દસ વર્ષ સુધી મિલકતના નામે વેર રાખનારી બહેનોએ જ્યારે પિતાની આખરી ચિઠ્ઠી વાંચી ત્યારે ધાબા પર...

મકરસંક્રાંતિની વહેલી સવારે આખું શહેર ગુલાબી ઠંડી અને ઉત્સાહના માહોલમાં જાગી ગયું હતું. આકાશમાં જોતજોતામાં હજારો રંગબેરંગી પતંગો લહેરાવા લાગ્યા હતા અને ચારેય તરફથી લાઉડસ્પીકરો પર ગીતો તથા બાળકોનો 'કાપ્યો છે' નો શોરબકોર ગૂંજી રહ્યો હતો. હવામાં તલની ચીકી, સિંગપાક, મમરાના લાડુ અને ગરમાગરમ ઊંધિયા-જલેબીની મનમોહક સુગંધ પ્રસરેલી હતી.

પરંતુ શહેરના જૂના લત્તામાં આવેલી પિતૃક હવેલીના ધાબા પર ઊભેલી બે સગી બહેનો જાનકી અને ભાવના વચ્ચે હૃદય થીજવી દેતી કડવાશ અને અસહ્ય શાંતિ છવાયેલી હતી. બંને બહેનો વચ્ચે છેલ્લાં દસ વર્ષથી બોલવાનો કે એકબીજાના મોં સામે જોવાનો પણ સંબંધ નહોતો રહ્યો.

બાળપણમાં જે બે બહેનો એકબીજા વિના એક ક્ષણ પણ નહોતી રહી શકતી, તેમના સંબંધોમાં આટલું મોટું ઝેર ક્યારે ભરાઈ ગયું એ કોઈ નહોતું સમજી શક્યું. તેઓ સાથે રમતી, એકબીજાના વાળ ઓળી આપતી અને પોતાના સુખ-દુઃખ વહેંચતી હતી. પણ દસ વર્ષ પહેલાં બનેલી એક ઘટનાએ બંને બહેનોના સંસાર વચ્ચે અવિશ્વાસની કાળી દીવાલ ચણી દીધી હતી.

દસ વર્ષ પહેલાં તેમના પિતા શાંતિલાલ અને માતા ગૌરીબેન એક જ વર્ષના અંતરાલમાં આ દુનિયા છોડીને કાયમ માટે ચાલ્યા ગયાં હતાં. માતા-પિતાના અવસાન પછી જ્યારે ઘર અને વારસાની વાત આવી, ત્યારે બંને બહેનો વચ્ચે કડવો વિવાદ સર્જાયો હતો.

નાની બહેન ભાવનાના મનમાં એવો વહેમ ઘર કરી ગયો હતો કે માતા-પિતાએ મોટી બહેન જાનકીને બધું સોનું, રોકડ અને મિલકત છૂપી રીતે સોંપી દીધાં હતાં. ભાવના માનતી હતી કે પિતાએ તેને સાસરે વળાવ્યા પછી સાવ પારકી ગણીને અન્યાય કર્યો હતો.

જ્યારે મોટી બહેન જાનકીના મનમાં એવો ઊંડો ઘા હતો કે ભાવના સાવ સ્વાર્થી, મતલબી અને પથ્થરદિલ નીકળી. જાનકી માનતી હતી કે ભાવના માતા-પિતાની આખરી ગંભીર બીમારી વખતે ક્યારેય ખબર પૂછવા પણ નહોતી આવી અને માત્ર સંપત્તિમાં ભાગ પડાવવા માટે જ દોડી આવી હતી.

આ ઉત્તરાયણે જાનકીના પતિ વિનોદ અને ભાવનાના પતિ નરેશના ભારે આગ્રહ અને દબાણથી બંને પરિવારો જૂની હવેલીમાં ભેગા થયા હતા. વર્ષો જૂના પાડોશી કાનજીકાકાએ પણ બંને બહેનોને સમજાવીને તહેવાર સાથે ઉજવવા માટે રાજી કરી હતી. બંને બહેનો મજબૂરીથી એક જ ધાબે હાજર હતી, પણ તેમની વચ્ચે શબ્દોનું એક તણખલું પણ નહોતું ઊડતું.

બપોરના સમયે પતંગોની પેચ લડાવતી વખતે એક મોટો લાલ પતંગ ધાબાની પાછળ આવેલા જૂના અટારીના ઓરડાની લાકડાની બારીમાં ફસાઈ ગયો. પતંગની માંજાવાળી દોરી બારીના સળિયામાં ખરાબ રીતે ગૂંચવાઈ ગઈ હતી. વિનોદે કહ્યું કે અટારીનો ઓરડો ખોલીને દોરી છોડાવવી પડશે, નહિતર આખી ફિરકી નકામી જશે.

કાનજીકાકાએ કહ્યું કે જાનકી અને ભાવના, તમે બંને સાથે જઈને અટારીમાંથી પતંગ કાઢી લાવો. બંને બહેનો અણગમા સાથે ચૂપચાપ ધાબા પરથી નીચે ઊતરીને અટારીના ધૂળિયા ઓરડામાં ગઈ. આ ઓરડો માતા-પિતાના ગયા પછી છેલ્લા દસ વર્ષથી સાવ બંધ પડ્યો હતો અને તેમાં જૂનો સામાન ભરેલો હતો.

ઓરડામાં અંધકાર અને જાળાં બાઝેલાં હતાં. બારી પાસે પહોંચીને પતંગની દોરી ખેંચતાં જ ખૂણામાં મૂકેલી જૂની પતરાની ભારે પેટી અચાનક નીચે ફસડાઈ પડી. પેટી જમીન પર પટકાતાં જ તેનું જૂનું કાટવાળું તાળું તૂટી ગયું અને પેટીનું તળિયું સહેજ ઊંચું થઈ ગયું.

પેટીના તળિયે એક છૂપો ખાંચો હતો જે તાળું તૂટતાં જ ખુલ્લો પડી ગયો. એ ખાંચામાંથી લાલ નાડાછડીથી વીંટાળેલો એક જૂનો લાકડાનો દાબડો અને પીળા પડી ગયેલા અસંખ્ય કાગળોનું મોટું બંડલ ભોંયતળિયે વેરાઈ ગયું. કાગળો પર તેમના સ્વર્ગસ્થ પિતા શાંતિલાલના જાણીતા સુંદર મોતી જેવા અક્ષરો સ્પષ્ટ દેખાતા હતા.

જાનકી અને ભાવના બંનેના પગ ત્યાં જ થંભી ગયા. ભાવનાએ કડવાશભર્યા અવાજે કટાક્ષ કર્યો કે જોયું ને, આમાં જ મા-બાપે તારા નામે કરેલી છૂપી મિલકતો અને દાગીનાના કાગળો હશે. જાનકીએ દુઃખી અવાજે કહ્યું કે ભાવના, તું હંમેશા ખોટું જ વિચારે છે, આ બાપુની જૂની હિસાબની ડાયરી અને અંગત કાગળો છે.

બંને બહેનોએ ધ્રૂજતા હાથે કાગળો હાથમાં લીધા અને જમીન પર બેસી ગઈ. સૌથી ઉપર પિતા શાંતિલાલનો બંને દીકરીઓને સંબોધીને લખેલો એક પીળો પડી ગયેલો પત્ર હતો. પત્રના મથાળે લખ્યું હતું કે મારી વહાલી દીકરીઓ જાનકી અને ભાવના માટે એક લાચાર બાપના આખરી આંસુ.

પત્રનું પહેલું પાનું વાંચતાં જ બંને બહેનોના શરીરમાંથી ધ્રુજારી પસાર થઈ ગઈ. શાંતિલાલે લખ્યું હતું કે મારી વહાલી દીકરીઓ, જ્યારે તમે આ કાગળો વાંચશો ત્યારે કદાચ હું આ નશ્વર દુનિયામાં નહીં હોઉં.

હું જાણું છું કે મારા ગયા પછી તમારા બંનેના મનમાં મારા નિર્ણયો માટે ઘણો ક્રોધ અને અસંતોષ હશે. પણ આજે મારે મારી છાતીમાં દબાયેલું એ સત્ય જણાવવું છે જે હું જીવતેજીવ મારી લાચારીને કારણે ન કહી શક્યો.

આગળના પાના પર દસ વર્ષ પહેલાંની એ કમકમાટીભરી હકીકત લખેલી હતી જેની બંને બહેનોને કલ્પના પણ નહોતી. ભાવનાના લગ્નના બીજા જ વર્ષે તેના પતિ નરેશના ટ્રાન્સપોર્ટ બિઝનેસમાં અચાનક પચાસ લાખ રૂપિયાનું ભયાનક નુકસાન થયું હતું. બજારના ક્રૂર વ્યાજખોરો રોજ નરેશના ઘરે જઈને ધમકીઓ આપતા હતા અને નરેશ સામે છેતરપિંડીનો પોલીસ કેસ કરવાના હતા.

તે સમયે નરેશ સાવ ભાંગી પડ્યો હતો અને તેણે આત્મહત્યા કરવા માટે ઝેરની શીશી ખરીદી લીધી હતી. નરેશ મોડી રાત્રે પોતાના સસરા શાંતિલાલ પાસે રડતો રડતો આવ્યો હતો અને પગ પકડીને માફી માંગી હતી. શાંતિલાલ પોતાની નાની ફૂલ જેવી દીકરી ભાવનાનો સંસાર ઉજડી જતો અને તેને વિધવા બનતી જોઈ શકે તેમ નહોતા.

શાંતિલાલે પોતાની પત્ની ગૌરીબેન સાથે વાત કરી. ગૌરીબેને એક ક્ષણનો પણ વિચાર કર્યા વગર પોતાના ગળાનો મંગળસૂત્ર સિવાયનો તમામ સોનાનો હાર, કંગન, બંગડીઓ અને પૂર્વજોના તમામ ઘરેણાં ઉતારીને પતિના હાથમાં મૂકી દીધાં હતાં. ગૌરીબેને કહ્યું હતું કે મારી દીકરીનું સિંદૂર બચાવવા માટે આ સોનું ઓછું પડે તો મારું લોહી પણ વેચી દેજો.

શાંતિલાલે પત્રમાં આગળ લખ્યું હતું કે મેં એ તમામ દાગીના બજારમાં વેચીને પચ્ચીસ લાખ રૂપિયા રોકડા વ્યાજખોરોને ચૂકવી દીધા હતા. મેં નરેશ પાસેથી ગંગાજળના સોગંદ લેવડાવ્યા હતા કે આ વાત ક્યારેય ભાવનાના કાને ન પડવી જોઈએ. જો ભાવનાને ખબર પડે કે તેના સાસરીના દેવા માટે તેની માના દાગીના વેચાઈ ગયા છે, તો તે આખી જિંદગી પિયર સામે શરમથી માથું ઊંચું નહીં કરી શકે.

આ વાંચતાં જ ભાવનાના હાથમાંથી પત્ર ધ્રૂજી ઊઠ્યો અને તેના મોંમાંથી જોરદાર ચીસ નીકળી ગઈ. ભાવનાના પગ નીચેથી જાણે ધરતી ધસી ગઈ. તે આખી જિંદગી માનતી રહી હતી કે માના તમામ દાગીના મોટી બહેન જાનકી પડાવી ગઈ છે, જ્યારે હકીકતમાં એ આખું સોનું તેનું પોતાનું ઘર અને પતિનો જીવ બચાવવા માટે હોમાઈ ગયું હતું.

ત્યારબાદ ભાવનાએ નીચે પડેલી હોસ્પિટલની જૂની ફાઈલો અને બેંક લોનની રસીદો ખોલી. એ કાગળો વાંચતાં જ તેના હૃદય પર વજ્રાઘાત થયો. પિતા શાંતિલાલને છેલ્લા ત્રણ વર્ષોમાં બંને કિડની ફેલ થઈ ગઈ હતી અને અઠવાડિયામાં ત્રણ વાર ડાયાલિસિસ કરાવવું પડતું હતું.

તે સમયે જાનકી અને તેના પતિ વિનોદે પોતાની વર્ષોની જમાપૂંજી, પોતાના લગ્નના તમામ સોનાના દાગીના અને પોતાની નાની દુકાન ગીરે મૂકીને પિતાની સારવાર કરાવી હતી. જાનકીએ રાત-દિવસ હોસ્પિટલના ખાટલા પાસે બેસીને પિતાના મળ-મૂત્ર સાફ કર્યા હતા અને લોહીની બોટલો ચડાવી હતી.

પિતાએ જાનકીને કોઈ મિલકત નહોતી આપી, પણ જાનકીએ પોતાના પિતાના જીવન માટે પોતાનું સર્વસ્વ લૂંટાવી દીધું હતું. પિતાએ પત્રની છેલ્લી લીટીઓમાં ધ્રૂજતા હાથે લખ્યું હતું કે જાનકી અને વિનોદે મને બચાવવા પોતાની જિંદગી દાવ પર લગાવી દીધી, અને મેં ભાવનાને બચાવવા ગૌરીના ઘરેણાં વેચી દીધા. હું એક કમનસીબ બાપ હતો જે પોતાની બંને દીકરીઓને સરખો ન્યાય ન આપી શક્યો.

તેમણે પત્રના અંતે આક્રંદ સાથે લખ્યું હતું કે મારી વહાલી દીકરીઓ, જો બની શકે તો તમારા આ લાચાર બાપના ગુના માફ કરી દેજો. તમે બંને બહેનો જ્યારે એકબીજાના ગળે વળગીને પ્રેમથી મળશો, ત્યારે જ મારી આત્માને સ્વર્ગમાં સાચી મુક્તિ મળશે.

પત્ર પૂરો થતાં જ અટારીના ઓરડામાં સોપો પડી ગયો. ભાવનાના હાથમાંથી કાગળો ખરી પડ્યા અને તે જમીન પર ઘૂંટણિયે બેસીને પોક મૂકીને રડી પડી.

ભાવનાએ રડતાં રડતાં જાનકીના બંને પગ પકડી લીધા અને માથું પછાડવા લાગી. ભાવનાએ કહ્યું કે દીદી, મને મારી નાખો, હું કેટલી નીચ, અંધ અને સ્વાર્થી સાબિત થઈ. જે મા-બાપે મારું સુહાગ બચાવવા પોતાનું સર્વસ્વ વેચી દીધું, તેમને હું આખી જિંદગી પક્ષપાતી સમજીને નફરત કરતી રહી.

ભાવનાએ પોતાની જાતને ધિક્કારતાં કહ્યું કે દીદી, તમે આટલો મોટો આર્થિક બોજ એકલા હાથે સહન કર્યો અને પિતાની સેવામાં પોતાના દાગીના વેચી દીધા. મેં તમારા પર ચોરીનો આક્ષેપ મૂક્યો અને દસ વર્ષ સુધી તમારાથી મોં ફેરવી લીધું. મારા આ પાપની મને નરકમાં પણ જગ્યા નહીં મળશે.

જાનકીની આંખોમાંથી પણ ચોધાર આંસુ વહી નીકળ્યા. જાનકીએ તરત ભાવનાને જમીન પરથી ઊભી કરી અને તેને પોતાની છાતી સરસી વળગાડી લીધી. બંને બહેનો એકબીજાને વળગીને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડવા લાગી.

જાનકીએ વહાલથી ભાવનાના આંસુ લૂછતાં કહ્યું કે ભાવના, મારી નાની ઢીંગલી, તું રડવાનું બંધ કર. ભૂલ તારી નહોતી, બાપુએ તારાથી આ વાત છુપાવી રાખી હતી એટલે તારા મનમાં વહેમ થયો. બાપુ અને મા આપણને બંનેને પોતાના જીવ કરતાં પણ વધુ પ્રેમ કરતાં હતાં.

બરાબર એ જ વખતે ઓસરીમાંથી વિનોદ, નરેશ અને કાનજીકાકા દોડતા અટારીમાં આવ્યા. નરેશે જમીન પર પડેલા પિતાના પત્રો જોયા અને ભાવનાને રડતી જોઈને તેનું માથું શરમથી ઝૂકી ગયું. નરેશ આગળ આવ્યો અને બંને બહેનોના પગમાં બેસી ગયો.

નરેશે ધ્રૂજતા અવાજે કહ્યું કે ભાવના, આ બધા ઝઘડા અને પાપનો અસલ ગુનેગાર હું છું. તમારા પિતાએ મને પોતાના સોગંદ આપીને બાંધી રાખ્યો હતો એટલે હું દસ વર્ષ સુધી આ સત્ય તમને ન કહી શક્યો. તમારા બાપુએ મને જેલ જતાં અને મરતાં બચાવ્યો હતો, અને હું તમારી બંને બહેનો વચ્ચે વેરનું કારણ બની ગયો.

વિનોદે નરેશને બંને હાથે પકડીને ઊભો કર્યો અને ગળે લગાવી લીધો. વિનોદે કહ્યું કે નરેશભાઈ, હવે કોઈ ગુનેગાર નથી અને કોઈ દેવાદાર નથી. જે થયું એ વિધાતાનો લેખ હતો, પણ આજે આપણા બાપુએ આપણને ફરી એક કરી દીધા છે.

કાનજીકાકાએ આગળ આવીને બંને બહેનોના માથા પર હાથ મૂક્યા. કાનજીકાકાએ કહ્યું કે દીકરીઓ, શાંતિલાલ અને ગૌરીબેન આજે સ્વર્ગમાંથી તમને જોઈને હરખાતાં હશે. આ ઘરની સાચી સંપત્તિ આ પ્રેમ અને એકતા છે.

બંને બહેનો હાથમાં હાથ પરોવીને ધાબા પર પાછી આવી. સૂરજના સોનેરી કિરણોમાં બંનેના ચહેરા પર અનોખી શાંતિ, પવિત્રતા અને ક્ષમાની આભા છવાયેલી હતી. આકાશમાં લહેરાતા હજારો પતંગો વચ્ચે જાનકી અને ભાવનાએ સાથે મળીને એક વિશાળ સફેદ પતંગ હાથમાં લીધો.

જાનકીએ પતંગની કન્ની બાંધી અને ભાવનાએ આદરપૂર્વક ફિરકી પકડી. પતંગ આકાશમાં ઊંચે ઊડવા લાગ્યો ત્યારે આખો પરિવાર એકબીજાને ગળે લગાવીને હસી રહ્યો હતો. બધાએ સાથે બેસીને પ્રેમથી તલની ચીકી અને ઊંધિયું આરોગ્યું.

સાંજના સમયે આકાશમાં ફાનસ પ્રગટાવવામાં આવ્યા ત્યારે બંને બહેનોએ હાથ જોડીને આકાશ તરફ જોયું. વર્ષો જૂની કડવાશ, અહંકાર અને શંકાના વાદળો વિખેરાઈ ગયા હતા અને ઘરમાં સાચા પ્રેમ, સન્માન અને પારિવારિક એકતાનો નવો સૂર્યોદય થયો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.