બાપીકી જૂની દુકાનની વચ્ચે જ્યારે લાકડાનું મોટું પાર્ટીશન ચણી દેવાયું...

રાજકોટના જૂના દાણાપીઠ બજારની સાંકડી ગલીમાં શાંતિલાલની પચાસ વર્ષ જૂની ફરસાણ અને મીઠાઈની દુકાન આવેલી હતી. પિતા શાંતિલાલના અવસાન પછી આજે એ દુકાનની વચ્ચોવચ લાકડાનું એક મોટું પાટિયું ઊભું કરી દેવામાં આવ્યું હતું. આ પાર્ટીશને માત્ર દુકાનના જ નહીં પણ બે સગા ભાઈઓ કલ્પેશ અને પંકજના હૃદયના પણ બે કટકા કરી નાખ્યા હતા.

શાંતિલાલ જીવતેજીવ આખા બજારમાં પોતાના શુદ્ધ ઘીના મોહનથાળ અને તીખા ગાંઠિયા માટે જાણીતા હતા. પણ છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં શહેરમાં મોટા-મોટા મોલ અને આધુનિક સ્વીટ માર્ટો ખૂલી જતાં જૂની દુકાન ભારે ખોટમાં આવી ગઈ હતી. પિતાની લાંબી બીમારીના કારણે માથે પંદર લાખનું મોટું દેવું પણ થઈ ગયું હતું.

પિતાના અવસાન પછી મોટો ભાઈ કલ્પેશ પરંપરાગત રીતે જૂની પદ્ધતિથી દુકાન ચલાવવા માંગતો હતો. જ્યારે નાનો ભાઈ પંકજ આધુનિક પેકિંગ, મોટો પ્રચાર અને ભારે ડિસ્કાઉન્ટ આપીને ધંધો વધારવા માંગતો હતો. બંને ભાઈઓ વચ્ચે દરરોજ સવારે ગ્રાહકોની સામે જ તીખી બોલાચાલી અને ઝઘડા થવા લાગ્યા હતા.

એક દિવસ ગુસ્સામાં આવીને પંકજે કહી દીધું કે મારે તમારી સાથે કોઈ ભાગીદારી નથી રાખવી. આપણે આ દુકાનના બે સરખા ભાગ પાડી દઈએ અને જોઈએ કે કોનામાં ધંધો ચલાવવાની સાચી તાકાત છે. કલ્પેશે પણ અહંકારમાં આવીને પડકાર સ્વીકારી લીધો અને દુકાનની વચ્ચે લાકડાની દીવાલ ચણી દેવામાં આવી.

પિતા શાંતિલાલ હંમેશાં કહેતા કે આપણી દુકાન એ માત્ર વ્યાપારનું સાધન નથી પણ અનેક પરિવારોના વિશ્વાસનું પ્રતીક છે. તેમણે બંને દીકરાઓને એકસાથે બેસાડીને ધંધાના મૂળભૂત સંસ્કારો શીખવ્યા હતા. પણ પિતાના ગયા પછી આ સંસ્કારો અહંકારની આંધીમાં ક્યાંય ખોવાઈ ગયા હતા.

ઘરમાં વૃદ્ધ માતા નર્મદા આ ભાગલા જોઈને ચોધાર આંસુએ રડતી રહી. નર્મદાએ બંને દીકરાઓના હાથ પકડીને આજીજી કરી કે તમારા પિતાનું આ પવિત્ર મંદિર છે, તેને બજારમાં તમાશો ન બનાવો. પણ બંને ભાઈઓ પર જીદ અને અહંકારનું ભૂત સવાર હતું.

ડાબી બાજુ કલ્પેશે જૂની શૈલીથી ફરસાણ બનાવવાનું શરૂ કર્યું અને જમણી બાજુ પંકજે રંગબેરંગી લાઈટો અને ડિસ્કાઉન્ટના બોર્ડ લગાવી દીધા. બંને ભાઈઓ સવારે દુકાન ખોલતા ત્યારે એકબીજા સામે જોવાનું પણ ટાળતા હતા. બજારના વેપારીઓ માટે આ દુકાન મફતના મનોરંજનનું કેન્દ્ર બની ગઈ હતી.

પંકજે ગ્રાહકોને આકર્ષવા માટે ભાવ સાવ તળિયે બેસાડી દીધા અને મોટા નુકસાન સાથે માલ વેચવા લાગ્યો. સામે કલ્પેશે પણ પોતાની બચતમાંથી પૈસા કાઢીને ભાવ ઘટાડ્યા જેથી પંકજ આગળ ન નીકળી જાય. બંને ભાઈઓની આ આંધળી સ્પર્ધામાં તેમની મૂડી ઝડપથી ખતમ થઈ રહી હતી અને દેવું વધતું જતું હતું.

કલ્પેશ રાત્રે ઓસરીમાં બેસીને જૂના ચોપડા જોતો ત્યારે તેની આંખો ભીની થઈ જતી હતી. દુકાનનું ભાડું અને કારીગરોનો પગાર કાઢવો પણ હવે મુશ્કેલ બની ગયો હતો. બીજી તરફ પંકજ પણ દેવાના બોજ નીચે દબાઈ રહ્યો હતો પણ મોટા ભાઈ સામે હાર માનવા તૈયાર નહોતો.

દાણાપીઠ બજારના જૂના મુખી બાબુભાઈએ પણ બંને ભાઈઓને બોલાવીને સમાધાન કરાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો. બાબુભાઈએ કહ્યું હતું કે તમે બે ભાઈઓ લડીને પોતાના બાપની પચાસ વર્ષની શાખને ધૂળમાં મેળવી રહ્યા છો. પણ પંકજ કે કલ્પેશ કોઈ વડીલનું વચન સાંભળવા તૈયાર નહોતા.

દિવાળીનો મોટો તહેવાર નજીક આવી રહ્યો હતો ત્યારે શહેરની એક જાણીતી ડાયમંડ કંપનીએ બે હજાર કિલો શુદ્ધ ઘીના મોહનથાળનો મોટો ઓર્ડર બહાર પાડ્યો. આ ઓર્ડર જે વેપારીને મળે તેનો આખો સંસાર ફરીથી બેઠો થઈ જાય તેમ હતો. બંને ભાઈઓએ આ ઓર્ડર મેળવવા માટે પોતાની એડીચોટીનું જોર લગાવી દીધું.

કલ્પેશે કંપનીના મેનેજર પાસે જઈને પોતાની પચાસ વર્ષની ગુણવત્તા અને સ્વાદની ખાતરી આપી. પણ પંકજે આગળ વધીને કલ્પેશ કરતાં પણ વીસ રૂપિયા ઓછા ભાવે ટેન્ડર ભરી દીધું. કંપનીએ નફાની લાલચમાં પંકજને આખો મોટો ઓર્ડર સોંપી દીધો.

પંકજે જીતના ઘમંડમાં કલ્પેશ સામે જોઈને કટાક્ષભર્યું સ્મિત આપ્યું. પંકજે કહ્યું કે મોટા ભાઈ, જમાનો બદલાઈ ગયો છે, હવે જૂના પુરાણા સિદ્ધાંતોથી પેટ નથી ભરાતું. કલ્પેશે માત્ર નીચું જોઈને એક ઊંડો નિસાસો નાખ્યો અને કહ્યું કે ઈશ્વર તારું ભલું કરે.

કલ્પેશે પોતાના ઓરડામાં જઈને પિતાની જૂની ડાયરી ખોલી જેમાં મીઠાઈ બનાવવાની ગુપ્ત પદ્ધતિઓ લખેલી હતી. કલ્પેશના મનમાં એક તરફ ગુસ્સો હતો અને બીજી તરફ નાના ભાઈના ભવિષ્યની ઊંડી ચિંતા હતી. તે જાણતો હતો કે પંકજ બજારના લુચ્ચા વેપારીઓની ચાલમાં ફસાઈ રહ્યો છે.

પંકજે ઓર્ડર પૂરો કરવા માટે બજારમાંથી ઉધાર માલ લીધો અને સસ્તા ભાવે કાચો માલ આપતા એક અજાણ્યા વેપારી પાસેથી માવો ખરીદી લીધો. ધનતેરસની આગલી રાત્રે માલની ડિલિવરી કરવાની હતી અને પંકજના કારીગરો રાત-દિવસ ભઠ્ઠી પાસે કામ કરી રહ્યા હતા.

ધનતેરસની બરાબર આગલી રાત્રે બાર વાગ્યે પંકજના માથે આભ તૂટી પડ્યું. જે અજાણ્યા વેપારી પાસેથી તેણે માવો લીધો હતો તે સાવ ભેળસેળિયો અને વાસી નીકળ્યો. તૈયાર થયેલો મોહનથાળ સાવ કડવો અને ગંધાતો બની ગયો હતો જેને કોઈ મોંમાં પણ મૂકી શકે તેમ નહોતું.

એટલું જ નહીં પણ અડધી રાત્રે વધુ પૈસાની માંગણી કરીને પંકજના મુખ્ય કારીગરો કામ છોડીને ચાલ્યા ગયા. પંકજના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ કારણ કે કાલે સવારે નવ વાગ્યે બે હજાર કિલો મોહનથાળ કંપનીના ગોડાઉને પહોંચાડવાનો હતો. જો સમયસર માલ ન પહોંચે તો કંપની પંકજ પર છેતરપિંડીનો કેસ કરવાની હતી અને તેની સિક્યોરિટી ડિપોઝિટ પણ જપ્ત થઈ જવાની હતી.

પંકજ પોતાની અડધી દુકાનના અંધારામાં જમીન પર બેસીને માથું કૂટવા લાગ્યો. તેની પાસે ન તો નવો માલ ખરીદવાના પૈસા હતા કે ન તો રાતોરાત આટલો મોટો જથ્થો બનાવી શકે તેવા કારીગરો હતા. તે સાવ બરબાદ થઈ ચૂક્યો હતો અને આખી બજારમાં તેની આબરૂની ધૂળધાણી થવાની હતી.

પંકજ જ્યારે એ કડવો માવો જોઈ રહ્યો હતો ત્યારે તેના કાનમાં પિતા શાંતિલાલના જૂના શબ્દો ગુંજી રહ્યા હતા. પિતા હંમેશાં કહેતા કે જે વેપારી માલની ગુણવત્તા સાથે સમાધાન કરે છે તેનો નાશ નિશ્ચિત હોય છે. પંકજને પોતાની ભૂલનો અહેસાસ થવા લાગ્યો હતો પણ હવે ઘણું મોડું થઈ ચૂક્યું હતું.

પંકજ ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડતાં રડતાં પિતાની તસવીર સામે હાથ જોડીને માફી માંગી રહ્યો હતો. તેને લાગ્યું કે હવે તેની પાસે આપઘાત કરવા સિવાય બીજો કોઈ રસ્તો બચ્યો નહોતો.

બરાબર રાતના બે વાગ્યે અચાનક પેલી લાકડાની દીવાલનો નાનો દરવાજો ખડખડાટ અવાજ સાથે ખૂલ્યો. પંકજે આંસુ ભરી આંખે ઊંચું જોયું તો સામે મોટો ભાઈ કલ્પેશ ઊભો હતો. કલ્પેશની પાછળ માતા નર્મદા અને કલ્પેશના ચાર વફાદાર જૂના કારીગરો ઊભા હતા.

તેમના હાથમાં શુદ્ધ દેશી ઘીના ડબ્બા, તાજી બેસનની ગુણીઓ અને બદામ-પિસ્તાના મોટા થેલા હતા. કલ્પેશના ચહેરા પર કોઈ ગુસ્સો કે મહેણું મારવાનો ભાવ નહોતો પણ માત્ર એક મોટા ભાઈની ચિંતા છલકાતી હતી.

કલ્પેશે આગળ વધીને પંકજના ખભા પર હાથ મૂક્યો અને મક્કમ અવાજે કહ્યું કે ઊભો થા પંકજ, શાંતિલાલનો દીકરો ક્યારેય હાર માનીને રડતો નથી. તું એકલો નથી, તારો મોટો ભાઈ હજુ જીવતો છે. જ્યાં સુધી હું બેઠો છું ત્યાં સુધી આપણા બાપની પાઘડી બજારમાં ક્યારેય નીચે નહીં નમે.

પંકજ અવાચક બનીને મોટા ભાઈ સામે જોઈ રહ્યો. કલ્પેશે પોતાના જૂના કારીગરોને આદેશ આપ્યો કે બંને ભઠ્ઠીઓ એકસાથે ચાલુ કરો અને મોટા કડાહ ચડાવો. કલ્પેશે પોતે ધોતિયું વાળીને ભઠ્ઠી પાસે મોટો તવેથો હાથમાં પકડી લીધો.

માતા નર્મદાએ પણ આંસુ લૂછીને ખાંડની ચાસણી બનાવવાનું કામ સંભાળી લીધું. કલ્પેશે પંકજને પોતાની બાજુમાં ઊભો રાખ્યો અને બંને ભાઈઓએ સાથે મળીને ગરમ ભઠ્ઠીના અંગારા સામે પરસેવો પાડવાનું શરૂ કર્યું.

કલ્પેશે ભઠ્ઠી પાસે ઊભા રહીને પંકજને પ્રેમથી સમજાવ્યું કે ધંધામાં હાર અને જીત તો ચાલ્યા કરે પણ પરિવારની એકતા ક્યારેય તૂટવી ન જોઈએ. પંકજે મોટા ભાઈના ચહેરા પર એ જ પિતા જેવું વાત્સલ્ય જોયું જે તેણે બાળપણમાં અનુભવ્યું હતું. બંને ભાઈઓના આંસુ ભઠ્ઠીના અંગારા પર ટપકીને સુકાઈ રહ્યા હતા.

આખી રાત દાણાપીઠ બજારમાં શાંતિલાલની દુકાનમાંથી શુદ્ધ ઘી અને એલચીની મધમીઠી સુગંધ ફેલાતી રહી. બંને ભાઈઓ એકબીજાના ખભાથી ખભો મિલાવીને એક તાંતણે બંધાઈને કામ કરી રહ્યા હતા. જે હાથ ગઈકાલ સુધી એકબીજાનો કોળિયો છીનવતા હતા તે આજે એકબીજાનો બોજ હળવો કરી રહ્યા હતા.

સવારના આઠ વાગ્યા સુધીમાં બે હજાર કિલો શુદ્ધ મોહનથાળ તૈયાર થઈને સુંદર બોક્સમાં પેક થઈ ગયો. બરાબર નવ વાગ્યે ડાયમંડ કંપનીની ગાડી દુકાન સામે આવીને ઊભી રહી. કંપનીના મેનેજરે મોહનથાળ ચાખીને કહ્યું કે અદભુત સ્વાદ છે, આખા શહેરમાં શાંતિલાલની મીઠાઈની કોઈ બરાબરી ન કરી શકે.

મેનેજરે પંકજના હાથમાં પૂરા સાત લાખ રૂપિયાનો ડીડી મૂક્યો અને બીજા મોટા ઓર્ડરનું વચન આપ્યું. ગાડી રવાના થતાં જ પંકજના હાથમાંથી એ ડીડી નીચે પડી ગયો. પંકજ દોડીને મોટા ભાઈ કલ્પેશના ચરણોમાં ઢળી પડ્યો.

પંકજે પોક મૂકીને રડતાં કહ્યું કે મોટા ભાઈ મને માફ કરી દો, હું અહંકાર અને પૈસાના નશામાં સાવ આંધળો થઈ ગયો હતો. મેં તમને દુશ્મન માની લીધા હતા પણ આજે તમે મને જેલ જતાં અને મરતાં બચાવી લીધો. આ દુકાન, આ પૈસા બધું તમારું છે, હું તમારા ચરણોની ધૂળ સમાન છું.

કલ્પેશે પંકજને બંને હાથે ઊભો કર્યો અને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો. બંને ભાઈઓ એકબીજાના ગળે વળગીને નાના બાળકોની જેમ ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડ્યા. કલ્પેશે કહ્યું કે ગાંડા, ભાઈ ક્યારેય ભાઈથી અલગ થઈ શકે ખરો, દુનિયા સામે લડવાનું હોય, પોતાના લોહી સામે નહીં.

એ જ વખતે માતા નર્મદાએ પોતાના હાથમાં રહેલો મોટો હથોડો બંને ભાઈઓના હાથમાં પકડાવ્યો. નર્મદાએ હસીને કહ્યું કે હવે પહેલાં આ પાપની દીવાલ તોડી નાખો.

કલ્પેશે સાત લાખનો ડીડી પંકજના હાથમાં પાછો મૂકતાં કહ્યું કે આ પૈસાથી પહેલાં તારું તમામ બજારનું દેવું પૂરું કર. આપણે બંને ભાઈઓ મહેનત કરીને ફરીથી નવો નફો કમાઈ લઈશું. પંકજ મોટા ભાઈની આ ઉદારતા જોઈને સાવ સ્તબ્ધ થઈ ગયો હતો.

બંને ભાઈઓએ સાથે મળીને પેલી લાકડાની પાર્ટીશન પર જોરદાર ઘા માર્યા. થોડી જ ક્ષણોમાં એ નફરતની દીવાલ તૂટીને જમીનદોસ્ત થઈ ગઈ અને દુકાન ફરીથી પહેલાં જેવી વિશાળ અને ભવ્ય બની ગઈ.

પંકજે કહ્યું કે હવેથી આપણી દુકાનમાં પરંપરાગત સ્વાદ પણ રહેશે અને આધુનિક વ્યવસ્થા પણ રહેશે. કલ્પેશ ગુણવત્તા સંભાળશે અને પંકજ માર્કેટિંગ સંભાળશે. બંને ભાઈઓએ સાથે મળીને શાંતિલાલની તસવીર પર હાર ચડાવ્યો અને દીવો પ્રગટાવ્યો.

બજારના અન્ય વેપારીઓ પણ આ દ્રશ્ય જોઈને ભાવુક થઈ ગયા. સંપત્તિ અને સ્પર્ધા કરતાં પરિવારની એકતા કેટલી મોટી હોય છે તેનો આ જીવંત પુરાવો હતો. તે દિવસે દાણાપીઠમાં મીઠાઈનો સ્વાદ માત્ર જીભ પર નહીં પણ સૌના હૃદયમાં અમૃત બનીને ઓગળી ગયો હતો.

તે રાત્રે માતા નર્મદાએ બંને દીકરાઓને પોતાના હાથે ગરમાગરમ લાપસી અને દૂધ પીરસ્યા. ઘરમાં વર્ષોથી છવાયેલી અદેખાઈ અને કડવાશ હંમેશાં માટે વિદાય થઈ ગઈ હતી. પિતા શાંતિલાલનો આત્મા આજે આકાશમાંથી પોતાના સંતાનો પર આશીર્વાદ વરસાવી રહ્યો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.