકેશના પગમાંથી શક્તિ સાવ જતી રહી અને તે સીધો ઓરડામાં ઘૂસીને દિનેશના પગમાં ફસડાઈ પડ્યો. મુકેશે પોતાના બંને હાથથી દિનેશના ધૂળવાળા પગ પકડી લીધા.

મુકેશે દિનેશના પગ પર પોતાનું માથું મૂકી દીધું અને નાના બાળકની જેમ ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડવા લાગ્યો. મુકેશના આંસુઓથી દિનેશના પગ ભીંજાઈ ગયા. દિનેશ અચાનક ચમકી ગયો અને તેણે ઝડપથી પોતાના પગ પાછળ ખેંચવાનો પ્રયાસ કર્યો.

દિનેશે ગભરાયેલા અવાજે પૂછ્યું કે મોટા ભાઈ, તમે અહીં કેમ આવ્યા છો, મારાથી કોઈ ભૂલ થઈ ગઈ છે. તમારા પગમાં મારા જેવા પાપીના હાથ લાગશે તો તમને પાપ લાગશે. દિનેશના આ શબ્દો મુકેશના કાળજામાં તલવારની જેમ ભોંકાયા.

મુકેશે પોક મૂકીને કહ્યું કે ના દિનેશ, પાપી તું નથી પણ હું છું. હું તારો એ હત્યારો ભાઈ છું જેણે બાર વર્ષ સુધી દેવતા જેવા ભાઈને કૂતરા કરતાં પણ બદતર હાલતમાં જીવવા મજબૂર કર્યો. મને માફ કરી દે ભાઈ, હું તારા ચરણની ધૂળ બનવાને પણ લાયક નથી.

બરાબર એ જ સમયે હાંફતી હાંફતી માતા કૌશલ્યા પણ ત્યાં આવી પહોંચી. કૌશલ્યાએ દોડીને દિનેશને પોતાના ખોળામાં ખેંચી લીધો. માતાએ દિનેશના આખા ચહેરા પર હાથ ફેરવ્યો અને પોતાના આંસુઓથી તેનું મોં ધોઈ નાખ્યું.

કૌશલ્યાએ રડતાં રડતાં કહ્યું કે મારા દીકરા, તેં આટલું મોટું દર્દ પોતાની છાતીમાં કેમ છુપાવી રાખ્યું. તેં તારી આ અભાગી માને એકવાર પણ સાચું કેમ ન કહ્યું. તેં અમારા માટે આખી જિંદગી કુરબાન કરી દીધી અને અમે તને ધિક્કારતા રહ્યા.

દિનેશ પોતાની માતા અને મોટા ભાઈને આ રીતે પોતાના પગમાં રડતાં જોઈને સ્તબ્ધ થઈ ગયો. તેનો બાર વર્ષ જૂનો મૌનનો બંધ અચાનક તૂટી પડ્યો. દિનેશની આંખોમાંથી આંસુઓનો ધોધ વહી નીકળ્યો.

દિનેશ બંને હાથે મુકેશને ઊભો કરીને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો. બંને સગા ભાઈઓ એકબીજાના ગળે વળગીને એટલા જોરથી રડ્યા કે આખી શેરીમાં સોપો પડી ગયો. આસપાસના મજૂરો અને લોકો પણ આ દ્રશ્ય જોઈને પોતાની આંખો લૂછવા લાગ્યા.

દિનેશે ગળગળા અવાજે કહ્યું કે મોટા ભાઈ, હું કેવી રીતે મોં ખોલત. જો હું તે રાત્રે સત્ય બોલત તો પેલા રાક્ષસો મારા વહાલા ભત્રીજાને મારી નાખત. હું પિતાજીની દુકાન ન બચાવી શક્યો તેનો અફસોસ મને આખી જિંદગી રહેશે પણ તમારા પરિવારની રક્ષા માટે મારે બદનામ થવું મંજૂર હતું.

દિનેશે આગળ કહ્યું કે તમે બધા સુખી રહો એ જ મારી એકમાત્ર ઈચ્છા હતી. મને કોઈ વાતનો રંજ નહોતો કારણ કે હું જાણતો હતો કે ઉપરવાળો બધું જોઈ રહ્યો છે. આજે મારી માએ મને ગળે લગાવી લીધો એટલે મારા તમામ જન્મોના દુઃખ દૂર થઈ ગયા.

મુકેશની પત્ની પણ પોતાના બાર વર્ષના દીકરાને લઈને ત્યાં આવી પહોંચી. તેણે દીકરાને કહ્યું કે બેટા, આ તારા કાકા નહીં પણ તારા સાક્ષાત ભગવાન છે જેમણે પોતાનું જીવન વેચીને તને નવજીવન આપ્યું હતું. બાળકે દોડીને દિનેશના પગ પકડી લીધા.

મુકેશે ઊભા થઈને આખી બજારના વેપારીઓ અને લોકોને મોટેથી બોલાવ્યા. મુકેશે પેલા તમામ ધમકીભર્યા પત્રો અને સત્ય લોકો સામે જાહેર કર્યું. મુકેશે જાહેરમાં કહ્યું કે મારો નાનો ભાઈ કોઈ ગુનેગાર નથી પણ આખા કુટુંબનો તારણહાર છે.

જે લોકો આટલા વર્ષોથી દિનેશને ધિક્કારતા હતા, તેઓ પણ શરમથી માથું નીચું કરી ગયા. અનેક વેપારીઓએ હાથ જોડીને દિનેશની માફી માંગી. આખા મહોલ્લામાં દિનેશના મહાન ત્યાગની જયજયકાર બોલાવા લાગી.

મુકેશે પોતાના હાથે દિનેશને પોતાના ખભા પર બેસાડ્યો અને આદરપૂર્વક પોતાના ઘરે લઈ આવ્યો. માતા કૌશલ્યાએ ઘરના ઉંબરે કંકુના થાપા મારીને અને દીવો પ્રગટાવીને પોતાના નિર્દોષ દીકરાનું સ્વાગત કર્યું. બાર વર્ષ પછી એ ઘરમાં સાચી દિવાળી ઊગી હતી.

મુકેશે દિનેશને નવા વસ્ત્રો પહેરાવ્યા અને પોતાના હાથે તેને ભોજન જમાડ્યું. મુકેશે જાહેરાત કરી કે આજથી મારી દુકાન, મારું ઘર અને મારી તમામ સંપત્તિ પર પહેલો અધિકાર મારા નાના ભાઈ દિનેશનો રહેશે. હવે અમે બંને ભાઈઓ સાથે મળીને પિતાજીના નામનો વેપાર ચલાવીશું.

ઘરના મંદિરમાં સ્વર્ગસ્થ પિતા રમણિકની મોટી તસવીર સામે અખંડ ઘીનો દીવો પ્રગટાવવામાં આવ્યો. મુકેશ અને દિનેશે સાથે મળીને પિતાની તસવીર સામે માથું નમાવ્યું. તેમને લાગ્યું કે પિતા રમણિક પણ સ્વર્ગમાંથી પોતાના બંને દીકરાઓ પર આશીર્વાદ વરસાવી રહ્યા છે.

તે દિવસ પછી એ પરિવારમાં ક્યારેય કોઈ કડવાશ કે શંકા ન રહી. જે ઘર બાર વર્ષથી શોક અને નફરતના અંધકારમાં ડૂબેલું હતું, ત્યાં આજે પ્રેમ અને એકતાનો અજવાસ પથરાઈ ગયો હતો. દિનેશના ચહેરા પર વર્ષો પછી એક પરમ શાંતિ અને સંતોષનું સ્મિત ચમકી રહ્યું હતું.

સાચો પ્રેમ અને ત્યાગ ક્યારેય પોતાની જાહેરાત નથી કરતા. જે વ્યક્તિ પરિવારની રક્ષા માટે આખી દુનિયા સામે વિલન બનવાનું પણ હસતા મુખે સ્વીકારી લે છે, તેનાથી મોટો કોઈ દેવતા હોઈ શકે નહીં. દિનેશના આ પવિત્ર સમર્પણે સાબિત કરી દીધું કે સત્ય ભલે મોડું પ્રગટ થાય પણ તે ક્યારેય પરાજિત થતું નથી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.