બાર વર્ષ પછી આવેલા એક કવરે આખા પરિવારના પગ નીચેથી જમીન કેમ સરકાવી દીધી?

બપોરના સમયે રાજકોટના જૂના વિસ્તારમાં આવેલા પોતાના મકાનની ઓસરીમાં અશોક જૂના હિસાબોના ચોપડા તપાસી રહ્યો હતો. બહાર સૂરજનો આકરો તડકો ધગધગી રહ્યો હતો અને શેરીમાં સાવ સન્નાટો છવાયેલો હતો. અચાનક શેરીના નાકેથી ટપાલીની સાયકલની ઘંટડીનો પરિચિત અવાજ સંભળાયો.

ટપાલીએ ઓસરીના પગથિયાં ચડીને અશોકના હાથમાં લાલ અને સોનેરી રંગનું એક ચમકતું મોટું કવર મૂક્યું. કવર પર સ્પીડ પોસ્ટનું લેબલ લાગેલું હતું અને મોકલનારના ખાનામાં માત્ર અમદાવાદનું એક જાણીતું સરનામું લખેલું હતું. અશોકે સાધારણ ઉત્સુકતા સાથે કવર ખોલ્યું.

કવરની અંદરથી મખમલ જેવું સુંવાળું, કંકુના રંગનું એક ભવ્ય લગ્નનું કંકોત્રી કાર્ડ બહાર આવ્યું. કાર્ડના પહેલા પાના પર ગણેશજીની સોનેરી મૂર્તિ ચમકી રહી હતી. જ્યારે અશોકની નજર કન્યાના નામ પર પડી ત્યારે તેના હાથમાંથી કાગળ છટકીને જમીન પર પડી ગયો.

કંકોત્રી પર મોટા અક્ષરે લખેલું હતું કે અમારી વહાલી દીકરી કવિતાના શુભ લગ્ન. કવિતા એ જ સગી નાની બહેન હતી જેની સાથે અશોકે છેલ્લા બાર વર્ષથી એક પણ શબ્દ બોલ્યો નહોતો. બાર વર્ષ પહેલાં થયેલા એક ભયાનક ઝઘડા પછી કવિતા ઘર છોડીને ચાલી ગઈ હતી.

અશોકના ધબકારા અચાનક વધી ગયા અને તેનું આખું શરીર પરસેવે રેબઝેબ થઈ ગયું. બાર વર્ષ સુધી જે બહેને કોઈ ખબરઅંતર નહોતા પૂછ્યા, તેણે અચાનક પોતાના લગ્નની કંકોત્રી મોકલી હતી. અશોકે ધ્રૂજતા હાથે નીચે પડેલી કંકોત્રી ફરીથી ઉપાડી લીધી.

કંકોત્રીની વચ્ચેથી એક નાનકડી પીળી ચિઠ્ઠી અને લાલ મખમલની નાની થેલી બહાર નીકળીને તેના ખોળામાં પડી. અશોકે ધ્રૂજતી આંગળીઓથી એ ચિઠ્ઠી ખોલી. ચિઠ્ઠીમાં કવિતાના પરિચિત અને સુંદર અક્ષરોમાં માત્ર એક જ દર્દભરી લાઈન લખેલી હતી.

ચિઠ્ઠીમાં લખ્યું હતું કે મોટા ભાઈ, તારા હાથના આશીર્વાદ અને તારા મામેરા વગર મારું કન્યાદાન અધૂરું રહેશે. આ શબ્દો વાંચતાં જ અશોકના કાળજામાં તીક્ષ્ણ ખંજર ભોંકાયું હોય તેવી અસહ્ય વેદના થઈ. તેણે પેલી નાની મખમલની થેલી ખોલીને અંદર જોયું.

થેલીની અંદર ચાંદીનો એક ઘસાયેલો જૂનો રૂપિયો ચમકી રહ્યો હતો. આ એ જ રૂપિયો હતો જે પચીસ વર્ષ પહેલાં રક્ષાબંધનના દિવસે દસ વર્ષના અશોકે પોતાની નાની બહેન કવિતાને પહેલીવાર ભેટ આપ્યો હતો. કવિતાએ બાર વર્ષના લાંબા વિયોગ પછી પણ એ જૂનો રૂપિયો પોતાના જીવની જેમ સાચવી રાખ્યો હતો.

ઓસરીમાંથી રસોડા તરફ જોતાં જ અશોકની પત્ની રેખા બહાર આવી. રેખાના હાથમાં ચાનો કપ હતો અને તેણે અશોકના ચહેરા પર છવાયેલી અસાધારણ ગભરામણ જોઈ લીધી. રેખાએ ચિંતાતુર અવાજે પૂછ્યું કે શું થયું છે, કોઈ ખરાબ સમાચાર આવ્યા છે.

અશોકે કશું બોલ્યા વગર કંકોત્રી રેખાના હાથમાં મૂકી દીધી. રેખાએ કવિતાનું નામ વાંચતાં જ મોં મચકોડ્યું અને તેનો અવાજ કડવો થઈ ગયો. રેખાએ કહ્યું કે બાર વર્ષ પહેલાં જેણે આખા કુટુંબની આબરૂ ધૂળમાં મેળવી દીધી હતી, તેને આજે અચાનક ભાઈ યાદ આવી ગયો.

રેખાએ જૂની કડવાશ યાદ કરાવતાં કહ્યું કે તમારા પિતાના અવસાન વખતે પણ એ મોં બતાવવા નહોતી આવી. આખા સમાજે આપણા પર થૂંક નાખી હતી કે દીકરી પોતાના પિતાના સંસ્કાર ભૂલીને ભાગી ગઈ. હવે કયા મોઢે લગ્નનું કાર્ડ મોકલીને આપણને બોલાવે છે.

ઓરડામાંથી વૃદ્ધ માતા કાંતા લાકડીના ટેકે ધીમે ધીમે ઓસરીમાં આવી. માતાની આંખો મોતીયાના કારણે સાવ ઝાંખી થઈ ગઈ હતી છતાં તેના કાન અત્યંત સરવા હતા. કાંતાએ ધ્રૂજતા અવાજે પૂછ્યું કે અશોક, મારી કવિતાનો કોઈ કાગળ આવ્યો છે.

અશોકે કંકોત્રી માતાના હાથમાં મૂકી અને માતાએ એ કાગળને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો. કાંતાની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહી નીકળ્યા અને તેણે કંકોત્રીને વારંવાર ચૂમી લીધી. માતાએ ગળગળા અવાજે કહ્યું કે મારી દીકરી જીવતી છે અને સુખી ઘરમાં પરણવા જઈ રહી છે.

કાંતાએ અશોકનો હાથ પકડીને આજીજી કરી કે બેટા, જૂની વાતો ભૂલી જા અને તારી બહેનના લગ્નમાં જા. મારો જીવ હવે થોડા દિવસોનો જ મહેમાન છે પણ હું કવિતાને સુખી જોવા માંગું છું. અશોકે કઠોર બનીને માતાનો હાથ છોડાવી લીધો.

અશોકે ગુસ્સામાં કહ્યું કે ના બા, હું ક્યારેય એ સ્વાર્થી છોકરીનું મોં નહીં જોઉં. તેણે બાર વર્ષ પહેલાં પિતાજીની પાઘડી ઉતારી નાખી હતી અને આપણને દેવામાં ડૂબાડીને જતી રહી હતી. હું તેના લગ્નમાં જઈને પોતાની જાતને નીચી નહીં જોવડાવું.

તે આખી રાત અશોક પોતાના ખાટલામાં પડખાં ફેરવતો રહ્યો પણ તેને ઊંઘ ન આવી. તેની નજર સામે વારંવાર પેલો ચાંદીનો રૂપિયો અને નાની બહેનનો નિર્દોષ ચહેરો તરવરતો હતો. બાળપણમાં જ્યારે કવિતા નાની હતી ત્યારે અશોકની આંગળી પકડીને જ આખી શેરીમાં ફરતી હતી.

અશોકને યાદ આવ્યું કે જ્યારે તેને ટાઈફોઈડ થયો હતો ત્યારે કવિતા આખી રાત તેના માથા પર ભીના પોતાં મૂકીને જાગતી રહી હતી. શું એવી પ્રેમાળ બહેન સાચે જ આટલી સ્વાર્થી અને પથ્થરદિલ હોઈ શકે. આ પ્રશ્ન અશોકના મગજમાં સતત હથોડાની જેમ વાગતો રહ્યો.

સવારે ઊઠીને અશોકે મનોમન એક મોટો નિર્ણય લીધો. તેણે નક્કી કર્યું કે તે અમદાવાદ જશે પણ લગ્નમાં નાચવા-ગાવા નહીં પરંતુ સત્ય જાણવા માટે. તે પોતાની આંખોથી જોવા માંગતો હતો કે કવિતા કોની સાથે પરણી રહી છે અને બાર વર્ષ સુધી ક્યાં ગાયબ હતી.

અશોકે રેખાને કહ્યું કે તે વેપારના કામે બે દિવસ માટે બહારગામ જઈ રહ્યો છે. તેણે પોતાના કબાટમાંથી બચતના થોડા પૈસા લીધા અને ચૂપચાપ એસટી બસ સ્ટેશને પહોંચી ગયો. બસમાં બેઠા પછી પણ તેના મનમાં વિચારોનું મોટું વાવાઝોડું ચાલતું હતું.

બપોરે બાર વાગ્યે અશોક અમદાવાદ પહોંચ્યો અને કંકોત્રીમાં લખેલા સરનામે ટેક્સી કરી. લગ્ન સમારંભ શહેરના એક અત્યંત પ્રતિષ્ઠિત અને ભવ્ય પાર્ટી પ્લોટમાં આયોજિત કરવામાં આવ્યો હતો. ગેટ પર સુંદર ગુલાબના ફૂલોની કમાનો અને શરણાઈના મધુર સૂર ગૂંજી રહ્યા હતા.

અશોક સાદા કુર્તા-પાયજામામાં ગેટની એક બાજુએ ઊભો રહ્યો. તેની નજર સામે વરરાજાનો પરિવાર અને મહેમાનોની મોટી ભીડ દેખાતી હતી. વરરાજા મનોજ એક અત્યંત સંસ્કારી, શાંત અને મોટા એન્જિનિયરિંગ ફર્મના માલિક જેવો દેખાતો હતો.

અશોક ધીમા પગલે પંડાલના એક ખૂણામાં જઈને ઊભો રહ્યો જેથી કોઈ તેને ઓળખી ન શકે. અચાનક સ્ટેજ પાછળના ઓરડામાંથી કન્યાની એન્ટ્રી માટે અવાજ થયો. લાલ પાનેતરમાં સજ્જ કવિતા ધીમા પગલે બહાર આવી.

બાર વર્ષ પછી પોતાની બહેનને જોઈને અશોકના શ્વાસ થંભી ગયા. કવિતાના ચહેરા પર અદ્ભુત તેજ હતું પણ તેની આંખોમાં ઊંડો વિષાદ અને એક ખાલીપો સ્પષ્ટ દેખાતો હતો. કવિતા વારંવાર મંડપના મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર તરફ આશાભરી નજરે જોઈ રહી હતી.

કવિતા કોઈકની આતુરતાપૂર્વક રાહ જોઈ રહી હતી અને અશોક સારી રીતે જાણતો હતો કે તે કોને શોધી રહી હતી. બરાબર એ જ વખતે વરરાજાના પિતા રમેશભાઈ એક વૃદ્ધ વડીલ સાથે અશોકની બાજુમાંથી પસાર થયા. એ વૃદ્ધ વડીલ બીજું કોઈ નહીં પણ અશોકના ગામના જૂના પારિવારિક મિત્ર દિનેશભાઈ હતા.

દિનેશભાઈ રમેશભાઈ સાથે ધીમા અવાજે વાત કરી રહ્યા હતા અને અશોકના કાન એ વાત સાંભળવા માટે સરવા થઈ ગયા. દિનેશભાઈ કહી રહ્યા હતા કે રમેશભાઈ, તમે તમારા દીકરા માટે દેવતા જેવી વહુ પસંદ કરી છે. આ છોકરીએ પોતાના પરિવાર માટે જે ભોગ આપ્યો છે તે આ કળિયુગમાં કોઈ ન આપી શકે.

રમેશભાઈએ કહ્યું કે હા દિનેશભાઈ, અમે કવિતાના અતીત વિશે બધું જ જાણીએ છીએ અને એટલે જ અમને તેના પ્રત્યે અપાર આદર છે. જે દીકરીએ પોતાના ભાઈની જિંદગી બચાવવા માટે પોતાની આખી યુવાની હોમી દીધી, તેનું સ્થાન અમારા ઘરમાં લક્ષ્મી જેવું રહેશે. આ વાક્ય સાંભળતાં જ અશોકના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ.

અશોક પોતાનો સંયમ ગુમાવી બેઠો અને આગળ વધીને દિનેશભાઈનો હાથ પકડી લીધો. દિનેશભાઈએ અચાનક અશોકને સામે જોઈને આશ્ચર્યથી આંખો પહોળી કરી દીધી. અશોકની આંખોમાંથી આંસુ છલકાઈ રહ્યા હતા.

અશોકે ધ્રૂજતા અવાજે પૂછ્યું કે કાકા, તમે કયા ભોગની વાત કરી રહ્યા છો. કવિતાએ મારા માટે શું કર્યું હતું, મને સાચું સત્ય જણાવો. દિનેશભાઈ અશોકને પંડાલના એક શાંત ખૂણામાં લઈ ગયા અને બાર વર્ષ જૂનું ભયાનક રહસ્ય ખોલ્યું.

દિનેશભાઈએ જણાવ્યું કે બાર વર્ષ પહેલાં અશોકે જે કેમિકલ ફેક્ટરી શરૂ કરી હતી તેમાં ભયંકર આગ લાગી ગઈ હતી. એ આગમાં ફેક્ટરી સાવ રાખ થઈ ગઈ હતી અને અશોક પર ચાલીસ લાખનું તોતિંગ દેવું થઈ ગયું હતું. અશોકના પિતા નરેશભાઈ આ આઘાત સહન કરી શકે તેમ નહોતા.

શહેરના કેટલાક માથાભારે વ્યાજખોરોએ અશોકને જાનથી મારી નાખવાની અને જેલમાં પૂરાવી દેવાની ધમકી આપી હતી. અશોક પોતે એટલો ડિપ્રેશનમાં હતો કે તેણે આત્મહત્યા કરવાનો પણ પ્રયાસ કર્યો હતો. એ વખતે માત્ર વીસ વર્ષની કવિતાએ આખો મામલો પોતાના હાથમાં લીધો હતો.

કવિતાએ વ્યાજખોરો સામે જઈને હાથ જોડીને શરત મૂકી હતી કે મારા ભાઈને છોડી દો, હું તમારા પૈસા વ્યાજ સહિત પાછા ચૂકવીશ. કવિતાએ અમદાવાદની એક મોટી ગારમેન્ટ એક્સપોર્ટ કંપનીમાં દિવસ-રાત ડબલ શિફ્ટમાં સુપરવાઈઝર તરીકે કામ સ્વીકારી લીધું હતું. પણ વ્યાજખોરોની શરત હતી કે પૈસા ગુપ્ત રીતે ચૂકવવા પડશે જેથી પોલીસ કેસ ન થાય.

કવિતા જાણતી હતી કે જો તે ઘરમાં રહેશે તો અશોક તેને આટલી મજૂરી ક્યારેય કરવા નહીં દે અને અશોકનું સ્વમાન ઘવાશે. તેથી તેણે ઘરમાં જાણીજોઈને ઝઘડો કર્યો અને એવું નાટક કર્યું કે તે પૈસા અને મિલકતના વિવાદમાં સંબંધો તોડી રહી છે. તેણે આખી જિંદગી કુટુંબના મહેણાં અને બદનામી પોતાના માથે ઓઢી લીધી.

છેલ્લા બાર વર્ષથી કવિતા રોજ સોળ-સોળ કલાક ગરમ મશીનો વચ્ચે કામ કરતી રહી. તેણે પોતાના ખાવા-પીવાના ખર્ચા કાપીને એક-એક રૂપિયો બચાવ્યો અને પેલા વ્યાજખોરોનું આખું દેવું ચૂકતે કર્યું. તેણે સંકલ્પ કર્યો હતો કે જ્યાં સુધી ભાઈનું છેલ્લું દેવું પૂરું નહીં થાય ત્યાં સુધી તે પોતાના લગ્ન વિશે વિચારશે પણ નહીં.

છ મહિના પહેલાં જ જ્યારે છેલ્લો હપ્તો ચૂકવાઈ ગયો ત્યારે તેની કંપનીના માલિક મનોજે તેના આ સમર્પણ અને પવિત્ર ચરિત્રને જોઈને તેની સામે લગ્નનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. કવિતાએ મનોજ સામે એક જ શરત રાખી હતી કે હું લગ્ન ત્યારે જ કરીશ જ્યારે મારા મોટા ભાઈના આશીર્વાદ મને મળશે.

આ સત્ય સાંભળતાં જ અશોકના માથા પર જાણે વીજળી ત્રાટકી હોય તેવો જોરદાર આંચકો લાગ્યો. તે જમીન પર ફસડાઈ પડ્યો અને બંને હાથથી પોતાનું મોં ઢાંકીને ચોધાર આંસુએ રડવા લાગ્યો. જે બહેનને તે બાર વર્ષથી કાળમુખી અને સ્વાર્થી માનતો રહ્યો, તે વાસ્તવમાં તેના જીવનની રક્ષક દેવી હતી.

અશોકને પોતાની જાત પર અત્યંત ધિક્કાર થયો. તેણે યાદ કર્યું કે તેણે માતા અને પત્ની સામે કવિતા વિશે કેટલા ઝેરીલા શબ્દો બોલ્યા હતા. તેણે વિચાર્યું કે પોતે કેવો અધમ ભાઈ છે જે પોતાની સગી બહેનના ત્યાગને ઓળખી ન શક્યો.

અશોક ઝડપથી ઊભો થયો અને આંસુ લૂછ્યા. તેણે તરત જ રાજકોટ ફોન લગાવ્યો અને રેખા તથા માતા કાંતાને આખી વાત રડતાં રડતાં જણાવી દીધી. ફોન પર આ સત્ય સાંભળીને રેખાના હાથમાંથી ફોન પડી ગયો અને તે પણ પસ્તાવાના આંસુએ રડી પડી.

અશોકે કહ્યું કે રેખા, તું અને બા તરત જ પહેલી ગાડી પકડીને અમદાવાદ આવો. મારી બહેનનું મામેરું આખા શહેરમાં સૌથી ભવ્ય થવું જોઈએ. અશોક પોતે દોડતો બજારમાં ગયો અને પોતાની તમામ બચતમાંથી કવિતા માટે સોનાનો સુંદર હાર અને શુદ્ધ રેશમી ચૂંદડી ખરીદી લાવ્યો.

સાંજના સમયે લગ્ન મંડપમાં ફેરાનો સમય થયો. પંડિતજીએ મોટેથી ઘોષણા કરી કે કન્યાના મામેરા માટે કન્યાના ભાઈને આગળ બોલાવો. મંડપમાં સોપો પડી ગયો કારણ કે બધા જાણતા હતા કે કવિતાનો ભાઈ હાજર નથી.

કવિતાની આંખોમાંથી આંસુની ધાર વહેવા લાગી અને તેનું માથું શરમથી ઝૂકી ગયું. તેણે મનોમન ઈશ્વરને કહ્યું કે હે પ્રભુ, શું મારો ભાઈ મને માફ નહીં કરે. બરાબર એ જ ક્ષણે મંડપના પ્રવેશદ્વાર પરથી એક ગગનભેદી અવાજ ગૂંજ્યો કે કવિતાનો ભાઈ આવી ગયો છે.

આખો મંડપ સ્તબ્ધ થઈ ગયો અને બધાની નજરો દરવાજા તરફ ફરી ગઈ. અશોક પોતાના હાથમાં સોનેરી થાળી અને રેશમી લાલ ચૂંદડી લઈને મંડપમાં પ્રવેશી રહ્યો હતો. તેની પાછળ માતા કાંતા અને રેખા પણ હાથ જોડીને આંસુ લૂછતાં અંદર આવી રહ્યા હતા.

કવિતાએ અશોકને જોતાં જ પોતાની જગ્યા પરથી ઊભી થઈ ગઈ. અશોક દોડતો મંડપમાં પહોંચ્યો અને તેણે કવિતાના ચરણોમાં માથું મૂકી દીધું. અશોકે પોક મૂકીને કહ્યું કે કવિતા, મને માફ કરી દે મારી બહેન, હું તારો ગુનેગાર છું.

કવિતાએ તરત જ પોતાના ભાઈને બેઠો કર્યો અને તેના ગળે વળગી પડી. બંને ભાઈ-બહેન મંડપની વચ્ચે એકબીજાને વળગીને નાના બાળકોની જેમ ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડ્યા. આખા મંડપમાં ઉપસ્થિત સેંકડો મહેમાનોની આંખો આ અદ્ભુત દ્રશ્ય જોઈને ભીની થઈ ગઈ.

રેખા પણ આગળ આવી અને તેણે કવિતાના બંને હાથ પકડીને માફી માંગી. રેખાએ કહ્યું કે કવિતા, મેં તને બહુ અન્યાય કર્યો છે પણ તું સાક્ષાત દેવી છે. માતા કાંતાએ પોતાની દીકરીને છાતી સરસી ચાંપીને અઢળક આશીર્વાદ આપ્યા.

અશોકે પોતાના હાથે કવિતાના માથા પર લાલ રેશમી ચૂંદડી ઓઢાડી અને ગળામાં સોનાનો હાર પહેરાવ્યો. અશોકે વરરાજા મનોજના બંને હાથ પકડીને કહ્યું કે તમે માત્ર મારી બહેનનો હાથ નથી પકડ્યો પણ અમારા આખા કુટુંબનું ગૌરવ સાચવ્યું છે.

લગ્નના પવિત્ર ફેરા શરૂ થયા ત્યારે અશોકે પોતે આગળ રહીને ભાઈ તરીકેની તમામ વિધિઓ અને કન્યાદાનની જવાબદારી અત્યંત ગૌરવપૂર્વક નિભાવી. મંડપમાં હવે કોઈ કડવાશ કે જૂનો રંજ નહોતો, માત્ર પવિત્ર પ્રેમ અને સ્નેહની ગંગા વહી રહી હતી.

વિદાયની વેળાએ કવિતાએ પોતાના ભાઈના હાથમાં પેલો ચાંદીનો સિક્કો પાછો મૂકવા પ્રયત્ન કર્યો. પણ અશોકે તેનો હાથ પકડી લીધો અને કહ્યું કે આ સિક્કો તારી પાસે જ રહેવા દે, આ માત્ર ચાંદી નથી પણ આપણી અતૂટ એકતાનું અમર પ્રતીક છે.

કવિતા હસતા મુખે અને આશીર્વાદ સાથે પોતાના સાસરે વિદાય થઈ. અશોકના હૃદય પરથી બાર વર્ષ જૂનો અસહ્ય બોજ કાયમ માટે ઊતરી ગયો હતો. સાચો સંબંધ ક્યારેય અંતર કે ગેરસમજથી તૂટતો નથી પણ ત્યાગ અને સત્યના તાંતણે સદાય માટે અમર બની જાય છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.