છ મહિનાથી વૃદ્ધ પડોશીઓના વીજળી બિલ ભરનાર ગુપ્ત મદદગારની નાની દુકાનમાં અંદર જોયું તો...

મધ્યમવર્ગીય પરિવારોથી ધમધમતી શાંતિનગર સોસાયટીમાં પાંસઠથી એંસી વર્ષની ઉંમરના ઘણા નિવૃત્ત વડીલો સાદગીથી પોતાનું જીવન વિતાવી રહ્યા હતા. એ વડીલોમાં બોંતેર વર્ષના નિવૃત્ત પોસ્ટમેન રમણલાલ અને તેમની પત્ની કુમુદ પોતાના નાના ઘરમાં એકલા રહેતા હતા. રમણલાલને મહિને માંડ નાનું પેન્શન મળતું હતું જેમાંથી દવાઓ અને ઘરખર્ચ માંડ પૂરો થતો હતો.

તેમના પાડોશમાં પંચોતેર વર્ષના એકલવાયા વસંતભાઈ રહેતા હતા જેમને શ્વાસની ગંભીર તકલીફ હોવાથી ઘરમાં ઓક્સિજન કન્સેન્ટ્રેટર મશીન સતત ચાલુ રાખવું પડતું હતું. ત્રીજા મકાનમાં અઠ્યોતેર વર્ષના વિધવા કમળાબા રહેતા હતા જે પોતાના સ્વર્ગસ્થ પતિની જૂની બચતના વ્યાજ પર ગુજરાન ચલાવતા હતા. ઉનાળાની આકરી ગરમી અને ચોમાસાના ભેજને કારણે આ તમામ વડીલોના ઘરમાં વીજળીનો વપરાશ ખૂબ વધી ગયો હતો.

વસંતભાઈનું ઓક્સિજન મશીન અને કુમુદના સાંધાના દુખાવા માટે ગરમ પાણીના ગીઝરને લીધે દર મહિને વીજળીનું બિલ ત્રણથી ચાર હજાર રૂપિયા આવતું હતું. આ મોંઘા બિલ જોઈને વડીલોના કપાળ પર ચિંતાની ઊંડી કરચલીઓ પડી જતી હતી. તેઓ રાત્રે પંખા બંધ કરીને ગરમીમાં સૂઈ રહેતા જેથી થોડા રૂપિયા બચાવી શકાય.

પરંતુ છેલ્લા છ મહિનાથી આ તમામ વડીલોના જીવનમાં એક અત્યંત વિચિત્ર અને અકલ્પનીય ચમત્કાર બની રહ્યો હતો. દર મહિનાની પહેલી તારીખે જ્યારે વીજળીનું બિલ આવતું અને રમણલાલ ચશ્મા ચડાવીને ઓનલાઈન કે વીજળી ઓફિસે ભરવા જતાં, ત્યારે કોમ્પ્યુટર સ્ક્રીન પર લખેલું આવતું: 'બાકી રકમ: શૂન્ય રૂપિયા (ડિજિટલ માધ્યમથી સંપૂર્ણ ચૂકવણી થઈ ગઈ છે)'.

શરૂઆતના બે મહિના તો રમણલાલ અને વસંતભાઈને લાગ્યું કે કદાચ સરકારે સિનિયર સિટીઝન માટે કોઈ નવી રાહત યોજના શરૂ કરી હશે. અથવા વીજળી કંપનીના સર્વરમાં કોઈ ટેકનિકલ ખામી સર્જાઈ હશે. પરંતુ જ્યારે સતત ત્રીજા, ચોથા અને છઠ્ઠા મહિને પણ સોસાયટીના પાંચેય લાચાર વૃદ્ધોના બિલ કોઈ અજાણ્યો માણસ અગાઉથી ભરી દેવા લાગ્યો, ત્યારે વડીલોના મનમાં ભારે ઉચાટ ફેલાયો.

વડીલોને ડર લાગવા માંડ્યો કે કોઈ છેતરપિંડી કરનાર ટોળકી તેમના ગ્રાહક નંબરનો દુરુપયોગ કરી રહી છે અથવા પાછળથી મોટો દંડ ફટકારવામાં આવશે. રમણલાલે સોસાયટીના ટેકનોલોજીમાં હોંશિયાર યુવાન સોફ્ટવેર એન્જિનિયર મનીષને આ રહસ્ય ઉકેલવા માટે બોલાવ્યો. મનીષે વીજળી બોર્ડની વેબસાઈટ પર તપાસ કરી.

મનીષે ટ્રાન્ઝેક્શન હિસ્ટ્રી તપાસી તો જાણવા મળ્યું કે દર મહિનાની પહેલી તારીખે રાત્રે બાર વાગ્યે એક ખાસ ડિજિટલ યુપીઆઈ આઈડી પરથી આ તમામ બિલ ભરાતા હતા. એ આઈડીનું નામ હતું: 'સેવા સમર્પણ'. મનીષે વીજળી વિભાગની મુખ્ય ઓફિસે જઈને એ આઈડી સાથે જોડાયેલા બેંક ખાતાની માહિતી મેળવવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

અધિકારીએ જણાવ્યું કે આ એકાઉન્ટ કોઈ મોટા ઉદ્યોગપતિનું નથી પણ તમારી જ સોસાયટીના વિસ્તારમાંથી દર મહિને પંદરથી વીસ હજાર રૂપિયા નિયમિતપણે આ વૃદ્ધોના વીજળી બિલ માટે કપાય છે. આ સાંભળીને આખી સોસાયટીમાં ભારે ચર્ચા અને આશ્ચર્યનું મોજું ફરી વળ્યું.

સોસાયટીના કેટલાક લોકોની શંકા સોસાયટીમાં રહેતા એક પૈસાદાર બિલ્ડર અને રાજકારણી કિશોર પર ગઈ. કિશોર આગામી નગરપાલિકાની ચૂંટણી લડવાની તૈયારી કરી રહ્યો હતો અને હંમેશાં મોંઘી ગાડીઓમાં ફરતો હતો. લોકોએ માની લીધું કે કિશોર વડીલોના મત ખરીદવા માટે આ ગુપ્ત પુણ્યનું નાટક કરી રહ્યો છે.

એક સાંજે સોસાયટીના ચોકમાં જ્યારે લોકો ભેગા થયા, ત્યારે રમણલાલે જાહેરમાં કિશોરનો આભાર માનતાં કહ્યું કે ભાઈ કિશોર, જો તમે આ બિલ ભરતા હોવ તો તમારા ઉપકાર બદલ આભાર પણ અમારે મફતની સેવા નથી જોઈતી. કિશોરે પોતાના અહંકારમાં આવીને સાચું બોલવાને બદલે માત્ર સ્મિત આપીને માથું હલાવ્યું અને પુણ્યનો યશ પોતાના નામે લઈ લીધો.

પરંતુ મનીષના મનમાં આ વાત ગળે ન ઊતરી કારણ કે કિશોર જેવો સ્વાર્થી માણસ ક્યારેય કોઈને છાનીમાની મદદ કરે તે શક્ય નહોતું. મનીષે સાયબર સેલના પોતાના એક ઓળખીતા મિત્રની મદદ લઈને એ ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શનનો રજિસ્ટર્ડ મોબાઈલ નંબર શોધી કાઢ્યો.

જ્યારે એ મોબાઈલ નંબર સ્ક્રીન પર ચમક્યો, ત્યારે મનીષની આંખો પહોળી થઈ ગઈ અને તેના હોશ ઊડી ગયા. એ નંબર સોસાયટીના કોઈ અમીર બિલ્ડર કે વેપારીનો નહોતો પણ સોસાયટીના નાકે આવેલી સાવ નાની ઇલેક્ટ્રિક રીપેરિંગની દુકાન ચલાવતા બેતાલીસ વર્ષના જીતેન્દ્રનો હતો.

જીતેન્દ્ર આખી સોસાયટીમાં સાવ સાધારણ, ગરીબ અને કપાળ પર પરસેવો લૂછતો સામાન્ય ઇલેક્ટ્રિશિયન હતો. તે જૂની સાયકલ લઈને લોકોના ઘરમાં પંખા, સ્વીચબોર્ડ અને મોટર રીપેર કરવા જતો અને પચાસ-સો રૂપિયા મહેનતાણું લેતો હતો. તે પોતાની વૃદ્ધ માતા સાથે સોસાયટીના છેલ્લા છેડે આવેલા એક નાના બે રૂમના મકાનમાં સાદગીથી રહેતો હતો.

મનીષ દોડતો રમણલાલ, વસંતભાઈ અને કમળાબા પાસે ગયો અને તેમને આ અકલ્પનીય સત્ય જણાવ્યું. આ સાંભળીને વડીલોના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. રમણલાલે કહ્યું કે જે છોકરો પોતાના ઘરમાં માંડ બે ટંકનું ગુજરાન ચલાવે છે, તે દર મહિને પંદર હજાર રૂપિયા આપણા બિલ પાછળ કેમ ખર્ચે.

તરત જ રમણલાલ, વસંતભાઈ, કમળાબા અને મનીષ સાથે દસ-બાર પડોશીઓ જીતેન્દ્રની નાની દુકાને પહોંચ્યા. જીતેન્દ્ર દુકાનમાં બેસીને એક જૂના પંખાનું વાઇન્ડિંગ કરી રહ્યો હતો અને તેના હાથ ગ્રીસવાળા હતા. વડીલોને પોતાની દુકાન આગળ અચાનક ઊભેલા જોઈને જીતેન્દ્ર ગભરાઈને ઊભો થઈ ગયો.

જીતેન્દ્રએ બંને હાથ જોડીને પૂછ્યું કે વડીલો, શું થયું, મારાથી કોઈ ભૂલ થઈ ગઈ છે કે કોઈના ઘરનું વાયરિંગ બગડી ગયું છે. રમણલાલે ધ્રૂજતા હાથે પેલી વીજળી બિલની છ મહિનાની રસીદો જીતેન્દ્રના હાથમાં મૂકી દીધી.

રમણલાલની આંખોમાંથી આંસુ છલકાઈ આવ્યા અને તેમણે પૂછ્યું કે જીતેન્દ્ર બેટા, અમને સાચેસાચું કહી દે, આ અમારા પાંચેય વૃદ્ધોના વીજળીના બિલ તું ક્યાંથી ભરે છે. તું આખો દિવસ લોહીનું પાણી કરીને માંડ પાંચસો રૂપિયા કમાય છે, તો તું આટલા બધા પૈસા અમારા માટે કેમ બરબાદ કરે છે.

આ સાંભળતાં જ જીતેન્દ્રના હાથમાંથી સ્ક્રૂડ્રાઈવર નીચે પડી ગયું અને તેનો ચહેરો સાવ ફિક્કો પડી ગયો. જીતેન્દ્રએ માથું નીચું કરી લીધું અને તેની આંખોમાંથી આંસુ ટપકવા લાગ્યા. બરાબર એ જ વખતે દુકાનની પાછળના ઓરડામાંથી જીતેન્દ્રની સિત્તેર વર્ષની વૃદ્ધ માતા પાર્વતી ધીમા પગલે બહાર આવી.

પાર્વતીબાએ હાથ જોડીને ગળગળા અવાજે કહ્યું કે રમણભાઈ, વસંતભાઈ, મારા દીકરાને કશું ન કહેશો. આ કોઈ બરબાદી નથી પણ પચીસ વર્ષ જૂના એક દેવતા જેવા ઋણનું વ્યાજ ચૂકવાઈ રહ્યું છે. જો આજે જીતેન્દ્ર આ બિલ નહીં ભરે, તો અમારા ઘરમાં અન્નનો કોળિયો પણ ઝેર સમાન બની જશે.

આ સાંભળીને સૌ કોઈ સ્તબ્ધ થઈ ગયા. રમણલાલે પૂછ્યું કે કેવું ઋણ પાર્વતીબા, અમે તો ક્યારેય તમારા પર આવો કોઈ મોટો ઉપકાર નથી કર્યો. ત્યારે પાર્વતીબાએ પચીસ વર્ષ જૂનું એક એવું દર્દનાક અને પવિત્ર સત્ય ખોલીને મૂક્યું જે સાંભળીને પડોશીઓના કાળજા કંપી ઊઠ્યા.

પાર્વતીબાએ જણાવ્યું કે પચીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે જીતેન્દ્રના પિતાનું અચાનક હાર્ટ એટેકથી અવસાન થયું હતું, ત્યારે જીતેન્દ્ર માત્ર સત્તર વર્ષનો નાનો કિશોર હતો અને ઇલેક્ટ્રિકલ ડિપ્લોમાના પહેલા વર્ષમાં ભણતો હતો. ઘરમાં કમાનાર કોઈ નહોતું અને પૈસાના અભાવે વીજળી કંપનીએ અમારા ઘરનું કનેક્શન કાપી નાખ્યું હતું.

જીતેન્દ્ર રાત્રે શેરીની સ્ટ્રીટ લાઈટના અજવાળે બેસીને ચોપડા વાંચતો અને રડતો હતો. તેની કોલેજની ફી ભરવાના પણ પૈસા નહોતા અને અમે બંને ભૂખ્યા સૂઈ રહેતા હતા. ત્યારે સોસાયટીના આ ચાર દેવતા સમાન વડીલો આગળ આવ્યા હતા.

તે સમયે પોસ્ટમેન રમણલાલ, સ્કૂલના ક્લાર્ક વસંતભાઈ અને કમળાબાના સ્વર્ગસ્થ પતિએ પોતાના અલ્પ પગારમાંથી દર મહિને પાંચ-પાંચસો રૂપિયા ભેગા કર્યા હતા. તેમણે કોઈને કહ્યા વગર અમારા ઘરનું વીજળી બિલ ભરીને લાઈટ ચાલુ કરાવી હતી અને જીતેન્દ્રની કોલેજની ત્રણ વર્ષની પૂરી ફી પોતાના ખિસ્સામાંથી ભરી આપી હતી.

પાર્વતીબાએ આંસુ લૂછતાં કહ્યું કે જ્યારે જીતેન્દ્ર ડિપ્લોમા પાસ થઈને નોકરીએ લાગ્યો અને આ વડીલોને પૈસા પાછા આપવા ગયો, ત્યારે રમણભાઈએ જીતેન્દ્રના માથા પર હાથ મૂકીને કહ્યું હતું કે બેટા, અમે તને ઉધાર નહોતો આપ્યો પણ તારા અજવાળામાં રોકાણ કર્યું હતું. જ્યારે તું સક્ષમ બને ત્યારે આ સોસાયટીના કોઈ પણ વૃદ્ધના ઘરમાં અંધારું ન થવા દેતો.

જીતેન્દ્રએ ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડતાં રડતાં રમણલાલના પગ પકડી લીધા. જીતેન્દ્રએ કહ્યું કે દાદા, ગયા વર્ષે મને શહેરની એક નવી મોટી હોસ્પિટલના વાયરિંગનો મોટો વાર્ષિક કોન્ટ્રાક્ટ મળ્યો છે. મને સારો નફો મળવા લાગ્યો ત્યારે મને તમારી પેલી પચીસ વર્ષ જૂની શિખામણ યાદ આવી ગઈ.

જીતેન્દ્રએ આગળ જણાવ્યું કે મેં જોયું કે મોંઘા વીજળી બિલના ડરથી વસંત કાકા રાત્રે પોતાનું ઓક્સિજન મશીન બંધ કરી દેતા હતા અને કુમુદ કાકી ગરમ પાણી વાપરવાનું ટાળતા હતા. મારું કાળજું બળતું હતું કે જે વડીલોએ મારા જીવનમાં અજવાળું પાથર્યું હતું, તે વડીલો આજે પોતાના ઘરમાં પંખો ચાલુ રાખતાં પણ ડરે છે.

જીતેન્દ્રએ બંને કાન પકડીને કહ્યું કે જો હું સીધા પૈસા આપવા આવત તો તમારું સ્વાભિમાન ઘવાત અને તમે ક્યારેય પૈસા ન લેત. તેથી મેં ગુપ્ત રીતે દર મહિને તમારા બિલ ભરવાનું શરૂ કર્યું જેથી તમે લોકો ગરમી કે મુશ્કેલી વગર શાંતિથી શ્વાસ લઈ શકો. હું તો માત્ર તમારા ઉપકારના દરિયામાંથી એક ટીપું પાછું આપવાનો પ્રયાસ કરતો હતો.

આ સત્ય સાંભળતાં જ રમણલાલ અને વસંતભાઈની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુનો ધોધ વહી નીકળ્યો. રમણલાલ નીચે નમ્યા અને તેમણે જીતેન્દ્રને બંને હાથે પકડીને ઊભો કર્યો. રમણલાલે જીતેન્દ્રને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો અને બંને જણા નાના બાળકની જેમ રડી પડ્યા.

કમળાબાએ ધ્રૂજતા હાથે જીતેન્દ્રના માથા પર હાથ મૂકીને કહ્યું કે બેટા, આજે મારા સ્વર્ગસ્થ પતિનો આત્મા જ્યાં પણ હશે ત્યાંથી તારા પર આશીર્વાદ વરસાવતો હશે. અમે વાવેલું નાનકડું બીજ આજે વટવૃક્ષ બનીને અમને શીતળ છાયા આપી રહ્યું છે.

સોસાયટીના તમામ પડોશીઓ શરમ અને આદરથી માથું નીચું કરી ગયા. જે કિશોર બિલ્ડર ખોટો યશ ખાટવા ફરતો હતો, તે શરમથી મોં છુપાવીને ત્યાંથી ભાગી ગયો. આખી સોસાયટીમાં જીતેન્દ્રની આ નિઃસ્વાર્થ ગુપ્ત સેવાની સુગંધ ફેલાઈ ગઈ.

મનીષે આગળ આવીને કહ્યું કે જીતેન્દ્રભાઈ, આજના સ્વાર્થી યુગમાં જ્યાં સગા દીકરા પોતાના વૃદ્ધ મા-બાપનું બિલ ભરતાં મોં બગાડે છે, ત્યાં તમે પડોશી વડીલો માટે આટલો મોટો ત્યાગ કર્યો એ કોઈ ચમત્કારથી કમ નથી. તમે સાચા અર્થમાં આ સોસાયટીના સૌથી મોટા ધનવાન માણસ છો.

સોસાયટીના યુવાનોએ ભેગા મળીને તે જ સાંજે જીતેન્દ્ર અને તેમની માતા પાર્વતીબાનું સોસાયટીના કોમન હોલમાં ભવ્ય સન્માન કર્યું. રમણલાલ અને વસંતભાઈએ પોતાના હાથે જીતેન્દ્રને શાલ ઓઢાડી અને પેંડા ખવડાવ્યા.

સોસાયટીના સભ્યોએ સર્વાનુમતે નિર્ણય લીધો કે હવેથી સોસાયટીના તમામ વડીલોના વીજળી અને દવાનો ખર્ચ સોસાયટીના કોમન વેલફેર ફંડમાંથી કરવામાં આવશે જેથી કોઈ પણ વૃદ્ધને લાચારી ન ભોગવવી પડે. જીતેન્દ્રને એ ફંડના મુખ્ય સંયોજક બનાવવામાં આવ્યા.

તે દિવસ પછી શાંતિનગર સોસાયટીમાં કોઈ પણ વડીલના ઘરમાં અંધારું કે ગરમીનો ત્રાસ ન રહ્યો. દરેક ઘરના આંગણે સ્નેહ અને કૃતજ્ઞતાના દીવા ઝળહળી ઊઠ્યા. એક સામાન્ય ઇલેક્ટ્રિશિયને સાબિત કરી દીધું કે દિલ મોટું હોય તો માણસ આખી દુનિયાને અજવાળી શકે છે.

નિઃસ્વાર્થ ભાવે કરેલો નાનકડો ઉપકાર પણ સમય આવ્યે વફાદારી અને આદરનું અમૃત બનીને પાછો ફરે છે. જીતેન્દ્ર અને વડીલોની આ કહાણીએ સાબિત કરી દીધું કે સંસારમાં સાચી સંપત્તિ પૈસા નહીં પણ એકબીજાના જીવનમાં અજવાળું પાથરવાની ભાવના જ છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.