દિવાળીની સફાઈમાં ખોવાયેલી કાનની વાળી મળતાં જ દેરાણીએ જે કર્યું તે જોઈને...

દિવાળીના બે દિવસ પહેલાં આસો વદ તેરસની સવારે ગામના પાદરે આવેલા એક મોટા સંયુક્ત પરિવારના મકાનમાં સફાઈ અને રંગરોગાનની ભારે ધમાલ ચાલી રહી હતી.

આંગણામાં ચૂનાની ડોલો પડી હતી અને આસોપાલવના લીલા તોરણો બાંધવામાં આવી રહ્યા હતા.

તે ઘરમાં બે સગા ભાઈઓનો સંયુક્ત સંસાર એક જ છત નીચે સંપ અને પ્રેમથી ચાલતો હતો.

મોટા ભાઈ વિનોદ ગામમાં રહીને બાપ-દાદાની ખેતી સંભાળતા હતા અને આખો દિવસ ખેતરમાં કાળી મજૂરી કરીને પરિવાર માટે અનાજ પકવતા હતા.

વિનોદની પત્ની ગીતા સ્વભાવે સાવ સાદી, ભોળી, ધર્મપરાયણ અને પરિવાર માટે સમર્પિત ગૃહિણી હતી.

જ્યારે નાના ભાઈ પંકજ શહેરમાં કાપડની મોટી હોલસેલ એજન્સી ચલાવતા હતા અને તેમની પત્ની મીના આધુનિક, ભણેલી-ગણેલી અને ફેશનેબલ હતી.

મીનાના પિયરિયા ખૂબ શ્રીમંત જમીનદાર હતા, તેથી મીના પાસે દાગીના અને કિંમતી રેશમી સાડીઓનો મોટો ભંડાર હતો.

જ્યારે પણ ઘરમાં કે ગામમાં કોઈ ઉત્સવ કે લગ્નપ્રસંગ આવતો ત્યારે મીના નવા નવા સોનાના હાર અને ડિઝાઈનર બંગડીઓ પહેરીને વટ મારતી હતી.

તેની સામે જેઠાણી ગીતા પાસે તેના બાર વર્ષ પહેલાં થયેલા લગ્ન સમયની માત્ર એક સોનાની નાની વાળી અને એક સાદું મંગળસૂત્ર જ હતાં.

ગીતા દરરોજ સવારે પાંચ વાગ્યે ઊઠીને આખા ઘરનું રસોડું, વાસણ, કચરો અને પશુઓની સંભાળ એકલે હાથે હસતા મુખે કરતી હતી.

તેણે ક્યારેય દેરાણી મીનાની મોંઘી સાડીઓ કે ઘરેણાં જોઈને પોતાના મનમાં લેશમાત્ર ઈર્ષ્યા કે અસંતોષ નહોતો આણ્યો.

તે મીનાના સાત વર્ષના દીકરા ચિન્ટુને પોતાના સગા દીકરા કરતાં પણ વિશેષ વહાલ કરતી હતી અને તેને પોતાના હાથે જમાડતી હતી.

પરંતુ આજે સવારે દિવાળીની સફાઈ કરતી વખતે તે ઘરમાં એક અત્યંત કરુણ આફત આવી પડી.

ગીતા જ્યારે ઓસરીના ઊંચા છતના જાળાં લાંબી સાવરણીથી સાફ કરી રહી હતી...

ત્યારે અચાનક સાવરણીનો લાકડાનો ખૂણો તેના ડાબા કાનની સોનાની વાળી સાથે જોરથી ભટકાયો.

વાળીનો જૂનો ઘસાયેલો હૂક ક્ષણવારમાં તૂટી ગયો અને સોનાની વાળી છટકીને ક્યાંક દૂર જઈને નીચે પડી ગઈ.

ગીતાના કાનમાંથી લોહીનું એક નાનું ટીપું નીકળ્યું, પણ તેને શારીરિક દર્દની કોઈ પરવા નહોતી.

તેણે સાવરણી ફેંકી દીધી અને લાદી પર ઘૂંટણિયે બેસીને જમીન ફંફોસવા લાગી.

તેણે ઓસરીના તમામ ખૂણાઓમાં, કચરાના ઢગલામાં અને આંગણાની ધૂળમાં દીવો લઈને એક-એક ઇંચ જગ્યા તપાસી.

તેણે કચરાની ટોપલી ફેંદી નાખી, પણ તે સોનાની વાળી ક્યાંય ન મળી.

ગીતા રસોડાના ઓટલા પર બેસી પડી અને પોતાના પાલવમાં મોં છુપાવીને ચોધાર આંસુએ રડી પડી.

તે વાળી તેના માટે માત્ર સોનાનો એક નાનો ટુકડો નહોતી.

બાર વર્ષ પહેલાં જ્યારે ગીતાના લગ્ન થયા ત્યારે તેના ગરીબ પિતાએ પોતાના ખેતરનો એક છેવાડાનો ટુકડો ગીરવે મૂકીને તે વાળી બનાવી આપી હતી.

તે વાળી આપતી વખતે તેના પિતાએ ગીતાના માથા પર હાથ મૂકીને કહ્યું હતું:

"બેટા, હું તને મોટો કરિયાવર નથી આપી શક્યો, પણ આ વાળીમાં મારા આશીર્વાદ હંમેશાં તારી સાથે રહેશે."

ગીતાના પિતાનું બે વર્ષ પહેલાં અવસાન થઈ ચૂક્યું હતું.

તેથી તે વાળી ગીતા માટે તેના સ્વર્ગસ્થ પિતાની આ પૃથ્વી પરની છેલ્લી અને સૌથી પવિત્ર સ્મૃતિ હતી.

ગીતાનું રુદન જોઈને તેનો પતિ વિનોદ પણ લાચાર બનીને ઊભો રહી ગયો.

સાંજે પાંચ વાગ્યે જ્યારે દેરાણી મીના બજારમાંથી દિવાળીની મોંઘી ખરીદી કરીને પાછી ફરી...

ત્યારે તેણે ગીતાને રસોડાના અંધારા ખૂણામાં આંખો લાલ કરીને બેઠેલી જોઈ.

મીનાએ આશ્ચર્યથી પૂછ્યું, "ભાભી, શું થયું? તમે બપોરના કેમ રડો છો? કોઈએ તમને કશું કહ્યું છે?"

ગીતાએ ધ્રૂજતા અવાજે ડૂસકાં ભરતાં કહ્યું, "મીના, આજે સવારે સફાઈમાં મારા કાનની સોનાની વાળી તૂટીને ક્યાંક પડી ગઈ."

"મેં આખું ઘર શોધી નાખ્યું પણ મને ક્યાંય મળતી નથી."

"મારા સ્વર્ગસ્થ બાપુજીની એ આખરી નિશાની હતી મીના... હું કેવી અભાગણી દીકરી છું કે બાપુજીના આશીર્વાદ પણ ન સાચવી શકી!"

મીનાએ ગીતાને ધીરજ આપતાં કહ્યું કે કાલે સવારે આપણે આખું ઘર ફરીથી સાફ કરીશું, કદાચ ક્યાંકથી મળી આવશે.

તે રાત્રે જ્યારે આખું ઘર જમીને સૂઈ ગયું અને મીના પોતાના બેડરૂમમાં ગઈ...

ત્યારે તેણે લોન્ડ્રીની ટોપલીમાંથી પોતાના સાત વર્ષના દીકરા ચિન્ટુનું લાલ ઊનનું સ્વેટર ધોવા માટે બહાર કાઢ્યું.

જેવી મીનાએ તે સ્વેટરને ખંખેર્યું, તેવી જ કોઈ ઝીણી ધાતુની વસ્તુ નીચે લાદી પર રણકીને પડી.

મીનાએ નીચે નમીને જોયું તો તેના આશ્ચર્યનો પાર ન રહ્યો!

તે સ્વેટરના ગળાના ઊનના દોરામાં ગીતાની તે ખોવાયેલી સોનાની વાળી ફસાયેલી હતી!

બપોરે જ્યારે ગીતા સફાઈ કરતી હતી ત્યારે ચિન્ટુ તેની આસપાસ રમતો હતો અને તે વાળી તૂટીને ચિન્ટુના સ્વેટરમાં અટવાઈ ગઈ હતી.

મીનાએ હસીને તે વાળી હાથમાં લીધી અને વિચાર્યું કે સવારે ભાભીને આપી દઈશ જેથી તેઓ ખુશ થઈ જાય.

પરંતુ જેવી મીનાએ રૂમના તેજસ્વી બલ્બના અજવાળામાં તે વાળીને ધ્યાનથી જોઈ...

તેવી જ મીનાના પગ નીચેથી જાણે જમીન સરકી ગઈ અને તેનું હૃદય ધ્રૂજી ઊઠ્યું.

તે વાળી એટલી જૂની, વળેલી અને ઘસાયેલી હતી કે તેનું સોનું કાગળ કરતાં પણ પાતળું થઈ ગયું હતું.

તેનો પાછળનો નાનો હૂક સાવ તૂટી ચૂક્યો હતો અને તેને વારંવાર દોરાથી બાંધવામાં આવ્યો હતો.

મીના તે પાતળી વાળી તરફ એકીટશે જોઈ રહી.

અને અચાનક મીનાના મનમાં ભૂતકાળની તમામ ઘટનાઓ એક પછી એક વીજળીના ચમકારાની જેમ ફરી વળી.

મીનાને યાદ આવ્યું કે ગીતા છેલ્લા બાર વર્ષથી દરરોજ આ એક જ જૂની વાળી પહેરી રહી હતી.

જ્યારે પણ દિવાળી કે બેસતું વર્ષ આવતું ત્યારે મીના હજારો રૂપિયાની નવી સાડીઓ અને ઘરેણાં ખરીદતી હતી.

જ્યારે ગીતા સો રૂપિયાની સાદી સુતરાઉ સાડીમાં પણ હસતા મુખે આખા ઘર માટે પકવાન બનાવતી હતી.

ગીતાએ ક્યારેય પોતાના પતિ પાસે કે પરિવાર પાસે એક રૂપિયાના નવા ઘરેણાંની માંગણી નહોતી કરી.

અને સૌથી મોટી વાત મીનાને એ યાદ આવી કે ગયા વર્ષે જ્યારે પંકજના કાપડના વેપારમાં અચાનક મોટું નુકસાન થયું હતું...

અને ઘરમાં દૂધના પૈસાના પણ વાંધા પડી ગયા હતા...

ત્યારે ગીતાએ પોતાના વર્ષોથી બચાવી રાખેલા પચાસ હજાર રૂપિયા એક ડબ્બામાંથી કાઢીને ચૂપચાપ પંકજના હાથમાં મૂકી દીધા હતા!

ગીતાએ તે સમયે કહ્યું હતું, "દિયરજી, લક્ષ્મી તો હાથનો મેલ છે, તમે હિંમત ન હારશો, અમારો આખો પરિવાર તમારી સાથે છે."

આ બધું યાદ આવતાં જ મીનાના કાળજામાં પસ્તાવાનો પ્રચંડ દાવાનળ સળગી ઊઠ્યો.

તેની આંખોમાંથી અવિરત અશ્રુધારા વહી નીકળી.

તેને પોતાની જાત પર, પોતાના અહંકાર પર અને પોતાના મોંઘા ઘરેણાં પર એટલો પ્રચંડ ધિક્કાર થયો કે તે બેડ પર બેસીને રડી પડી.

તેને લાગ્યું કે તે સોનાના ઢગલા વચ્ચે રહીને પણ મનથી સાવ કંગાળ હતી!

જ્યારે તેની આ સાદી જેઠાણી પોતાના ત્યાગ અને ઉદારતાથી સમગ્ર સંસારની સૌથી ધનિક સ્ત્રી હતી!

મીનાએ તે જ રાત્રે આંસુ લૂછીને પોતાના મનમાં એક પવિત્ર અને અડગ સંકલ્પ કર્યો.

બીજા દિવસે સવારે ધનતેરસનો શુભ દિવસ હતો.

સવારે આઠ વાગ્યે મીના કોઈને પણ કશું કહ્યા વગર પોતાના ઓટોમાં બેસીને શહેરના મોટા સોની બજારમાં ગઈ.

તેણે પોતાની બચતના પૈસામાંથી સોની પાસે જઈને સોનાની એક નવી, ભારે, સુંદર અને કલાત્મક ઝૂમખાવાળી વાળીઓની જોડી ખરીદી.

અને સાથે સાથે તેણે ગીતાની તે તૂટેલી જૂની વાળી સોનીને આપીને તેને સાવ નવી જેવી મજબૂત રિપેર કરાવી લીધી.

સાંજે સાત વાગ્યે ઘરમાં ધનતેરસની લક્ષ્મીપૂજાનો સમય થયો.

ઘરના મંદિરમાં ગાયના ઘીનો અખંડ દીવો પ્રગટી રહ્યો હતો અને અગરબત્તીની સુગંધ આખા ઘરમાં પ્રસરી રહી હતી.

વિનોદ, પંકજ અને ગીતા હાથ જોડીને આરતી ગાઈ રહ્યા હતા.

પૂજા સંપન્ન થયા પછી સૌ એકબીજાને પગે લાગી રહ્યા હતા.

બરાબર તે જ ક્ષણે દેરાણી મીના આગળ આવી.

તેના હાથમાં લાલ મખમલની એક નાની સુંદર ડબ્બી હતી.

મીના ધીમા પગલે ગીતા પાસે ગઈ અને તેણે ગીતાના બંને હાથ પોતાના હાથમાં પકડી લીધા.

મીનાએ તે લાલ ડબ્બી ખોલીને ગીતાની હથેળીમાં મૂકી દીધી.

ડબ્બી ખુલતાં જ અંદર ગીતાના પિતાની જૂની વાળી સાવ ચમકતી અને નવી જેવી રિપેર થયેલી પડી હતી!

અને તેની બરાબર બાજુમાં સોનાની નવી ભવ્ય ઝૂમખાવાળી વાળીઓની નવી જોડી ઝગમગી રહી હતી!

ગીતા સ્તબ્ધ થઈ ગઈ, તેની આંખો આશ્ચર્યથી પહોળી થઈ ગઈ.

"મીના... આ શું છે? મારી વાળી તને ક્યાંથી મળી? અને આ નવી વાળી કોની છે?" ગીતાનો અવાજ ગળગળો થઈ ગયો.

મીના એક ક્ષણનો પણ વિચાર કર્યા વગર ગીતાના ચરણોમાં બેસી પડી.

તેણે ગીતાના બંને પગ પકડી લીધા અને પોતાની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહાવવા લાગી.

"ભાભી, તમારી જૂની વાળી ચિન્ટુના સ્વેટરમાંથી મળી ગઈ હતી." મીના ડૂસકાં ભરતાં બોલી.

"પરંતુ તે ઘસાયેલી વાળી જોઈને આજે મારી અહંકારી આંખો કાયમ માટે ખૂલી ગઈ છે."

"તમે છેલ્લા બાર વર્ષથી આખા પરિવાર માટે પોતાનું આયખું ઘસી નાખ્યું અને અમે ક્યારેય તમારી ખુશીઓ સામે ન જોયું."

"આ જૂની વાળી તમારા બાપુજીના આશીર્વાદ છે જે મેં રિપેર કરાવી છે."

"અને આ નવી વાળી આ ધનતેરસે તમારી નાની બહેન તરફથી તમારા ચરણોમાં એક નાની ભેટ છે."

"તમે આ ઘરની સાક્ષાત અન્નપૂર્ણા અને જીવતી-જાગતી લક્ષ્મી છો ભાભી!"

"જો તમારા કાનમાં સોનું નહીં શોભે તો આ ઘરમાં ઈશ્વરની પૂજા કરવાનો કોઈ અધિકાર નથી!"

ગીતાના હૃદયમાં વાત્સલ્ય અને સ્નેહનો મહાસાગર ઉમટી પડ્યો.

તેણે મીનાને પોતાના બંને હાથથી પકડીને ઊભી કરી અને તેને પોતાની છાતી સરસી જોરથી ચાંપી લીધી.

બંને જેઠાણી અને દેરાણી એકબીજાને વળગીને ઓસરીમાં નાના બાળકની જેમ રડી પડી.

વિનોદ અને પંકજ બંને ભાઈઓની આંખો પણ હર્ષના આંસુથી ભીની થઈ ગઈ.

આખો પરિવાર તે દિવસે સાચા અર્થમાં ધનવાન બની ગયો.

સમાજમાં જેઠાણી-દેરાણી વચ્ચે ઈર્ષ્યા, તકરાર અને વેરભાવની અનેક વાતો સાંભળવા મળે છે.

પરંતુ જ્યારે એક દેરાણી પોતાની જેઠાણીના અદ્રશ્ય ત્યાગને ઓળખીને તેને સગી મોટી બહેન જેવો આદર આપે છે, ત્યારે તે ઘર પૃથ્વી પરનું સાક્ષાત સ્વર્ગ બની જાય છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.