પિતાના વસિયતનામાના બે સરખા કવરોમાંથી એક કવર ખુલતાં જ બીજા ભાઈનું ભાગ્ય પલટાઈ ગયું...

ઓસરીમાં મૂકેલા જૂના સાગના ટેબલ પર પિત્તળની મજબૂત પેટી પડેલી હતી. ટેબલની આસપાસ જયેશ અને તેનો નાનો ભાઈ મનોજ સામસામે ખુરશીઓ ખેંચીને ગંભીર ચહેરે બેઠા હતા. પિતા શાંતિલાલના અવસાનને બાર દિવસ વીતી ગયા હતા અને આજે તેમના વસિયતનામાની અંતિમ વાચણી થવાની હતી.

જયેશ સ્વભાવે અત્યંત સીધો, સંવેદનશીલ અને સંતોષી માણસ હતો. તેણે પિતાની માંદગી વખતે દિવસ-રાત એક કરીને સેવા કરી હતી. બીજી તરફ તેનો નાનો ભાઈ મનોજ શહેરમાં ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ તરીકે મોટો વ્યવસાય કરતો હતો અને પૈસા તથા મિલકતના મામલે અત્યંત ચતુર માનવામાં આવતો હતો.

શાંતિલાલ આખા ગામમાં પોતાની પ્રામાણિકતા અને ન્યાયપ્રિયતા માટે જાણીતા હતા. તેમણે જીવનભર મહેનત કરીને આ બધી સંપત્તિ ઊભી કરી હતી. તેઓ હંમેશાં કહેતા કે સાચી સંપત્તિ રૂપિયામાં નહીં પણ માણસના સંસ્કારમાં રહેલી છે.

શાંતિલાલના બાળપણના પરમ મિત્ર અને વકીલ પ્રવીણે ધીમેથી પિત્તળની પેટીનું તાળું ખોલ્યું. પેટીની અંદરથી સફેદ મલમલના કપડામાં વીંટાળેલા બે એક સરખા કથ્થઈ રંગના મોટા કવર બહાર આવ્યા. બંને કવર પર કોઈ પણ પ્રકારનું લખાણ નહોતું અને તેના પર લાલ લાખની મહોર મારેલી હતી.

જયેશે પોતાના સંતાનોના ભણતર માટે પણ ઘણીવાર પોતાની અંગત જરૂરિયાતોનો ત્યાગ કર્યો હતો. તે પિતાના જૂના સ્કૂટર પર જ આખો દિવસ દોડાદોડ કરતો હતો. ક્યારેય કોઈના પ્રત્યે ઈર્ષ્યા કે અદેખાઈ રાખવી તેના સ્વભાવમાં જ નહોતી.

બીજી બાજુ મનોજ હંમેશાં મોટા શહેરમાં મોટી ગાડીઓ અને ઊંચી સોસાયટીમાં રહેવાનું પસંદ કરતો હતો. તેને લાગતું હતું કે ગામડાના લોકો સાવ સીધા અને ભોળા હોય છે. તે પોતાના મોટા ભાઈ જયેશને ઘણીવાર અણસમજુ કહીને ઉતારી પાડતો હતો.

બંને કવરોની સાથે શાંતિલાલના હાથે લખાયેલું એક મોટું કાનૂની પત્ર પણ મૂકેલું હતું. પ્રવીણે પોતાના ચશ્મા નાક પર સરખા કર્યા અને ગંભીર અવાજે એ પત્ર વાંચવાનું શરૂ કર્યું. ઓરડામાં હાજર જયેશની પત્ની ગીતા અને મનોજની પત્ની ભાવના પણ શ્વાસ રોકીને સાંભળવા લાગી.

પત્રમાં શાંતિલાલે લખ્યું હતું કે મારા બંને દીકરાઓ માટે મેં આ બે સમાન કવરો તૈયાર કર્યા છે. કોઈ પણ એક ભાઈ પહેલાં પોતાનું કવર ખોલી શકે છે. પણ શરત એ છે કે જે ભાઈ પહેલાં કવર ખોલશે તેને એ કવરમાં લખેલી મિલકત મળશે, જ્યારે બીજા વણખોલેલા કવરની મિલકત આપોઆપ બીજા ભાઈના નામે થઈ જશે.

ટેબલ પર મૂકેલા એ બે કવરો સામે જોઈને ઓરડામાં ભારે ઉત્તેજના ફેલાઈ ગઈ હતી. દરેક વ્યક્તિના મનમાં એક જ સવાલ ઘોળાઈ રહ્યો હતો કે આ કવરોમાં શું છુપાયેલું છે. પંખાનો ધીમો અવાજ પણ અત્યારે કાનમાં જોરથી અથડાતો હતો.

શાંતિલાલે પત્રમાં સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી હતી કે જે કવર પહેલાં ખુલશે તે બીજા કવરનું ભાગ્ય સંપૂર્ણપણે બદલી નાખશે. આ વિચિત્ર શરત સાંભળતાં જ મનોજના કાન સરવા થઈ ગયા. મનોજનું ગણતરીબાજ મગજ તુરંત જ સક્રિય થઈ ગયું.

મનોજને લાગ્યું કે પિતાજીએ ચોક્કસ એક કવરમાં શહેરની મુખ્ય બજારમાં આવેલી મોંઘી દુકાનો અને પાકા મકાનનો દસ્તાવેજ મૂક્યો હશે. જ્યારે બીજા કવરમાં ગામડાની પથરાળ અને પડતર જમીન હોવી જોઈએ. મનોજને ડર હતો કે જો જયેશ પહેલાં કવર ઉપાડી લેશે તો સારી મિલકત તેના હાથમાંથી જતી રહેશે.

ભાવનાએ મનોજના કાનમાં ધીમેથી કહ્યું કે જરાય ઢીલા ન પડતા, આ આપણી આખી જિંદગીનો સવાલ છે. જો આપણે સારી મિલકત નહીં લઈએ તો પાછળથી પસ્તાવાનો વારો આવશે. મનોજે પત્નીની વાત સાંભળીને હકારમાં માથું હલાવ્યું હતું.

મનોજે વકીલ પ્રવીણ સામે જોઈને તાત્કાલિક કહ્યું કે હું નાનો છું પણ આ ઘરમાં મારો હક બરાબર છે. હું પહેલું કવર ખોલવા માંગું છું. જયેશે શાંતિથી કહ્યું કે ભાઈ, તારે જે કવર લેવું હોય તે તું ખુશીથી લઈ શકે છે, મને પિતાજીના આશીર્વાદ સિવાય કશાનો લોભ નથી.

જયેશના મનમાં માત્ર પિતાની અંતિમ ક્ષણો તાજી થઈ રહી હતી. પિતાએ મરતી વખતે તેનો હાથ પકડીને કહ્યું હતું કે જયેશ, તું હંમેશાં ધર્મનો સાથ આપજે. જયેશ માટે પિતાના આ શબ્દો કોઈ પણ જમીન કે સોના કરતાં વધુ કિંમતી હતા.

ભાવનાએ મનોજને ઈશારો કરીને ટેબલ પર જમણી બાજુ પડેલું થોડું ભારે લાગતું કવર ઉપાડવા કહ્યું. મનોજે એક ક્ષણનો પણ વિલંબ કર્યા વગર જમણી બાજુનું કથ્થઈ કવર હાથમાં ઝડપી લીધું. તેણે લાખની મહોર તોડીને ધ્રૂજતા હાથે અંદરથી નીકળેલો દસ્તાવેજ બહાર કાઢ્યો.

દસ્તાવેજ વાંચતાં જ મનોજના ચહેરા પર વિજયનું ઘમંડી હાસ્ય છવાઈ ગયું. એ કાગળ પર સ્પષ્ટ લખેલું હતું કે શહેરની પાંચ મુખ્ય દુકાનો, આ પૈતૃક બે માળનું મકાન અને બેંકની તમામ રોકડ બચત મનોજના નામે કરવામાં આવે છે. મનોજે પત્ની ભાવના સામે જોઈને આંખ મીંચકારી.

જ્યારે મનોજે પહેલું કવર ઝડપી લીધું ત્યારે તેના ચહેરા પરનો લોભ સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યો હતો. તેને લાગ્યું કે તેણે આખી બાજી જીતી લીધી છે. પણ તે ભૂલી ગયો હતો કે કુદરતનો ન્યાય માણસની ગણતરી કરતાં સાવ અલગ હોય છે.

પરંતુ એ જ કાગળની નીચે લાલ શાહીથી શાંતિલાલે એક વધારાની કલમ લખી હતી. તેમાં લખ્યું હતું કે જો મનોજ પહેલું કવર પસંદ કરશે, તો મોટા ભાઈ જયેશને માત્ર ગામડાના છેવાડે આવેલી દસ વીઘા પથરાળ જમીન અને હવેલીના જૂના માળિયામાં પડેલી એક લોખંડની પેટી મળશે.

ગીતાની આંખોમાં આ વાંચીને આંસુ આવી ગયા. આખી જિંદગી પિતાની સેવા કરનાર મોટા દીકરાને સાવ પથરાળ અને બિનઉપયોગી જમીન મળી હતી. પણ જયેશે જરાય ફરિયાદ ન કરી અને હાથ જોડીને કહ્યું કે પિતાજીનો જે નિર્ણય હોય તે મને શિરોમાન્ય છે.

ગીતાએ રસોડામાંથી આવીને જયેશના ખભા પર હાથ મૂક્યો અને ધીરજ બંધાવી. ગીતાએ કહ્યું કે આપણે પથરાળ જમીનમાં પણ પરસેવો પાડીને સોનું ઉગાડીશું. આપણે કોઈના હકનું નથી જોઈતું, આપણા ભાગ્યનું આપણી પાસે જ રહેશે.

હવે ટેબલ પર ડાબી બાજુનું બીજું કવર પડ્યું હતું. વકીલ પ્રવીણે એ કવર ઉપાડીને જયેશના હાથમાં મૂક્યું. જયેશે આદરપૂર્વક એ કવરને પોતાના કપાળે અડાડ્યું અને ધીમેથી ખોલ્યું.

કવરની અંદરથી શાંતિલાલના હાથે લખાયેલો એક લાંબો અંગત પત્ર અને સરકારી સ્ટેમ્પવાળા કેટલાક લીલા કાગળો બહાર આવ્યા. વકીલ પ્રવીણે એ સરકારી કાગળો તપાસ્યા અને તેમની આંખો આશ્ચર્યથી પહોળી થઈ ગઈ. પ્રવીણના મોંમાંથી અચાનક ઉદ્ગાર નીકળી ગયો.

સરકારી કાગળ રાજ્ય સરકારના હાઈવે ઓથોરિટી દ્વારા જારી કરાયેલું એક અધિકૃત જાહેરનામું હતું. એ જાહેરનામા મુજબ ગામડાના છેવાડે જે પથરાળ જમીન આવેલી હતી, તેમાંથી નવો નેશનલ એક્સપ્રેસ વે અને ઈન્ડસ્ટ્રીયલ કોરિડોર પસાર થવાનો હતો. સરકારે એ પથરાળ જમીનના સંપાદન પેટે પૂરા પંદર કરોડ રૂપિયાનું વળતર મંજૂર કર્યું હતું.

વકીલ પ્રવીણે જ્યારે સરકારી જાહેરનામું વાંચ્યું ત્યારે તેમના અવાજમાં ધ્રૂજારી આવી ગઈ હતી. તેમણે પોતાની ચાલીસ વર્ષની વકીલાતમાં આવી અદભુત યોજના ક્યારેય જોઈ નહોતી. પિતા શાંતિલાલની દૂરંદેશી જોઈને તેઓ નતમસ્તક થઈ ગયા હતા.

આ સાંભળતાં જ મનોજના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ અને તેનો ચહેરો સાવ ફિક્કો પડી ગયો. જે પાંચ દુકાનો અને મકાન તેને મળ્યા હતા તેની કુલ કિંમત માંડ બે કરોડ રૂપિયા થતી હતી. જ્યારે જયેશને મળેલી પથરાળ જમીન પંદર કરોડના સોનાની ખાણ સાબિત થઈ હતી.

પંદર કરોડ રૂપિયાની રકમ સાંભળીને મનોજના મગજના તાર જાણે તૂટી ગયા. તેને પોતાની આખી હોશિયારી સાવ નકામી અને વામણી લાગવા માંડી. જે પથરાળ જમીનને તે કચરો માનતો હતો તે સાક્ષાત કુબેરનો ભંડાર સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ વકીલ પ્રવીણે શાંતિલાલનો પેલો અંગત પત્ર મોટેથી વાંચવાનું શરૂ કર્યું. પત્રમાં પિતાએ લખ્યું હતું કે મારા બંને દીકરાઓ, હું તમારા બંનેના સ્વભાવથી સારી રીતે વાકેફ હતો. મનોજ હંમેશાં ચમકતી વસ્તુઓ અને સહેલા રસ્તા પાછળ દોડતો રહ્યો છે.

શાંતિલાલે પત્રમાં આગળ લખ્યું હતું કે મને છ મહિના પહેલાં જ સરકાર તરફથી આ વળતરની ખાનગી માહિતી મળી ગઈ હતી. હું જાણતો હતો કે જે ભાઈ પહેલાં કવર ઉપાડશે તે પોતાના સ્વાર્થ અને લોભના કારણે ઉપાડશે. જો મનોજ પહેલાં કવર ન ઉપાડત અને મોટા ભાઈને આદર આપત, તો બંને કવરો ભેગા કરીને આખી મિલકત સરખે ભાગે વહેંચાઈ હોત.

શાંતિલાલે પત્રમાં લખેલી એક એક વાત બંને ભાઈઓના આત્માને ઢંઢોળી રહી હતી. પિતાએ પોતાના મૃત્યુ પછી પણ પોતાના સંતાનોને સાચો માર્ગ બતાવ્યો હતો. તેમણે બતાવી દીધું હતું કે લોભનું પરિણામ હંમેશાં પરાજય જ હોય છે.

શાંતિલાલના છેલ્લા શબ્દો હતા કે જયેશ, તારા નાના ભાઈની આંખો આજે પૈસાના મોહમાં અંધ છે. પણ તું મોટો ભાઈ છે અને તારા સંસ્કારો મને ખબર છે. જો તારો ભાઈ પોતાની ભૂલ સ્વીકારે, તો આ સંપત્તિના ભાગલા પાડવાને બદલે પરિવારને અખંડ રાખજે.

આ પત્ર સાંભળીને મનોજનું હૃદય પસ્તાવાની ભઠ્ઠીમાં બળવા લાગ્યું. તે શરમ અને ગ્લાનિથી ધ્રૂજી ઊઠ્યો. તેના હાથમાંથી મિલકતના કાગળો છૂટીને નીચે પડી ગયા અને તે જમીન પર ઘૂંટણિયે બેસી પડ્યો.

મનોજને યાદ આવ્યું કે જ્યારે તે નાનો હતો ત્યારે જયેશ તેને પોતાની પીઠ પર બેસાડીને આખા ગામમાં ફેરવતો હતો. તે જ મોટા ભાઈ સાથે આજે તેણે મિલકત માટે દગો કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. આ વિચાર આવતાં જ તેનું હૃદય કંપી ઊઠ્યું.

ભાવના પણ શરમથી લાલચોળ થઈ ગઈ હતી અને તેણે નીચું જોઈ લીધું. તેને સમજાયું કે સ્વાર્થના કારણે તેણે પોતાના જ પરિવારમાં ઝેર ઘોળવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો. બંને પત્નીઓ વચ્ચેનો તણાવ પણ હવે ધીમે ધીમે ઓગળી રહ્યો હતો.

મનોજે બંને હાથ જોડીને જયેશના પગ પકડી લીધા અને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડ્યો. મનોજે કહ્યું કે મોટા ભાઈ, હું લોભમાં આંધળો થઈ ગયો હતો. મેં પિતાજીની સેવા ન કરી અને માત્ર સંપત્તિ હડપવાનો પ્રયત્ન કર્યો, મને માફ કરી દો.

જયેશે એક ક્ષણનો પણ વિચાર કર્યા વગર પોતાના નાના ભાઈને બે હાથે ઊભો કર્યો અને છાતીએ લગાવી લીધો. જયેશે કહ્યું કે મનોજ, તું મારો સગો ભાઈ છે અને આ દુનિયાની કોઈ દોલત તારા પ્રેમ કરતાં મોટી નથી. પિતાજીએ આપણને વહેંચવા માટે નહીં પણ આપણી આંખો ખોલવા માટે આ પરિક્ષા લીધી હતી.

જયેશે જ્યારે મનોજને ઊભો કરીને છાતીએ લગાડ્યો ત્યારે ઓરડાનું આખું વાતાવરણ પવિત્ર બની ગયું. મોટા ભાઈના આ ક્ષમાભાવે મનોજના હૃદયમાંથી તમામ કલુષિતા ધોઈ નાખી. સાચો મોટો ભાઈ પિતા સમાન હોય છે એ વાત આજે સિદ્ધ થઈ ગઈ.

જયેશે વકીલ પ્રવીણ સામે જોઈને કહ્યું કે કાકા, આ તમામ સરકારી વળતર અને દુકાનોના બે સરખા ભાગલા કરવામાં આવે. મનોજ અને હું બંને સરખા હિસ્સેદાર રહીશું. આ સાંભળીને ભાવના અને ગીતાની આંખોમાંથી પણ હર્ષના આંસુ સરી પડ્યા.

વકીલ પ્રવીણે બંને ભાઈઓના માથા પર હાથ મૂકીને કહ્યું કે શાંતિલાલનો આત્મા આજે સ્વર્ગમાં હરખાતો હશે. તેમણે તમને માત્ર સંપત્તિ નથી આપી પણ એકબીજાનો સાચો પ્રેમ પાછો આપ્યો છે. આ ઘર હવે ક્યારેય તૂટી નહીં શકે.

પિતા શાંતિલાલના બે અજાણ્યા કવરોએ માત્ર મિલકતની વહેંચણી નહોતી કરી પણ બંને ભાઈઓના હૃદયમાંથી સ્વાર્થનો કચરો સાફ કરી દીધો હતો. એ દિવસે ઘરમાં મિલકતના ભાગલા ન પડ્યા પણ પારિવારિક પ્રેમ અને સંસ્કારનો વિજય થયો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.