માતાના લગ્નનું જૂનું આલ્બમ ખોલીને મુખ્ય તસવીરમાં બ્લેડથી કાપેલી આકૃતિ જોઈને દીકરીએ પૂછ્યું તો...

પોતાના લગ્નની કંકોત્રીઓ સગા-વહાલાઓને વહેંચવાની તૈયારીઓ વચ્ચે ચોવીસ વર્ષની પૂજા આખા ઘરમાં આનંદથી ઘૂમી રહી હતી. આવતા મહિને તેના લગ્ન એક પ્રતિષ્ઠિત પરિવારમાં નિર્ધારિત થયા હતા અને ઘરમાં રંગરોગાન તેમજ સાફસફાઈનું કામ પૂરજોશમાં ચાલતું હતું. ઘરના ઓરડામાંથી જૂનો સામાન, કપડાં અને પટારા બહાર કાઢવામાં આવી રહ્યા હતા.

બપોરે જ્યારે માતા કૌશલ્યા રસોડામાં વ્યસ્ત હતી, ત્યારે પૂજા માળિયામાંથી ઉતારેલા સાગના જૂના ભારે પટારાને સાફ કરવા બેઠી. પટારાના તળિયેથી લાલ મખમલના કપડામાં વીંટાળેલું પચીસ વર્ષ જૂનું માતા-પિતાના લગ્નનું એક ભવ્ય આલ્બમ મળી આવ્યું. પૂજાએ ઉત્સુકતાથી એ ધૂળ ભરેલા આલ્બમ પરથી કપડું હટાવ્યું.

આલ્બમ ખોલતાં જ પહેલા મોટા પાના પર માતા કૌશલ્યા અને પિતા રમેશની લગ્ન મંડપની વિશાળ અને રંગીન તસવીર ચોંટાડેલી હતી. બંનેના ચહેરા પર યુવાનીની લાજ અને મધુર સ્મિત ચમકી રહ્યું હતું. પરંતુ એ તસવીરને ઝીણવટથી જોતાં જ પૂજાના હાથ અચાનક ધ્રૂજી ઊઠ્યા.

મંડપમાં માતા કૌશલ્યાની બરાબર બાજુમાં બેઠેલી એક સ્ત્રીની આખી આકૃતિને બ્લેડ વડે અત્યંત બારીકાઈથી કાપીને હટાવી દેવામાં આવી હતી. એ કપાયેલી જગ્યા પર સફેદ કાગળ ચોંટાડેલો હતો અને આજુબાજુ કાળી પેનથી લીટા કરેલા હતા. કોઈ વ્યક્તિનું અસ્તિત્વ તે તસવીરમાંથી જાણીજોઈને સાવ ભૂંસી નાખવામાં આવ્યું હોય તેવું સ્પષ્ટ દેખાતું હતું.

પૂજાના મનમાં શંકા અને કુતૂહલનું મોટું વાવાઝોડું ઊમટી પડ્યું. તેણે આલ્બમના બાકીના પાના પલટાવ્યા તો તેમાં પણ જ્યાં જ્યાં એ સ્ત્રી દેખાતી હતી ત્યાં બ્લેડથી કાપા મારેલા હતા અથવા કાળા રંગના લીટા કરી દેવામાં આવ્યા હતા. લગ્નની આટલી મહત્વની તસવીરથી આ સ્ત્રીને કેમ આટલી નિર્દયતાથી હટાવી દેવામાં આવી હશે તે પૂજા સમજી ન શકી.

પૂજા એ ખુલ્લું આલ્બમ હાથમાં લઈને સીધી રસોડામાં ગઈ અને માતા કૌશલ્યા સામે મૂક્યું. પૂજાએ નિર્દોષ ભાવે પૂછ્યું કે મમ્મી, આ લગ્નની તસવીરમાંથી તારી બાજુમાં બેઠેલી આ વ્યક્તિને કેમ કાપી નાખવામાં આવી છે. આ સવાલ સાંભળતાં જ કૌશલ્યાના હાથમાંથી ચાની ગરમ તપેલી છટકીને નીચે પડી ગઈ.

કૌશલ્યાનો ચહેરો ક્ષણવારમાં ફિક્કો પડી ગયો અને તેના હોઠ થરથર કાંપવા લાગ્યા. કૌશલ્યાએ ઝડપથી આલ્બમ બંધ કરી દીધું અને પૂજા પર ક્યારેય ન જોઈ હોય તેવી ક્રોધભરી નજરે જોયું. કૌશલ્યાએ ધ્રૂજતા અવાજે ધમકાવતાં કહ્યું કે તારા પોતાના લગ્નનું કામ કર અને જૂના ગડેલા મુડદાં ઉખેડવાનું બંધ કર.

માતાએ કડક શબ્દોમાં આદેશ આપ્યો કે હવે પછી આ ઘરમાં આ તસવીર વિશે કે આ આલ્બમ વિશે એક પણ શબ્દ બોલવાની જરૂર નથી. પૂજા સ્તબ્ધ થઈ ગઈ કારણ કે તેની શાંત અને પ્રેમાળ માતાએ તેની સામે ક્યારેય આ રીતે મોટેથી અવાજ નહોતો કર્યો. આ વાત પાછળ કોઈ બહુ મોટું અને દર્દનાક રહસ્ય છુપાયેલું હોવાની પૂજાને પાકી ખાતરી થઈ ગઈ.

સાંજે જ્યારે પિતા રમેશ પોતાની કચેરીમાંથી થાકેલા ઘરે આવ્યા ત્યારે પૂજાએ એકાંતમાં પિતા પાસે જઈને એ જ વાત પૂછી. રમેશે એક ઊંડો નિસાસો નાખ્યો અને તેમની આંખોમાં વેદનાની છાયા છવાઈ ગઈ. રમેશે દીકરીના માથે હાથ મૂકીને કહ્યું કે બેટા, અમુક ઘાવ એવા હોય છે જેને ઢાંકેલા રાખવામાં જ પરિવારની ભલાઈ હોય છે.

પિતાએ કહ્યું કે તારી માતાએ પોતાના જીવનમાં બહુ મોટો ત્યાગ આપ્યો છે અને તું આ વાત પૂછીને તેને વધારે દુઃખ ન આપ. પિતાની આ રહસ્યમય વાતે પૂજાના મનની બેચેની સો ગણી વધારી દીધી. પૂજાએ નક્કી કર્યું કે પોતાના લગ્ન કરતાં પહેલાં તે આ સત્ય શોધીને જ રહેશે.

તે રાત્રે જ્યારે આખું ઘર ગાઢ નિંદ્રામાં પોઢી ગયું ત્યારે પૂજા ધીમા પગલે પેલા જૂના પટારા પાસે પહોંચી. તેણે ટોર્ચના અજવાળે પટારાના તમામ જૂના ખાના તપાસવા માંડ્યા. પટારાના છેવાડે આવેલા એક ગુપ્ત લાકડાના ખાનામાંથી ચાંદીની એક જૂની પાયલ અને ધૂળ ભરેલો એક મોટો લાલ કવરવાળો પત્ર મળી આવ્યો.

પૂજાએ ધ્રૂજતા હાથે એ જૂનો કાગળ ખોલ્યો. એ પત્ર પચીસ વર્ષ પહેલાં સ્વર્ગસ્થ દાદીએ પોતાના હાથે લખેલો હતો. પત્ર વાંચતાં જ પૂજાના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ અને તેની આંખો પહોળી થઈ ગઈ.

એ તસવીરમાંથી જેને કાપી નાખવામાં આવી હતી તે બીજું કોઈ નહીં પણ માતા કૌશલ્યાની સગી મોટી બહેન ગીતા હતી. ગીતા ઉંમરમાં કૌશલ્યા કરતાં ત્રણ વર્ષ મોટી હતી અને દેખાવે સાક્ષાત અપ્સરા જેવી સુંદર તેમજ અતિ ગુણવાન હતી. પચીસ વર્ષ પહેલાં પિતા રમેશ સાથે વાસ્તવમાં ગીતાના લગ્ન નક્કી થયા હતા.

બંને પરિવારોની સહમતિથી ગીતા અને રમેશની સગાઈ થઈ ગઈ હતી અને લગ્નની કંકોત્રીઓ પણ છપાઈ ગઈ હતી. રમેશ અને ગીતા એકબીજાને ખૂબ પ્રેમ કરતા હતા અને પોતાના સુંદર ભવિષ્યના સપના જોતા હતા. કૌશલ્યા પોતાની મોટી બહેનના લગ્નની તૈયારીઓમાં દિવસ-રાત આનંદથી નાચતી ફરતી હતી.

પરંતુ લગ્નના બરાબર દસ દિવસ પહેલાં એક એવી ભયાનક દુર્ઘટના બની જેણે આખા પરિવારનું નસીબ પલટી નાખ્યું. ગીતા અચાનક બેભાન થઈને ઢળી પડી અને તેને તાત્કાલિક શહેરની મોટી હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવી. ડોક્ટરોએ તમામ રિપોર્ટ તપાસ્યા પછી જે ઘટસ્ફોટ કર્યો તે સાંભળીને બંને પરિવારોના હોશ ઊડી ગયા.

ગીતાના હૃદયમાં જન્મજાત એક અત્યંત જટિલ અને અસાધ્ય બીમારી હતી જે અચાનક વકરી ગઈ હતી. ડોક્ટરોએ સ્પષ્ટ કહી દીધું હતું કે ગીતા પાસે માંડ બે-ત્રણ વર્ષનું જ આયુષ્ય બાકી હતું. વધુમાં ડોક્ટરે ચેતવણી આપી હતી કે ગીતા ક્યારેય સંસાર ભોગવી નહીં શકે અને જો તે ગર્ભધારણ કરશે તો તેનું તાત્કાલિક મૃત્યુ થઈ જશે.

આ સમાચાર સાંભળતાં જ વરપક્ષના સગા-સંબંધીઓમાં મોટો ખળભળાટ મચી ગયો. રમેશના પરિવારજનોએ આ સંબંધ તોડી નાખવાની અને જાન પાછી વાળવાની કડક જાહેરાત કરી દીધી. સમાજમાં કન્યાપક્ષની ભારે બદનામી થવાની અણી પર આવી ગઈ.

રમેશ પોતે ગીતાના પ્રેમમાં એટલો પાગલ હતો કે તે બીમાર ગીતા સાથે જ લગ્ન કરવા તૈયાર હતો. પણ ગીતા એક અત્યંત સ્વાભિમાની અને સમર્પિત નારી હતી. ગીતાએ રમેશના પગ પકડીને કહ્યું કે હું તમારા વંશનો દીવો બુઝાવીને તમને કાયમ માટે વિધુર બનાવવાનું પાપ નહીં કરું.

ગીતાએ તે રાત્રે હોસ્પિટલના પલંગ પર બેસીને પોતાની નાની બહેન કૌશલ્યાનો હાથ પકડ્યો. ગીતાએ રડતાં રડતાં કૌશલ્યા પાસે પોતાના જીવનની સૌથી મોટી અને આખરી ભીખ માંગી. ગીતાએ કહ્યું કે કૌશલ્યા, તું રમેશ સાથે લગ્ન કરી લે જેથી આ પરિવારની ઈજ્જત બચે અને મારા રમેશનો સંસાર વસી જાય.

કૌશલ્યા પોતાના સપના અને યુવાનીની આહુતિ આપવા તૈયાર નહોતી કારણ કે તે રમેશને હંમેશાં પોતાના મોટા બનેવી તરીકે માનતી આવી હતી. પણ ગીતાએ પોતાના માથા પર કૌશલ્યાનો હાથ મુકાવીને આજીજી કરી કે જો તું લગ્ન નહીં કરે તો હું આ ક્ષણે ઝેર પીને મરી જઈશ. બહેનની જાન અને કુટુંબની આબરૂ ખાતર કૌશલ્યાએ મંડપમાં બેસવાનું સ્વીકારી લીધું.

લગ્નના દિવસે ગીતા પોતે દર્દનાક પીડા છુપાવીને મંડપમાં હાજર રહી હતી. તેણે પોતાના ધ્રૂજતા હાથે નાની બહેન કૌશલ્યાનો હાથ રમેશના હાથમાં સોંપ્યો હતો. લગ્નની એ મુખ્ય તસવીર ખેંચાઈ ત્યારે ગીતા પોતાની બહેનની બરાબર બાજુમાં ઊભી રહીને હસતી હતી.

પરંતુ લગ્ન પત્યા પછી સમાજના ઝેરીલા લોકોએ ઘરમાં વાતો કરવાનું શરૂ કર્યું. લોકો મહેણાં મારવા લાગ્યા કે નાની બહેને બીમાર મોટી બહેનનો વર છીનવી લીધો અને કૌશલ્યા લાલચુ નીકળી. આ વાતો સાંભળીને કૌશલ્યા અંદરથી સાવ ભાંગી પડી હતી અને રમેશ પણ અપરાધભાવમાં જીવવા લાગ્યા હતા.

પોતાની નાની બહેનનો નવો સંસાર આ કડવાશ અને મહેણાંથી બરબાદ ન થાય તે માટે ગીતાએ એક વધુ દર્દનાક બલિદાન આપ્યું. તે લગ્નના ત્રીજા જ દિવસે કોઈને કહ્યા વગર છાનીમાની ઘર છોડીને હંમેશાં માટે ચાલી ગઈ.

જતાં પહેલાં ગીતાએ લગ્નના આલ્બમમાંથી પોતાના તમામ ફોટા બ્લેડ વડે કાપી નાખ્યા હતા. ગીતાએ છેલ્લી ચિઠ્ઠીમાં લખ્યું હતું કે આ સંસાર અને આ તસવીરમાં માત્ર કૌશલ્યા અને રમેશનો જ અધિકાર છે. મારા દુઃખ અને મારી બીમારીનો પડછાયો પણ તમારી સુખી જિંદગી પર ન પડવો જોઈએ.

આ સત્ય વાંચતાં જ પૂજાના ગળામાંથી જોરદાર ડૂમો ભરાઈ ગયો. પૂજા આખી રાત પલંગ પર બેસીને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડતી રહી. તેને સમજાયું કે જે સ્ત્રીને તે કોઈ રહસ્યમય વિલન માનતી હતી, તે સાક્ષાત ત્યાગની દેવી અને તેની પોતાની સગી માસી હતી.

પત્રના અંતે એક જૂના ગ્રામીણ આશ્રમનું સરનામું લખેલું હતું જ્યાં ગીતા સેવાકાર્ય કરવા માટે ગઈ હતી. સવારે સૂરજ ઊગતાં જ પૂજાએ કોઈને કહ્યા વગર એ આશ્રમ તરફ જવાનો પાકો નિર્ણય કર્યો.

પૂજા બે કલાકની મુસાફરી કરીને શહેરથી દૂર આવેલા એ શાંત અને પવિત્ર આશ્રમે પહોંચી. ત્યાં પહોંચીને પૂજાએ આશ્રમના સંચાલકને ગીતા વિશે પૂછપરછ કરી. સંચાલકે સામે આવેલા બગીચા તરફ ઈશારો કર્યો.

ત્યાં એક સફેદ સુતરાઉ સાડી પહેરેલી, સાવ કૃશ કાયા ધરાવતી પણ મુખ પર દિવ્ય તેજવાળી વૃદ્ધ સ્ત્રી નાના અનાથ બાળકોને ભણાવી રહી હતી. પૂજા ધીમા અને ધ્રૂજતા પગલે આગળ વધી. ગીતાના ચહેરા પર એ જ નિર્દોષ નમ્રતા હતી જે લગ્નના કપાયેલા ફોટાના અંશમાં દેખાતી હતી.

પૂજા સીધી જઈને ગીતાના ચરણોમાં ઢળી પડી અને તેના પગ પકડીને રડવા લાગી. ગીતા ચમકી ગયો અને તેણે પૂજાનું માથું ઊંચું કર્યું. પૂજાના ચહેરામાં પોતાની નાની બહેન કૌશલ્યાનું પ્રતિબિંબ જોઈને ગીતાની આંખોમાંથી પણ અશ્રુધારા વહી નીકળી.

ગીતાએ પૂજાને છાતીએ વળગાડી લીધી અને કહ્યું કે મારી કૌશલ્યાની દીકરી પૂજા, તું અહીં કેવી રીતે આવી. પૂજાએ રડતાં રડતાં કહ્યું કે માસી, તમે આટલો મોટો ત્યાગ કરીને પચીસ વર્ષથી આ એકાંતમાં કેમ પીડાઈ રહ્યા છો. તમારી બહેન આજે પણ તમારા વિરહમાં રોજ આંસુ સારે છે.

પૂજાએ ગીતાનો હાથ પકડ્યો અને હઠ પકડી કે તમારે મારા લગ્નમાં આવવું જ પડશે. જો તમે આશીર્વાદ આપવા નહીં આવો તો હું ક્યારેય ફેરા નહીં ફરું. ગીતા પોતાની વહાલી ભાણીના પ્રેમને નકારી ન શકી.

સાંજે પૂજા ગીતા માસીને લઈને પોતાના ઘરે પહોંચી. ઘરનો દરવાજો ખૂલતાં જ સામે કૌશલ્યા ઊભેલી હતી. પચીસ વર્ષ પછી પોતાની સગી મોટી બહેનને સામે ઊભેલી જોઈને કૌશલ્યાના પગમાંથી શક્તિ જતી રહી અને તે જમીન પર ફસડાઈ પડી.

ગીતા દોડીને કૌશલ્યા પાસે ગઈ અને તેને પોતાના ખોળામાં લઈ લીધી. બંને સગી બહેનો પચીસ વર્ષના વિરહ પછી એકબીજાને વળગીને એટલા જોરથી રડી પડી કે આખું ઘર સ્તબ્ધ થઈ ગયું. પિતા રમેશ પણ ખૂણામાં ઊભા રહીને આંસુ લૂછવા લાગ્યા.

કૌશલ્યાએ રડતાં રડતાં પોતાના ગળામાંથી સોનાનું એક નાનું લોકેટ કાઢ્યું. એ લોકેટ ખોલતાં જ અંદરથી પેલા લગ્નના ફોટામાંથી બ્લેડ વડે કાપેલો ગીતાનો નાનકડો ચહેરો નીકળ્યો. કૌશલ્યાએ કહ્યું કે દીદી, તમે ભલે ફોટામાંથી તમારી જાતને કાપી નાખી હતી પણ મારા હૃદયમાંથી તમને કોઈ અલગ નહોતું કરી શક્યું.

કૌશલ્યાએ કહ્યું કે મેં આ પચીસ વર્ષ દરરોજ તમારા આ ફોટાને છાતીએ લગાવીને તમારી માફી માંગી છે. તમારા સંસારની ભેટ પર મારો મહેલ ચણાયો હતો જેનો બોજ હું આખી જિંદગી વેઠતી રહી. ગીતાએ કૌશલ્યાના આંસુ લૂછીને તેને વહાલથી ચૂમી લીધી.

પૂજાએ દોડી જઈને પેલું જૂનું લગ્નનું આલ્બમ ટેબલ પર મૂક્યું. કૌશલ્યાએ પોતાના લોકેટમાંથી પેલો કપાયેલો ફોટો કાઢ્યો અને ગુંદર વડે લગ્નની એ મુખ્ય તસવીરમાં ગીતાના ચહેરાને ફરીથી યોગ્ય સ્થાને ચોંટાડી દીધો. પચીસ વર્ષ પછી એ અધૂરી તસવીર કાયમ માટે પૂર્ણ થઈ ગઈ.

આવતા મહિને જ્યારે પૂજાના લગ્ન મંડપમાં મંગલ ફેરા શરૂ થયા, ત્યારે વર-કન્યાને આશીર્વાદ આપવા માટે માતા કૌશલ્યાની સાથે મોટી માતા બનીને ગીતા પણ પ્રથમ હરોળમાં ઉપસ્થિત હતી. આખા સમાજે ગીતાના ચરણ સ્પર્શ કરીને તેના મહાન ત્યાગને નમન કર્યા.

જે ઘરમાં પચીસ વર્ષથી એક રહસ્યમય શોક અને અપરાધભાવ છવાયેલો હતો, ત્યાં આજે સાચો સ્વર્ગીય આનંદ છવાઈ ગયો હતો. ત્યાગ, સ્નેહ અને સમર્પણની એ પવિત્ર સુગંધથી આખો સંસાર મહેકી ઊઠ્યો હતો.

સાચો પ્રેમ ક્યારેય અધિકાર જતાવવામાં નથી હોતો પણ પોતાના પ્રિયજનના સુખ માટે સર્વસ્વ હોમી દેવામાં હોય છે. ગીતાના આ નિઃસ્વાર્થ સમર્પણે સાબિત કરી દીધું કે સંબંધો કાગળ કે તસવીરો મોહતાજ નથી હોતા પણ આત્માના તાંતણે બંધાયેલા હોય છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.