પાંચ વર્ષ જૂની દિવાળીની રાતનું સત્ય છુપાવનાર ચોકીદારની જૂની જોળીમાંથી અંદર જોયું તો...

શાંત અને પ્રતિષ્ઠિત ગણાતી શ્રીજી સોસાયટીના મુખ્ય લોખંડના દરવાજા પાસે બનેલી નાની સુરક્ષા કેબિનમાં સાઠ વર્ષના શંભુ છેલ્લા પચીસ વર્ષથી ચોકીદાર તરીકે ફરજ બજાવતા હતા. શંભુ પોતાના હાથમાં લાકડી અને ગળામાં સીટી લટકાવીને આખી રાત સોસાયટીના રસ્તાઓ પર પહેરો ભરતા હતા. તેઓ સ્વભાવે અત્યંત વફાદાર, શાંત અને પ્રામાણિક માણસ હતા.

પચીસ વર્ષના લાંબા ગાળા દરમિયાન શંભુ સોસાયટીના દરેક ઘરના સુખ-દુઃખ, અંદરોઅંદરના ઝઘડા અને ખાનગી વાતોથી સારી રીતે વાકેફ હતા. કોણ મોડી રાત્રે ક્યારે આવે છે અને કોના ઘરમાં શું ચાલે છે તે બધું જ શંભુની નજર સામે બનતું હતું. પરંતુ શંભુ પોતાની જીભ પર સરસ્વતી અને વિશ્વાસનો કડક પહેરો રાખતા હતા.

તેમણે જિંદગીમાં ક્યારેય કોઈ ઘરની ખાનગી વાત બીજા ઘર આગળ નહોતી કરી કે કોઈની કૂથલી નહોતી કરી. સોસાયટીના વડીલો તેમના આ મૌન અને સંયમનો ભારે આદર કરતા હતા. પરંતુ આ જ શંભુના જીવન સાથે પાંચ વર્ષ જૂની એક દિવાળીની તોફાની રાતનું એવું રહસ્ય જોડાયેલું હતું જેના પર તેમણે લોખંડ જેવો અડગ મૌનનો પડદો પાડી રાખ્યો હતો.

પાંચ વર્ષ પહેલાં દિવાળીની રાત્રે જ્યારે આખી સોસાયટી ફટાકડા ફોડવામાં અને ઉત્સવ મનાવવામાં મગ્ન હતી, ત્યારે અચાનક સોસાયટીની મુખ્ય ઓફિસ અને ઇલેક્ટ્રિક મીટર રૂમમાં ભયાનક આગ ફાટી નીકળી હતી. આગની લપેટો એટલી વિકરાળ હતી કે ઓફિસનું ફર્નિચર અને રેકોર્ડ બળીને ખાખ થઈ ગયા હતા. પરંતુ સદનસીબે એ રાત્રે કોઈ જાનહાનિ થઈ નહોતી.

એ જ રાત્રે સોસાયટીની તિજોરીમાંથી ઉત્સવ અને મંદિરના દાનના એકઠા થયેલા ત્રણ લાખ રૂપિયા રોકડા રહસ્યમય રીતે ગાયબ થઈ ગયા હતા. જોકે ચમત્કારિક રીતે બીજા દિવસે સવારે એ ત્રણેય લાખ રૂપિયા સોસાયટીના મંદિરના પગથિયાં પર એક થેલીમાં હેમખેમ મળી આવ્યા હતા. પરંતુ એ આગ કોણે લગાવી હતી અને પૈસા કોણ લઈ ગયું હતું તે વાત પરથી ક્યારેય રહસ્યનો પડદો ઊંચકાયો નહોતો.

તે રાત્રે ડ્યુટી પર હાજર રહેલા ચોકીદાર શંભુએ પોલીસ અને પંચાયત સામે માત્ર એટલું જ કહ્યું હતું કે મેં માત્ર ધુમાડો જોયો અને આગ બુઝાવવા દોડ્યો હતો. શંભુએ કોઈનું નામ આપવાની કે કોઈના ચહેરા વિશે બોલવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી. ત્યારથી સોસાયટીના કેટલાક લોકો શંભુને શંકાની નજરે જોતા હતા.

સોસાયટીના અહંકારી, પૈસાદાર અને તોછડા સ્વભાવના નવા ચેરમેન દિલીપ આ વાતને લઈને શંભુ પર વર્ષોથી ભારે દાઝ રાખીને બેઠા હતા. દિલીપ મોટો કેમિકલનો વેપારી હતો અને માનતો હતો કે પૈસાથી કોઈ પણ માણસનું ઈમાન ખરીદી શકાય છે. દિલીપના મનમાં એવી પાકી શંકા હતી કે શંભુએ એ રાત્રે ચોર સાથે મળીને કોઈ મોટો ખેલ કર્યો હતો.

એક રવિવારે સવારે દિલીપે સોસાયટીના તમામ સભ્યોની એક ખાસ સામાન્ય સભા બોલાવી. દિલીપે માઈક હાથમાં લઈને શંભુને જાહેરમાં અપમાનિત કરતાં કહ્યું કે આ ડોસો ચોરનો સાથીદાર છે અને પાંચ વર્ષ જૂની એ કાળી રાતનું સત્ય છુપાવીને આપણી સોસાયટીમાં બેઠો છે. જ્યાં સુધી આ ડોસો એ રાતનું સત્ય નહીં બોલે, ત્યાં સુધી તેને એક રૂપિયો પેન્શન કે ગ્રેચ્યુઇટી નહીં મળે.

દિલીપે શંભુ સામે લાકડી પછાડીને છેલ્લી ધમકી આપતાં કહ્યું કે શંભુ, તારી પાસે સાંજ સુધીનો સમય છે. કાં તો તું એ રાતના અસલી ગુનેગારનું નામ બોલી દે નહિતર અમે તને પોલીસના હવાલે કરીશું અને સોસાયટીમાંથી ધક્કા મારીને બહાર કાઢીશું. આખી સભામાં સન્નાટો છવાઈ ગયો.

સોસાયટીના વડીલ મોહનભાઈએ વચ્ચે પડીને દિલીપને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો કે શંભુએ પચીસ વર્ષ પ્રામાણિકતાથી આપણી સેવા કરી છે એટલે તેના પર આવો આક્ષેપ ન કરાય. પણ દિલીપે કોઈની વાત સાંભળવાની સાફ ના પાડી દીધી. શંભુ માત્ર બંને હાથ જોડીને નીચું માથું રાખીને ઊભા રહ્યા.

શંભુએ ગળગળા અવાજે કહ્યું કે દિલીપભાઈ, મેં જે સત્ય છુપાવ્યું છે તે કોઈ ચોરને બચાવવા માટે નહીં પણ એક બાપની આબરૂ અને એક નિર્દોષ સંતાનનું ભવિષ્ય બચાવવા માટે છુપાવ્યું છે. જો હું એ સત્ય આજે જાહેરમાં બોલીશ, તો તમારું હૃદય ચીરાઈ જશે અને તમે કોઈને મોં બતાવવા લાયક નહીં રહો. કૃપા કરીને મને એ રહસ્ય ખોલવા મજબૂર ન કરો.

આ સાંભળીને દિલીપનો ક્રોધ સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો. દિલીપે કટાક્ષ કરતાં કહ્યું કે તું તારા બચાવ માટે ખોટી વાતો ન બનાવ, આજે સાંજે સાત વાગ્યે તારે આખી સોસાયટી સામે દૂધનું દૂધ અને પાણીનું પાણી કરવું જ પડશે. શંભુ ભારે હૈયે પોતાની સુરક્ષા કેબિન તરફ પાછા વળ્યા.

સાંજે સાત વાગ્યાનો ટકોરો પડતાં જ સોસાયટીના કોમન પ્લોટમાં આખો મહોલ્લો ભેગો થઈ ગયો. સ્ત્રીઓ, પુરુષો અને યુવાનો શંભુનો ફેંસલો જોવા માટે આતુરતાથી ઊભા હતા. દિલીપ પોતાની છાતી ફુલાવીને ખુરશી પર બેઠો હતો અને તેની બાજુમાં તેનો બાવીસ વર્ષનો દીકરો અંકિત પણ ગભરાયેલા ચહેરે ઊભો હતો.

દિલીપે મોટેથી બરાડો પાડ્યો કે બોલ શંભુ, પાંચ વર્ષ પહેલાંની એ દિવાળીની રાત્રે ઓફિસમાં આગ કોણે લગાવી હતી અને તિજોરીમાંથી ત્રણ લાખ રૂપિયાની ચોરી કોણે કરી હતી. શંભુ ધીમા પગલે આગળ આવ્યા અને તેમણે પોતાના ખભા પર લટકતી જૂની જોળીમાંથી એક લાલ કપડું બહાર કાઢ્યું.

શંભુએ એ લાલ કપડાની ગાંઠ ખોલી અને તેમાંથી એક અડધી બળેલી જૂની ડાયરી અને હીરાજડિત સોનાની એક મોંઘી કાંડા ઘડિયાળ ટેબલ પર મૂકી. એ ઘડિયાળનો પટ્ટો આગમાં સહેજ કાળો પડી ગયેલો હતો પણ તેના ડાયલ પાછળ સોનાના અક્ષરોમાં સ્પષ્ટ કોતરેલું લખાણ ચમકતું હતું.

લખાણમાં સ્પષ્ટ લખ્યું હતું: 'મારા વહાલા દીકરા અંકિતને જન્મદિવસે પિતા દિલીપ તરફથી સ્નેહભેટ'. આ ઘડિયાળ ટેબલ પર જોતાં જ દિલીપના ચહેરાનો રંગ ક્ષણવારમાં સાવ ઊડી ગયો. દિલીપના પગ ધ્રૂજવા લાગ્યા અને તેની આંખો પહોળી થઈ ગઈ.

બરાબર એ જ ક્ષણે પાછળ ઊભેલો દિલીપનો સગો દીકરો અંકિત જોરજોરથી પોક મૂકીને રડી પડ્યો. અંકિત દોડીને આગળ આવ્યો અને તેણે આખી સોસાયટીની વચ્ચે શંભુના બંને પગ પકડી લીધા. અંકિતે રડતાં રડતાં પોતાના પિતા દિલીપ સામે જોઈને કહ્યું કે પપ્પા, શંભુ કાકાને ન બોલો, એ રાતનો અસલી ગુનેગાર આ શંભુ કાકા નહીં પણ તમારો આ પોતાનો દીકરો છે.

આ સાંભળતાં જ આખી સભામાં ધરતીકંપ જેવો આંચકો લાગ્યો. દિલીપના હાથમાંથી લાકડી નીચે પડી ગઈ અને તેના મોંમાંથી અવાજ પણ ન નીકળી શક્યો. મોહનભાઈ અને સોસાયટીના તમામ રહીશો સ્તબ્ધ બનીને અંકિત સામે તાકી રહ્યા.

અંકિતે ધ્રૂજતા અવાજે પાંચ વર્ષ જૂની એ ભયાનક હકીકત જણાવી જે સાંભળીને સૌના રુંવાડાં ઊભાં થઈ ગયા. અંકિતે જણાવ્યું કે પાંચ વર્ષ પહેલાં જ્યારે તે સત્તર વર્ષનો કિશોર હતો, ત્યારે તે ખરાબ સંગતમાં પડીને ઓનલાઇન જુગાર અને સટ્ટાબાજીના રવાડે ચડી ગયો હતો. તે એક જ રાતમાં ત્રણ લાખ રૂપિયાનું મોટું દેવું કરી બેઠો હતો.

જુગારી ગુંડાઓએ અંકિતને દિવાળીની રાત સુધીમાં પૈસા ન આપે તો જાનથી મારી નાખવાની અને ઘરમાં ઘૂસીને અપમાન કરવાની ધમકી આપી હતી. પિતાના કડક સ્વભાવ અને મારના ડરથી અંકિત અંદરથી સાવ ભાંગી પડ્યો હતો. દિવાળીની મધરાતે જ્યારે ફટાકડાનો અવાજ ચાલતો હતો, ત્યારે અંકિત ઓફિસની બારીની ગ્રીલ તોડીને અંદર ઘૂસ્યો હતો.

અંકિતે સોસાયટીની તિજોરી તોડીને ત્રણ લાખ રૂપિયા થેલીમાં ભરી લીધા હતા. પરંતુ અંધારામાં તેના ધ્રૂજતા હાથમાંથી સળગતી મીણબત્તી પડદા પર પડી ગઈ હતી. ક્ષણવારમાં આગના ભડકા ઉઠ્યા અને મીટર રૂમના વાયરોમાં ભયાનક શોર્ટ સર્કિટ થઈ ગયું.

ઓફિસનો લોખંડનો મુખ્ય દરવાજો બહારથી જામ થઈ ગયો હતો અને અંકિત ધુમાડા અને આગની વચ્ચે ગૂંગળાઈને મરણચીસો પાડી રહ્યો હતો. તેનું શરીર બળી રહ્યું હતું અને તે મોત સામે ઝઝૂમી રહ્યો હતો. બરાબર એ જ વખતે શંભુ કાકાએ પોતાની જિંદગીની પરવા કર્યા વગર આગમાં ઝંપલાવ્યું હતું.

શંભુ કાકાએ પોતાના શરીર પર ભીની ધાબળી ઓઢીને ઓફિસની બારી તોડી નાખી હતી. શંભુ કાકાએ અંકિતને આગમાંથી બહાર ખેંચી લીધો હતો અને સાથે સાથે પેલી સળગતી પૈસાની થેલી પણ સુરક્ષિત બહાર કાઢી લીધી હતી. એ રેસ્ક્યુ દરમિયાન શંભુ કાકાની પીઠ અને બંને હાથ ગંભીર રીતે દાઝી ગયા હતા.

જ્યારે અંકિતે શંભુના પગ પકડીને કહ્યું હતું કે કાકા, જો પપ્પાને ખબર પડશે તો પપ્પા આપઘાત કરી લેશે અને અમારું ખાનદાન બરબાદ થઈ જશે, ત્યારે શંભુએ એ રડતા બાળકના માથા પર હાથ મૂક્યો હતો. શંભુએ અંકિત પાસે ગીતાજીના સોગંદ લેવડાવ્યા હતા કે તે આજ પછી ક્યારેય જુગાર કે ખોટા કામમાં પગ નહીં મૂકે.

શંભુએ અંકિતના આંસુ લૂછીને કહ્યું હતું કે બેટા, તું તારા પિતાની એકમાત્ર આશા છે. હું તારી આ ભૂલને અગ્નિમાં જ ભસ્મ કરી દઉં છું અને તારા પિતાની ઈજ્જત પર ક્યારેય આંચ નહીં આવવા દઉં. શંભુએ પરોઢિયે ચાર વાગ્યે છાનામાના એ ત્રણ લાખ રૂપિયા મંદિરના પગથિયાં પર મૂકી દીધા હતા જેથી સોસાયટીના પૈસા પણ સચવાઈ રહે અને દીકરાનું ભવિષ્ય પણ બચી જાય.

અંકિતે રડતાં રડતાં આગળ કહ્યું કે શંભુ કાકાના એ એક ઉપકારે મારી જિંદગી બદલી નાખી. મેં જુગાર કાયમ માટે છોડી દીધો અને દિવસ-રાત મહેનત કરીને ભણવામાં ધ્યાન આપ્યું. આજે હું જે કંઈ સારો માણસ બન્યો છું તે માત્ર આ દેવતા જેવા શંભુ કાકાના ત્યાગને કારણે બન્યો છું.

આ સત્ય સાંભળતાં જ દિલીપના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. દિલીપનો આખો અહંકાર, પૈસાનો ગર્વ અને તોછડાઈ ક્ષણવારમાં રાખ બની ગયા. દિલીપ પથ્થરની જેમ જમીન પર ફસડાઈ પડ્યો અને તેની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહી નીકળ્યા.

દિલીપને સમજાયું કે જે માણસને તે ચોર અને લુચ્ચો સમજીને નોકરીમાંથી કાઢી મૂકવા માંગતો હતો, એ માણસે પોતાના શરીરને બાળીને તેના એકના એક દીકરાનો જીવ અને તેના આખા ખાનદાનની ઈજ્જત બચાવી હતી. દિલીપ પોતાની જાત પર અત્યંત ધિક્કાર અનુભવવા લાગ્યો.

દિલીપ ઘૂંટણિયે ચાલતો શંભુ પાસે ગયો અને તેણે શંભુના બંને પગ પોતાના માથા પર મૂકી દીધા. દિલીપે પોક મૂકીને કહ્યું કે શંભુ કાકા, મને માફ કરી દો, હું અંધ અને પાપી માણસ તમારી મહાનતાને ન ઓળખી શક્યો. મેં તમને ચોર કહ્યા પણ તમે તો મારા ઘરના સાક્ષાત રક્ષક દેવતા છો.

સોસાયટીના તમામ સભ્યોની આંખો પણ ભીની થઈ ગઈ. મોહનભાઈએ આગળ આવીને શંભુને બે હાથ જોડીને પ્રણામ કર્યા. મોહનભાઈએ કહ્યું કે શંભુ, તેં માત્ર સોસાયટીના મકાનોની ચોકી નથી કરી પણ તેં આ સોસાયટીના સંસ્કાર અને પરિવારોની રક્ષા કરી છે.

પરંતુ મોટા હૃદયના શંભુએ દિલીપને બંને હાથે પકડીને ઊભો કર્યો અને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો. શંભુએ શાંત અવાજે કહ્યું કે દિલીપભાઈ, ચોકીદારનું કામ માત્ર દરવાજો સાચવવાનું નથી હોતું પણ સોસાયટીના બાળકોને સાચા રસ્તે વાળવાનું પણ હોય છે. અંકિત આજે સુધરી ગયો એ જ મારી સૌથી મોટી કમાણી છે.

દિલીપે તે જ ક્ષણે સભામાં જાહેરાત કરી કે શંભુ કાકા હવે માત્ર ચોકીદાર નથી પણ આખી શ્રીજી સોસાયટીના વડીલ અને આજીવન મુખ્ય સુરક્ષા સંરક્ષક રહેશે. દિલીપે પોતાના અંગત ખર્ચે શંભુ કાકા માટે સોસાયટીમાં એક સુંદર પાકો ઓરડો બનાવવાની અને આજીવન પૂરા પગાર સાથે પેન્શન આપવાની જાહેરાત કરી.

સોસાયટીના તમામ રહીશોએ તાળીઓના ગડગડાટ સાથે શંભુ કાકાને ફૂલહાર પહેરાવ્યા અને તેમનું ભવ્ય સન્માન કર્યું. અંકિતે ફરી એકવાર શંભુ કાકાના ચરણ સ્પર્શ કરીને આશીર્વાદ લીધા.

તે દિવસ પછી શ્રીજી સોસાયટીમાં શંભુ કાકાનું સ્થાન કોઈ પણ પદાધિકારી કરતાં ઊંચું બની ગયું. લોકો તેમને આદરથી સલામ કરતા અને તેમના સંયમ તથા ત્યાગના દાખલા આપતા હતા.

સાચો ચોકીદાર એ નથી જે માત્ર ઘરની દીવાલોની રક્ષા કરે, પણ સાચો રક્ષક એ છે જે પરિવારોના પતનને રોકીને સંબંધોની લાજ રાખે છે. શંભુના પવિત્ર મૌન અને ત્યાગે સાબિત કરી દીધું કે ક્ષમા અને સ્નેહથી મોટો કોઈ ધર્મ નથી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.