નવરાત્રિમાં ગરબા રમવા જતી વહુને સાસુએ મહેમાનનું બહાનું કાઢીને રોકી લીધી, પરંતુ મધ્યરાત્રિએ દીકરી રડતી ઘરે આવી ત્યારે સાસુના હોશ ઉડી ગયા કારણ કે…
ગુજરાતમાં નવરાત્રિનો તહેવાર એટલે માત્ર નવ દિવસના ગરબા નહીં પરંતુ હૃદયનો ધબકારો છે. શેરીએ શેરીએ લાઈટોની રોશની અને ઝીણા ઝીણા ઝબકતા દીવાઓ વાતાવરણને એક અલગ જ ભક્તિમય અને ઉત્સાહિત ઉર્જાથી ભરી દે છે. આવી જ એક સુંદર નવરાત્રિની શરુઆત થઈ ચૂકી હતી. આખા ગામમાં ખેલૈયાઓ અવનવા ચણિયાચોળી અને કેડિયું પહેરીને તૈયાર થઈ રહ્યા હતા. ઘરમાં પણ વેલકમ નવરાત્રિના ગીતો વાગી રહ્યા હતા.
પાયલના લગ્ન થયાને હજુ માંડ બે વર્ષ થયા હતા. પાયલને નાનપણથી જ ગરબા ગાવાનો ખૂબ જ શોખ હતો. તે નવરાત્રિ આવતાની સાથે જ મહિનાઓ પહેલાથી પોતાના ટ્રેડિશનલ કપડાં અને ઓક્સિડાઈઝ્ડ જ્વેલરીનું પ્લાનિંગ કરવા લાગતી હતી. તેના સાસરીમાં પણ બધા આ વાત જાણતા હતા. લગ્ન પછીની આ તેની બીજી નવરાત્રિ હતી. પાયલ સવારથી જ ઘરનું બધું કામ ફટાફટ પતાવી રહી હતી જેથી રાત્રે તે શાંતિથી ગરબા રમવા જઈ શકે.
તેના સાસુ મંગળાબેન સ્વભાવના થોડા કડક અને જુના વિચારો વાળા હતા. મંગળાબેનને હંમેશાં એવું લાગતું કે વહુએ ઘરની જવાબદારીઓને જ પ્રથમ અગ્રતા આપવી જોઈએ. પાયલના પતિ આકાશ પણ મલ્ટિનેશનલ કંપનીમાં કામ કરતા હોવાથી મોડા ઘરે આવતા હતા. તેથી ઘરમાં સાસુ અને વહુ વચ્ચે જ મોટાભાગનો સમય વિતતો હતો. મંગળાબેન પોતાની દીકરી રીટાને ખૂબ જ વહાલ કરતા હતા. રીટાના લગ્ન પણ બાજુના જ શહેરમાં થયા હતા અને તે પણ ગરબાની શોખીન હતી.
નવરાત્રિના ત્રીજા નોરતાની આ વાત છે. પાયલ સાંજે પોતાના રૂમમાં સુંદર મજાનો ચણિયાચોળી પહેરીને તૈયાર થઈ રહી હતી. તેનો ચહેરો ખુશીથી ચમકી રહ્યો હતો. તેણે કાચમાં જોઈને પોતાની જાતને સજાવી અને મનમાં ગરબાના ગીતો ગણગણતી હતી. પાયલ જેવી જ રૂમની બહાર આવી કે તરત જ સાસુ મંગળાબેને તેને અટકાવી દીધી.
મંગળાબેનના હાથમાં શાકભાજી સુધારવાની છરી હતી અને તેમનો ચહેરો ગંભીર હતો. તેમણે પાયલને ઉપરથી નીચે સુધી જોઈ અને બોલ્યા કે પાયલ આજે રાત્રે તારે ગરબા રમવા જવાનું નથી. તારા સસરાના દૂરના ભાઈના દીકરા અને તેમના સાસુ સસરા આજે રાત્રે આપણા ઘરે મહેમાન બનીને આવવાના છે. આપણા ઘરે મહેમાન આવે ત્યારે ઘરની વહુ આ રીતે ગરબા રમવા બહારે ફરે તે સારું ન લાગે. તારે ઘરે જ રહેવું પડશે.
સાસુની વાત સાંભળીને પાયલના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. તેના આંખમાં આંસુ આવી ગયા. તેણે ધીમા અવાજે વિનંતી કરી કે મમ્મીજી મેં બધી તૈયારી કરી લીધી છે અને હું માત્ર બે જ કલાક માટે જઈને પાછી આવી જઈશ. રસોઈનું કામ પણ હું અત્યારે જ પતાવી દઉં છું. પરંતુ મંગળાબેન એકના બે ન થયા. તેમણે સાફ શબ્દોમાં કહી દીધું કે મહેમાન રાત્રે ગમે ત્યારે આવી શકે છે અને તારે અહીં હાજર રહીને ગરમ રસોઈ બનાવવી પડશે.
પાયલ ખૂબ જ સંસ્કારી છોકરી હતી. તે સાસુ સામે વધારે દલીલ કરવા નહોતી માંગતી. તેણે ભારે હૈયે પોતાના રૂમમાં જઈને ઘરેણાં ઉતારી દીધા. તેના મનમાં ચાલી રહેલા ગરબાના સૂર અચાનક શાંત થઈ ગયા. તેણે સાદો ડ્રેસ પહેરી લીધો અને રસોડા તરફ ચાલી ગઈ. રસોડામાં જઈને તે મૂંગા મોઢે શાક સમારવા લાગી અને લોટ બાંધવા લાગી. તેની આંખમાંથી એક પછી એક આંસુના ટીપાં લોટમાં પડી રહ્યા હતા.
રાતના નવ વાગી ગયા હતા. ગામના ચોકમાંથી ઢોલના ધબકારા અને ગાયકના સૂર પાયલના કાન સુધી પહોંચી રહ્યા હતા. તે દરેક ધબકારા સાથે પોતાના મનને મનાવી રહી હતી. સાસુ મંગળાબેન સોફા પર બેસીને ટીવી જોઈ રહ્યા હતા અને વહુ રસોડામાં એકલી એકલી મહેમાનો માટે પકવાન બનાવી રહી હતી. મંગળાબેનને મનમાં સંતોષ હતો કે તેમણે વહુ પર પોતાનો વટ જાળવી રાખ્યો છે.
બરાબર સાડા દસ વાગ્યા હતા. હજુ સુધી મહેમાનો આવ્યા નહોતા પરંતુ ઘરના દરવાજે અચાનક જોરજોરથી ખખડવાનો અવાજ આવ્યો. મંગળાબેને જઈને દરવાજો ખોલ્યો તો સામે તેમની પોતાની દીકરી રીટા ઉભી હતી. રીટાના આંખો લાલચોળ હતી, તેના કાજલ વહી ગયા હતા અને તે ધ્રુજતા અવાજે રડી રહી હતી. તેના હાથમાં ચણિયાચોળીની થેલી હતી જે અસ્તવ્યસ્ત હતી.
પોતાની કાળજાના ટુકડા જેવી દીકરીને આ સ્થિતિમાં જોઈને મંગળાબેન ગભરાઈ ગયા. તેમણે રીટાને અંદર લીધી અને પૂછ્યું કે બેટા તું નવરાત્રિના સમયે આ મોડી રાત્રે રડતી રડતી કેમ આવી છે? તારા સાસરીયામાં બધું બરાબર તો છે ને? રીટા સોફા પર બેસીને જોરજોરથી રડવા લાગી અને મંગળાબેનને વળગી પડી. તેનો અવાજ રૂંધાઈ રહ્યો હતો.
રીટાએ રડતા રડતા કહ્યું કે મમ્મી મારી સાસુએ આજે મને ગરબા રમવા જવાની ના પાડી દીધી. તેમના ઘરે કોઈ સામાન્ય મહેમાન આવવાના હતા એટલે તેમણે મને આખું ઘર સાફ કરવા અને રસોઈ કરવા રોકી લીધી. મારા સાસરીયામાં કોઈને મારી ખુશીની પડી જ નથી. મને નવરાત્રિનો આટલો શોખ છે છતાં તેમણે મારી મજબૂરીનો ફાયદો ઉઠાવ્યો. હું આ અપમાન સહન ન કરી શકી એટલે ત્યાંથી નીકળીને સીધી અહીં આવી ગઈ છું.
દીકરીના એકેએક શબ્દો મંગળાબેનના કાનમાં તીરની જેમ વાગતા હતા. રીટા કહી રહી હતી કે સાસુઓ કેટલી ક્રૂર હોય છે જે વહુના અરમાનોને સમજી શકતી નથી. મંગળાબેનને અચાનક એવો અહેસાસ થયો કે આ જ વસ્તુ તો તેમણે થોડા કલાકો પહેલા પોતાની વહુ પાયલ સાથે કરી હતી. જે દુઃખ આજે તેમની દીકરી ભોગવી રહી હતી તે જ દુઃખ તેમણે પોતે જ પોતાની વહુને આપ્યું હતું.
રસોડામાંથી પાયલ પણ બહાર આવી ગઈ હતી. તેણે રીટાને રડતી જોઈ તો તે પોતાના દુઃખ ભૂલીને રીટા માટે પાણીનો ગ્લાસ લઈને દોડી આવી. પાયલે રીટાના માથા પર હાથ ફેરવ્યો અને તેને શાંત પાડવાનો પ્રયત્ન કરવા લાગી. પાયલના ચહેરા પર કોઈ કડવાશ નહોતી, માત્ર પોતાની નણંદ માટે ચિંતા અને પ્રેમ હતો. આ દ્રશ્ય જોઈને મંગળાબેનની આંખો ઉઘડી ગઈ.
મંગળાબેનને સમજાઈ ગયું કે વહુ પણ કોઈકની દીકરી જ હોય છે. જો પોતાની દીકરીના ગરબા છૂટી જવાથી પોતાનું હૃદય આટલું વલોવાઈ જતું હોય તો પાયલના માતાપિતાને પણ કેટલું દુઃખ થાય જો તેઓ આ જોત. તેમને પોતાની ભૂલ સમજાઈ ગઈ. કુદરતે તેમને પલભરમાં જ કર્મોનો ન્યાય બતાવી દીધો હતો. મંગળાબેન તરત જ ઉભા થયા અને પાયલ પાસે ગયા.
તેમણે પાયલના હાથમાંથી પાણીનો ગ્લાસ લીધો અને પાયલનો હાથ પકડી લીધો. તેમનો અવાજ ગદગદિત થઈ ગયો હતો. તેમણે પાયલને કહ્યું કે બેટા મને માફ કરી દે. હું એક સાસુ બનવામાં એટલી અંધી થઈ ગઈ હતી કે એક માતા તરીકેનો ધર્મ ભૂલી ગઈ. તું અત્યારે જ જા અને તારો એ સુંદર ચણિયાચોળી પહેરીને તૈયાર થઈ જા. આજે તારે ગરબા રમવા જવાનું જ છે.
પાયલ આશ્ચર્યથી સાસુ સામે જોઈ રહી. મંગળાબેને રીટા તરફ જોઈને કહ્યું કે રીટા તું પણ તારા કપડાં બદલીને તૈયાર થઈ જા. આજે મારી બંને દીકરીઓ ગરબા રમવા જશે. ઘરના મહેમાનોની ચિંતા તમે બંને ના કરો. રસોડું હું પોતે સંભાળી લઈશ અને મહેમાનોની આગતાસ્વાગતા પણ હું એકલી જ કરી લઈશ. તમે બંને જાવ અને નવરાત્રિનો આનંદ માણો.
સાસુના મોઢેથી આ શબ્દો સાંભળીને પાયલની આંખોમાં ખુશીના આસુ આવી ગયા. તેણે મંગળાબેનને ગળે લગાવી લીધા. રીટાને પણ પાયલની મનસ્થિતિ સમજાઈ અને તેણે પોતાની ભાભીની માફી માંગી. થોડી જ વારમાં બંને વહુ અને નણંદ તૈયાર થઈને ગરબાના ચોક તરફ જવા નીકળી ગઈ. મંગળાબેન દરવાજે ઉભા રહીને બંનેને હસતા મુખે જતા જોઈ રહ્યા હતા.
આજે મંગળાબેનના ઘરનું રસોડું માત્ર રસોઈથી નહીં પરંતુ સાચા પ્રેમ અને સમજણની સુગંધથી મહેકી ઉઠ્યું હતું. તેમણે રસોડામાં જઈને ગેસ ચાલુ કર્યો અને ખુશી ખુશી મહેમાનો માટે રસોઈ બનાવવાની શરુઆત કરી દીધી. સંબંધોમાં જ્યારે સાસુ પોતાની વહુમાં દીકરી જોવા લાગે છે ત્યારે ઘર એક સાચું મંદિર બની જાય છે અને દરેક તહેવાર વધારે સુંદર બની જાય છે.