વીસ વર્ષ પછી દીકરાને સફરજન ખાતો જોઈ વૃદ્ધ માતાના હાથમાંથી પૂજાની થાળી પડી ગઈ અને...

નવરાત્રિની આઠમની ઝગમગતી સાંજ હતી અને ઘરના વિશાળ આંગણામાં માતાજીની સ્થાપના પાસે સુગંધિત અગરબત્તીઓનો ધૂપ પ્રસરી રહ્યો હતો.

શહેરના એક મોટા બંગલામાં સંબંધીઓ, મિત્રો અને પાડોશીઓની મોટી ભીડ જામી હતી.

આખો પરિવાર માતાજીની મહાઆરતી અને હવન પૂર્ણ કરીને ડાઇનિંગ હોલમાં પવિત્ર પ્રસાદ અને ફળાહાર માટે એકઠો થયો હતો.

હોલમાં રહેલા કાચના મોટા ટેબલ પર ચાંદીના વાસણોમાં કાજુ, બદામ, દ્રાક્ષ અને કાશ્મીરી લાલ સફરજનની સુંદર ચીરીઓ ગોઠવેલી પડી હતી.

પાંત્રીસ વર્ષનો કેતન પોતાના બિઝનેસ પાર્ટનરો અને મિત્રો સાથે હસતા મુખે વાતો કરી રહ્યો હતો.

કેતન આજે આખા પંથકનો એક મોટો, પ્રતિષ્ઠિત અને અતિ સફળ બિલ્ડિંગ કોન્ટ્રાક્ટર હતો.

તેણે પોતાની રાત-દિવસની કાળી મહેનત અને પ્રામાણિકતાથી કરોડોનું મોટું સામ્રાજ્ય ઊભું કર્યું હતું.

તેની પત્ની નેહા પ્રેમથી ચાંદીની પ્લેટમાં તાજા કાપેલા લાલ સફરજનની ચાર-પાંચ મોટી ચીરીઓ લઈને તેની પાસે આવી.

"કેતન, આ ખાસ કાશ્મીરથી તાજા મંગાવેલા મીઠા સફરજન છે, તમે સવારથી ઉપવાસમાં છો એટલે ફટાફટ ખાઈ લો." નેહાએ આગ્રહપૂર્વક પ્લેટ કેતન તરફ ધરી.

કેતને એક ક્ષણનો પણ ખચકાટ રાખ્યા વગર એક મોટી લાલ ચીરી હાથમાં લીધી અને અત્યંત સ્વાદથી ચાવીને ખાવા લાગ્યો.

"વાહ નેહા, આ સફરજન સાચે જ અત્યંત મીઠા, રસદાર અને સ્વાદિષ્ટ છે!" કેતને હસતાં હસતાં બીજી ચીરી પણ હોંશે હોંશે મોંમાં મૂકી દીધી.

પરંતુ રસોડાના લાકડાના દરવાજે ઊભેલી કેતનની સાઠ વર્ષની વૃદ્ધ વિધવા માતા સવિતાબા આ આખું દ્રશ્ય એકીટશે જોઈ રહ્યાં હતાં.

જે ક્ષણે સવિતાબાએ કેતનને સફરજન ચાવીને ખાતાં જોયો, તે જ ક્ષણે તેમના હાથમાં રહેલી પિત્તળની ભારે પૂજાની થાળી છૂટીને લાદી પર પછડાઈ!

થાળી જમીન પર પટકાતાં જ તેમાંથી કંકુ, ચોખા અને આરતીનો દીવો આખી લાદી પર વિખરાઈ ગયા.

સવિતાબાનો ચહેરો સાવ ફિક્કો પડી ગયો અને તેમનું આખું શરીર અજાણ્યા આંચકાથી ધ્રૂજવા લાગ્યું.

હોલમાં વાતો કરી રહેલા તમામ સંબંધીઓ અને મિત્રો આ અવાજ સાંભળીને એકદમ શાંત થઈ ગયા.

સવિતાબા ધ્રૂજતા પગલે ધીમે ધીમે આગળ વધ્યાં અને કેતનની બરાબર સામે આવીને ઊભાં રહી ગયાં.

તેમની આંખોમાં આશ્ચર્ય, ભય અને અસહ્ય વેદનાનો દરિયો છલકાઈ રહ્યો હતો.

"કેતન... બેટા, તું આ શું ખાઈ રહ્યો છે?" સવિતાબાનો અવાજ ગળગળો, ભારે અને કાંપતો હતો.

"બા, સફરજન ખાઈ રહ્યો છું, બહુ સરસ મીઠા છે, તમે પણ લોને એક ચીરી." કેતને સહજતાથી પ્લેટ બતાવતાં કહ્યું.

સવિતાબાની આંખોમાંથી આંસુનું એક મોટું ખારું ટીપું ખરીને તેમના ગાલ પર ઢળી પડ્યું.

"પણ કેતન... તને તો સફરજનની સખત એલર્જી છે ને બેટા?" સવિતાબાનો અવાજ રડમસ થઈ ગયો.

"નાનપણથી તું કહેતો હતો કે સફરજન ખાવાથી તારા ગળામાં અસહ્ય ખંજવાળ આવે છે અને તારો શ્વાસ રુંધાવા લાગે છે!"

"તેં છેલ્લા વીસ વર્ષમાં ક્યારેય સફરજનનો એક નાનકડો ટુકડો પણ જીભ પર નથી મૂક્યો!"

"જ્યારે પણ ઘરમાં સફરજન આવતાં ત્યારે તું મોં ફેરવીને દૂર ભાગી જતો હતો!"

"તો પછી આજે તું આટલી હોંશે હોંશે અને આનંદથી સફરજન કેવી રીતે ખાઈ રહ્યો છે?"

આ સવાલ સાંભળતાં જ કેતનના હાથમાંથી સફરજનની ચીરી છટકીને નીચે પડી ગઈ.

કેતનનો ચહેરો ક્ષણવારમાં સાવ સફેદ પૂણી જેવો થઈ ગયો.

તેણે એક મોટા ગુનેગારની જેમ પોતાની નજર જમીન પર ઢાળી દીધી અને તે એક પણ શબ્દ ન બોલી શક્યો.

હોલમાં એક ભારે, ગૂંગળાવી નાખે તેવી સ્મશાનવત્ શાંતિ છવાઈ ગઈ.

કોઈને સમજાતું નહોતું કે એક સામાન્ય સફરજન ખાવા બાબતે માતા આટલી બધી કેમ ભાવુક થઈ ગઈ છે.

પરંતુ સવિતાબાના મનમાં પચીસ વર્ષ જૂનો ભૂતકાળ એક ક્ષણમાં સજીવન થઈ ગયો હતો.

પચીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે કેતનના પિતાનું અચાનક ગંભીર બીમારીમાં અકાળે અવસાન થયું હતું...

ત્યારે સવિતાબાના માથે આકાશ તૂટી પડ્યું હતું અને તેઓ સાવ નિરાધાર બની ગયાં હતાં.

તેમના બે નાના માસૂમ દીકરા હતા: દસ વર્ષનો મોટો કેતન અને છ વર્ષનો નાનો મયૂર.

ઘરમાં ખાવાના પણ સાંસા હતા અને સવિતાબા આખો દિવસ મહોલ્લાના ત્રણ ઘરોમાં વાસણો માંજીને અને કચરા-પોતા કરીને માંડ બે ટંકનું રાશન લાવતાં હતાં.

તે દારૂણ ગરીબીના દિવસોમાં સફરજન જેવા મોંઘા ફળો ખરીદવા એ આ પરિવાર માટે કોઈ સ્વપ્ન સમાન હતું.

મહિનામાં ક્યારેક કોઈ મોટો તહેવાર હોય કે સવિતાબાને કોઈ ઘરમાંથી થોડા વધારાના પૈસા મળ્યા હોય...

ત્યારે સવિતાબા શાકભાજીની લારી પરથી ઘણી રકઝક કરીને માંડ એક નાનું લાલ સફરજન ખરીદીને ઘરે લાવતાં હતાં.

તેઓ રસોડામાં ચપ્પુ વડે તે સફરજનની સરખી ચાર નાની નાની ચીરીઓ કરતાં.

બે ચીરી નાના દીકરા મયૂર માટે અને બે ચીરી મોટા દીકરા કેતન માટે.

નાનો મયૂર તો લાલ સફરજન જોઈને હર્ષથી નાચી ઊઠતો અને તરત મોંમાં મૂકીને તેનો સ્વાદ માણવા લાગતો.

પરંતુ દર વખતે દસ વર્ષનો કેતન પોતાની પ્લેટમાંથી તે બંને ચીરીઓ ઉપાડીને મયૂરની પ્લેટમાં મૂકી દેતો હતો.

જ્યારે સવિતાબા પૂછતાં ત્યારે કેતન ગંભીર ચહેરો રાખીને, બનાવટી ઉધરસ ખાતાં ખાતાં કહેતો:

"બા, મને સફરજન બિલકુલ નથી ભાવતાં, મને એની સખત એલર્જી છે."

"હું સફરજન ખાઉં છું ત્યારે મારા ગળામાં કાંટા ભોંકાય છે અને મને ગભરામણ થાય છે."

"આ ચીરીઓ મયૂરને ખાવા દો, એ નાનો છે અને એને બહુ ભાવે છે."

કેતને તે સમયે એટલું સ્વાભાવિક નાટક કર્યું હતું કે સવિતાબાએ વીસ વર્ષ સુધી સાચે જ એવું માની લીધું હતું કે તેમના મોટા દીકરાને સફરજનની કોઈ જન્મજાત બીમારી છે.

તેથી ઘરમાં ક્યારેય કેતન માટે સફરજન નહોતા પીરસાતા.

અને આજે જ્યારે કેતનને હોંશે હોંશે સફરજન ખાતાં જોયો, ત્યારે સવિતાબાના કાળજામાં એક પ્રચંડ આંચકો લાગ્યો હતો.

"કેતન, મને સાચું કહે બેટા... તને કોઈ એલર્જી નહોતી ને?" સવિતાબાએ કેતનના બંને હાથ પકડી લીધા.

કેતન સાવ મૌન રહ્યો, તેની આંખોમાંથી આંસુ ટપકવા લાગ્યા.

બરાબર તે જ ક્ષણે નાનો ભાઈ મયૂર ભીની આંખે આગળ આવ્યો.

મયૂરે સવિતાબાના ખભા પર હાથ મૂક્યો અને ગળગળા અવાજે કહ્યું:

"બા... મોટા ભાઈને ક્યારેય કોઈ એલર્જી નહોતી."

"આ સત્ય મને મારી કોલેજના છેલ્લા વર્ષમાં ખબર પડી ગયું હતું."

"નાનપણમાં જ્યારે ઘરમાં માત્ર એક જ સફરજન આવતું ત્યારે મોટા ભાઈનું પણ મન સફરજન ખાવા માટે એટલું જ તલપાપડ થતું હતું."

"પરંતુ ઘરમાં માત્ર ચાર જ ચીરીઓ થતી હતી."

"જો મોટો ભાઈ ખાઈ લેત તો તેનો નાનો ભાઈ અડધા પેટથી રહી જાત."

"તેથી માત્ર દસ વર્ષની કુમળી વયે મોટા ભાઈએ પોતાના કાળજા પર પથ્થર મૂકીને આ એલર્જીનું મોટું જૂઠું નાટક ઘડી કાઢ્યું હતું!"

"તેમણે વીસ વર્ષ સુધી પોતાની જીભનો સ્વાદ મારી નાખ્યો જેથી તેમનો આ નાનો ભાઈ ધરાઈને ફળ ખાઈ શકે અને ગરીબીની કમી ન અનુભવે!"

"એટલું જ નહીં બા, જ્યારે ચોમાસામાં સ્કૂલે જતી વખતે બસનું એક જ ભાડું બચ્યું હતું..."

"ત્યારે મોટા ભાઈએ મને બસમાં બેસાડી દીધો હતો અને પોતે ધોધમાર વરસાદમાં ચાર કિલોમીટર ઉઘાડા પગે ચાલીને સ્કૂલે આવ્યા હતા!"

"તેમણે વહેલી સવારે પેપર વહેંચીને અને રાત્રે દુકાનોના હિસાબો લખીને મારી એન્જિનિયરિંગની ફી ભરી હતી!"

આ શબ્દો સાંભળતાં જ હોલમાં ઊભેલા તમામ સંબંધીઓની આંખો પહોળી થઈ ગઈ અને સૌના ગળા રુંધાઈ ગયા.

નેહાના હાથમાંથી પણ પ્લેટ છૂટી પડી ગઈ અને તે સ્તબ્ધ થઈને પોતાના પતિ સામે જોઈ રહી.

નેહાએ આંસુ લૂછતાં કહ્યું, "હું હંમેશાં વિચારતી હતી કે કેતન કોઈપણ ફ્રૂટ બાસ્કેટ કેમ સ્વીકારતા નથી, આજે મને ખબર પડી કે આ માણસનું કાળજું કેટલું મહાન છે!"

સવિતાબાના પગ નીચેથી જાણે સમગ્ર પૃથ્વી સરકી ગઈ.

તેમના કાળજામાં વીજળી ત્રાટકી હોય તેવી અસહ્ય વેદના અને વાત્સલ્યનો જ્વાળામુખી ફાટી નીકળ્યો.

જે દીકરાને તે વીસ વર્ષથી બીમાર માનતી રહી, તે દીકરાએ માત્ર દસ વર્ષની નાની ઉંમરે પોતાના નાના ભાઈ માટે આટલો મોટો અને અકલ્પનીય ત્યાગ કર્યો હતો!

પોતાની ભૂખ અને બાળપણના તમામ શોખનું બલિદાન આપી દીધું હતું!

સવિતાબાથી હવે એક ક્ષણ પણ ઊભા ન રહેવાયું.

તેમણે બંને હાથ ફેલાવીને પોક મૂકી, "કેતન... મારા વહાલા દેવ જેવા દીકરા!"

અને સવિતાબાએ કેતનને પોતાની છાતી સરસો જોરથી ચાંપી લીધો.

કેતન પણ માતાના ખભા પર માથું ઢાળીને નાના બાળકની જેમ ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડ્યો.

"મને માફ કરજો બા... મારે તમારી સામે જૂઠું બોલવું પડ્યું હતું." કેતન ડૂસકાં ભરતાં બોલ્યો.

"હું જોતો હતો કે તમે અમારા માટે બીજાના ઘરોમાં વાસણો માંજતાં હતાં."

"તમારી પાસે બીજું સફરજન લાવવાના પૈસા નહોતા."

"જો હું પણ તમારી પાસે સફરજન માંગત તો તમારું કાળજું કપાત બા."

"હું મોટો ભાઈ હતો, મારા નાના ભાઈનું પેટ ભરવું એ મારી ફરજ હતી."

સવિતાબાએ પોતાના ધ્રૂજતા હાથે તે સફરજનની ચીરી લીધી અને પોતાના હાથે કેતનના મોંમાં મૂકી.

તેમણે કેતનના માથા પર હાથ મૂકીને હજારો આશીર્વાદ આપ્યા.

"બેટા, તેં જે ભાઈપ્રેમ અને ત્યાગ બતાવ્યો છે એ આ કળિયુગમાં સાક્ષાત રામ અને લક્ષ્મણ જેવો છે."

"મારું કૂખ આજે સાચા અર્થમાં ધન્ય બની ગઈ છે."

આખો હોલ આ બે ભાઈઓ અને માતાના પવિત્ર સ્નેહનું દ્રશ્ય જોઈને આંસુ સારી રહ્યો હતો.

મયૂરે દોડીને મોટા ભાઈના ચરણસ્પર્શ કરી લીધા.

તે દિવસે તે આલીશાન ડાઇનિંગ હોલમાં મોંઘા પકવાનો કરતાંય વધારે ભાઈ-ભાઈના પવિત્ર સ્નેહ, ત્યાગ અને સંસ્કારોની સુગંધ મહેકી ઊઠી.

સાચો મોટો ભાઈ એ નથી હોતો જે માત્ર ઉંમરમાં મોટો હોય, સાચો મોટો ભાઈ એ હોય છે જે પોતાના નાના ભાઈના હિસ્સાનું સુખ સાચવવા માટે નાનપણથી પોતાના સુખોની આહુતિ આપી દે છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.