વર્ષોથી બંધ પડેલા ગામડાના ઘરની સફાઈ કરતાં વહુને સસરાની એક જૂની ડાયરી મળી, ડાયરી ખોલીને અંદર જે વાંચ્યું તે પછી વહુના...

શહેરની ગતિશીલ જિંદગી અને ફ્લેટ સંસ્કૃતિમાં વણાયેલા સંબંધો ક્યારેક ઉપરછલ્લા બની જતા હોય છે. અલ્પા તેના પતિ આકાશ અને સસરા હરિપ્રસાદભાઈ સાથે અમદાવાદના એક લક્ઝુરિયસ ફ્લેટમાં રહેતી હતી. લગ્નને સાત વર્ષ વીતી ચૂક્યા હતા. આકાશ એક મોટી મલ્ટીનેશનલ કંપનીમાં ઊંચા હોદ્દા પર હતો અને અલ્પા ઘરની સાથે સાથે ક્યારેક નાનું મોટું ફ્રીલાન્સિંગ કામ સંભાળતી. હરિપ્રસાદભાઈ નિવૃત્ત બેંક મેનેજર હતા. ઉંમર પંચોતેર વર્ષની આસપાસ હશે, પણ તેમનો સ્વભાવ એકદમ શાંત અને ગંભીર હતો. ઘરમાં શું ચાલે છે, રસોડામાં શું બને છે કે દીકરો અને વહુ વચ્ચે કઈ બાબતે અણબનાવ છે, તે ક્યારેય કોઈ બાબતમાં વચ્ચે પડતા નહીં. તેઓ સવારે વહેલા ઉઠીને ચાલવા જાય, આવીને ભગવાનની પૂજા કરે અને આખો દિવસ ન્યૂઝપેપર કે પુસ્તકો વાંચવામાં વિતાવી દેતા.

અલ્પાને ઘણી વખત એવું લાગતું કે તેના સસરા ઘરમાં માત્ર એક અતિથિની જેમ રહે છે. આકાશનો સ્વભાવ થોડો કડક અને ગુસ્સાવાળો હતો. ઓફિસના કામના તણાવને કારણે તે ઘણીવાર અલ્પા પર નાની નાની વાતોમાં ચિડાઈ જતો. ક્યારેક શાકમાં મીઠું ઓછું હોય તો પણ આકાશ આખા ઘરને માથે લેતો. આવા સમયે અલ્પાની આંખો ભરાઈ આવતી, પણ હરિપ્રસાદભાઈ ડાઇનિંગ ટેબલ પર શાંતિથી જમીને પોતાના રૂમમાં ચાલ્યા જતા. અલ્પાને મનમાં ઊંડે ઊંડે એક વસવસો હતો કે તેના સસરા આટલા મોટા વડીલ હોવા છતાં ક્યારેય આકાશને ટોકતા નથી કે તેના પક્ષમાં બે શબ્દો પણ બોલતા નથી. તેને લાગતું કે સસરાને કદાચ વહુના આત્મસન્માનની કોઈ પડી જ નથી.

આ વખતે ઉનાળાની રજાઓમાં આકાશે નક્કી કર્યું કે ઘણા વર્ષોથી ગામડે આવેલું તેમનું જૂનું વડીલોપાર્જિત ઘર બંધ પડ્યું છે, તો ત્યાં જઈને આંટો મારી આવીએ. હરિપ્રસાદભાઈના ચહેરા પર આ સાંભળીને એક અનોખી ચમક આવી ગઈ. વર્ષો પછી તેઓ પોતાના વતન જવાના હતા, જ્યાં તેમણે આખી જિંદગી વિતાવી હતી. આકાશ, અલ્પા અને હરિપ્રસાદભાઈ ગાડી લઈને ગામડે જવા નીકળ્યા. ગામડાની સીમ આવતા જ લીલાછમ ખેતરો અને ધૂળિયા રસ્તાઓ જોઈને હરિપ્રસાદભાઈ ભૂતકાળની યાદોમાં ખોવાઈ ગયા. ગાડી જ્યારે ઘરની આગળ આવીને ઉભી રહી ત્યારે જોયું તો મકાન ઘણું મોટું હતું, પણ વર્ષોથી બંધ હોવાને કારણે તેના પર ધૂળના થર જામી ગયા હતા અને બારીઓ પર જાળા થઈ ગયા હતા.

ઘર ખોલતા જ એક જૂની પરિચિત સુગંધ હવામાં પ્રસરી ગઈ. આકાશે કહ્યું કે આપણે બે દિવસ રોકાવાના છીએ તો ઘરની થોડી સફાઈ કરવી પડશે. અલ્પાએ હસીને હા પાડી અને માથે સાડલો બાંધીને સફાઈના કામે વળગી પડી. આકાશ પણ બહારની ઓસરી સાફ કરવા લાગ્યો. હરિપ્રસાદભાઈ ઉંમરના કારણે બહુ ભારે કામ કરી શકે તેમ નહોતા, એટલે તેઓ ઘરના ચોકમાં એક જૂની ખુરશી ઢાળીને બેઠા અને ગામના જૂના દિવસો યાદ કરવા લાગ્યા. અલ્પા અંદરના રૂમની સફાઈ કરતી કરતી છેક અંદરના માળિયા સુધી પહોંચી. ત્યાં એક જૂની લાકડાની પેટી પડી હતી. તે પેટી ખોલતા જ તેમાંથી જૂના વાસણો, કેટલાક સિક્કા અને એક કાપડના થેલામાં વીંટાળેલી જૂની ડાયરી મળી આવી.

ડાયરીનું પૂંઠું એકદમ કથ્થઈ રંગનું થઈ ગયું હતું અને તેના પાના પીળા પડી ગયા હતા. અલ્પાને કૌતુક થયું કે આ ડાયરી કોની હશે. તેણે ધૂળ ઝાપટીને ડાયરી ખોલી. પહેલા જ પાના પર સુંદર અક્ષરોમાં તેના સસરાનું નામ "હરિપ્રસાદ ત્રિવેદી" લખેલું હતું. આ ડાયરી તેમના નોકરીના સમયની અને ત્યારપછીના વર્ષોની રોજનીશી હતી. અલ્પાએ ઉત્સુકતાથી પાના ફેરવવાનું શરૂ કર્યું. ડાયરીમાં શરૂઆતમાં તો ગામના હિસાબો, બેંકની વાતો અને આકાશના બાળપણની યાદો લખેલી હતી. પરંતુ જેમ જેમ પાના આગળ વધતા ગયા, તેમ તેમ અલ્પાની નજર તેના પોતાના લગ્ન પછીના સમયના લખાણ પર પડી.

એક પાના પર લખ્યું હતું કે, આજે મારા ઘરે લક્ષ્મી પધારી છે. અલ્પા ખૂબ જ સંસ્કારી અને ધૈર્યવાન દીકરી છે. તે જે રીતે આખા ઘરને સાચવે છે તે જોઈને મને મારી સ્વર્ગસ્થ પત્નીની યાદ આવી જાય છે. ઈશ્વર આ દીકરીને હંમેશા સુખી રાખે. અલ્પા આ વાંચીને સ્તબ્ધ થઈ ગઈ. જે સસરા ક્યારેય તેની સામે તેના વખાણ નહોતા કરતા, તેમણે ડાયરીમાં આટલા સુંદર શબ્દો લખ્યા હતા. અલ્પાએ આગળ વાંચવાનું ચાલુ રાખ્યું. આગળના એક પાના પર જે લખ્યું હતું તે વાંચીને તો અલ્પાના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ.

તે પાના પર હરિપ્રસાદભાઈએ આકાશને સંબોધીને એક લાંબો પત્ર લખ્યો હતો, જે કદાચ તેઓ ક્યારેય તેને રૂબરૂ કહી શક્યા નહોતા. તેમાં લખ્યું હતું કે, આકાશ, આજે રાત્રે તેં જમતી વખતે અલ્પા પર જે રીતે ગુસ્સો કર્યો તે જોઈને મારું દિલ ખૂબ દુભાયું છે. તું ભલે મોટો સાહેબ બની ગયો હોય, પણ યાદ રાખજે કે તારા ઓફિસના તણાવનો ભોગ તારી પત્ની ન બનવી જોઈએ. તે પોતાનું આખું ઘર, પોતાના માતાપિતાને છોડીને તારા ભરોસે આ ઘરમાં આવી છે. જો તું જ તેને માન નહીં આપે, તો આ ઘર ઘર નહીં રહે. હું ઘરમાં શાંત રહું છું એનો અર્થ એ નથી કે મને તારું વર્તન યોગ્ય લાગે છે. હું વડીલ તરીકે રોજ રોજ ઘરમાં કજિયા કરવા નથી માંગતો, કારણ કે જો હું તારી સામે બોલીશ તો અલ્પાને સંકોચ થશે અને ઘરનું વાતાવરણ વધુ બગડશે. પણ તું એક જવાબદાર પતિ બન. સ્ત્રીનું આત્મસન્માન એ જ ઘરની સાચી મૂડી છે. જે પુરુષ પોતાની પત્નીને આદર આપી શકતો નથી, તેની સફળતા શૂન્ય છે.

બીજા એક પાના પર લખ્યું હતું કે, આજે મેં આકાશને મારી કેબિનમાં બોલાવીને એકાંતમાં ખૂબ સમજાવ્યો છે. તેને મારી નિવૃત્તિના સોગંદ આપીને કહ્યું છે કે ભવિષ્યમાં ક્યારેય અલ્પાનું અપમાન ન થવું જોઈએ. જો મને ફરી આવું જોવા મળશે તો હું આ ઘર છોડીને ગામડે ચાલ્યો જઈશ. અલ્પા ખૂબ ભોળી છે, તે ક્યારેય ફરિયાદ નહીં કરે, પણ એક પિતા તરીકે તેની રક્ષા કરવી એ મારી ફરજ છે. ભલે હું દુનિયાની સામે મૌન રહું, પણ પડદા પાછળ મારી દીકરીના આત્મસન્માન માટે હું હંમેશા ઊભો રહીશ.

આ બધું વાંચતા વાંચતા અલ્પાની આંખોમાંથી અશ્રુધારા વહેવા લાગી. તેનું હૃદય ભરાઈ આવ્યું. જેને તે આટલા વર્ષોથી પથ્થર જેવા શાંત અને ઉદાસીન સમજતી હતી, તે સસરા ખરેખર તો પડદા પાછળ તેના રક્ષક બનીને ઊભા હતા. તેમણે ક્યારેય ઘરના માહોલને બગાડવા દીધો નહોતો, પણ એકાંતમાં દીકરાને કડક ઠપકો આપીને વહુના અધિકારોનું રક્ષણ કર્યું હતું. અલ્પાને સમજાયું કે સાચો આદર ક્યારેય શબ્દોમાં કે દેખાડામાં નથી હોતો, તે તો વલણમાં અને હૃદયની ગંભીરતામાં હોય છે.

તે ડાયરી હાથમાં લઈને રૂમની બહાર આવી. ચોકમાં હરિપ્રસાદભાઈ હજુ પણ ખુરશી પર બેઠા હતા. અલ્પા ધીમે પગલે તેમની પાસે ગઈ. તેની આંખો લાલ હતી અને ચહેરા પર પસ્તાવો અને આદરનો અનોખો ભાવ હતો. સસરાએ વહુ સામે જોયું અને તેના હાથમાં ડાયરી જોઈને તેઓ બધું સમજી ગયા. તેઓ કંઈ બોલે તે પહેલાં જ અલ્પા સસરાના ચરણોમાં ઢળી પડી અને તેમના પગ પકડીને ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડી પડી. હરિપ્રસાદભાઈએ વહુના માથા પર હાથ મૂક્યો અને વહાલથી તેના આંસુ લૂછતાં કહ્યું કે, દીકરી, રડાય નહીં. તું તો આ ઘરની આબરૂ છે.

આકાશ પણ સફાઈ પૂરી કરીને ત્યાં આવી પહોંચ્યો. તેણે અલ્પાને રડતી જોઈ અને પિતાના ચહેરા પરની ગંભીરતા જોઈને પૂછ્યું કે શું થયું. હરિપ્રસાદભાઈએ આકાશ સામે જોયું અને શાંત અવાજે કહ્યું કે, આકાશ, આજે તારી પત્નીને ખબર પડી ગઈ છે કે આ ઘરમાં તેનો એક પિતા પણ રહે છે, માત્ર સસરા નહીં. આકાશ પણ પિતાના શબ્દોનો ગર્ભિત અર્થ સમજી ગયો અને તેનું માથું પણ આદરમાં નમી ગયું. તે દિવસ પછી અલ્પાના મનમાંથી સસરા પ્રત્યેની બધી જ ફરિયાદો ઓગળી ગઈ અને આખા પરિવારમાં એક અનોખો પ્રેમ અને આદર વ્યાપી ગયો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો.