કોર્ટમાં છૂટાછેડાના કાગળો પર સહી કરતાં પહેલાં દાદાએ રમાડી એવી રમત કે રૂમમાંથી બહાર નીકળીને પતિ-પત્નીએ આખી જિંદગી...
અમદાવાદના સાયન્સ સિટી રોડ પર આવેલા 'સ્નેહકુંજ' બંગલામાં આજે ભારે સ્મશાનવૈરાગ્ય જેવી શાંતિ છવાયેલી હતી. ઘરના ડ્રોઇંગ રૂમમાં કાચના મોટા ટેબલ પર છૂટાછેડાના કાગળો પડ્યા હતા. આ કાગળો માત્ર કાનૂની દસ્તાવેજ નહોતા, પણ પાંચ વર્ષના પ્રેમ અને લગ્નજીવનના અંતની સત્તાવાર જાહેરાત હતા. આનંદ સોફા પર એક છેડે બેસીને સતત પોતાના મોબાઈલમાં જોઈ રહ્યો હતો, પણ તેનું ધ્યાન મોબાઈલમાં નહોતું. તેનો ચહેરો તણાવ અને અહંકારથી ભરેલો હતો. બીજી તરફ ભક્તિ બારી પાસે ઊભી રહીને બહાર શૂન્યમનસ્ક થઈને જોઈ રહી હતી. તેની આંખો સૂજી ગયેલી હતી, જે સાબિત કરતી હતી કે તે આખી રાત રડી છે.
બંને વચ્ચે છેલ્લા એક વર્ષથી નાની-નાની વાતોમાં અણબનાવ શરૂ થયો હતો. આનંદ પોતાની મલ્ટિનેશનલ કંપનીના કામમાં એટલો વ્યસ્ત થઈ ગયો હતો કે તેની પાસે ભક્તિ માટે સમય જ નહોતો. ભક્તિ પણ એક આર્કિટેક્ટ હતી, એટલે તેનો અહંકાર પણ ઓછો નહોતો. વાત-વાતમાં થતા ઝઘડા એટલા વધી ગયા કે બંનેએ પરસ્પર સંમતિથી છૂટાછેડા લેવાનો નિર્ણય કરી લીધો. વકીલે બધા જ કાગળો તૈયાર કરી લીધા હતા. આજે કોર્ટમાં જઈને આ કાગળો જમા કરાવવાના હતા. બધું જ નક્કી થઈ ચૂક્યું હતું, બસ એક જ કાનૂની પ્રક્રિયા બાકી હતી કે ઘરમાંથી કોઈ વડીલ સાક્ષી તરીકે સહી કરે.
આનંદના દાદા પુરુષોત્તમભાઈ ઘરના સૌથી વડીલ સભ્ય હતા. તેઓ એંસી વર્ષના હતા, પણ તેમની લોખંડી હિંમત અને નખશિખ પ્રામાણિકતા આખા પરિવાર માટે આદરનો વિષય હતી. આનંદ અને ભક્તિએ જ્યારે દાદાને છૂટાછેડાના નિર્ણય વિશે જણાવ્યું, ત્યારે દાદા સહેજ પણ ગુસ્સે નહોતા થયા. તેમણે બહુ શાંતિથી વકીલના કાગળો પોતાના હાથમાં લીધા. દાદા જાણતા હતા કે આજની પેઢી સંબંધોને સુધારવા કરતાં તેને તોડવામાં વધુ માને છે. તેઓ સોફા પરથી ઊભા થયા અને અંદરના રૂમ તરફ ચાલવા લાગ્યા.
દાદાએ આનંદ અને ભક્તિને પોતાની પાછળ આવવા ઈશારો કર્યો. બંને જણા શાંતિથી દાદાના રૂમમાં ગયા. રૂમમાં પ્રવેશતા જ દાદાએ અચાનક બહારથી રૂમનો દરવાજો બંધ કરી દીધો અને સાંકળ ચડાવી દીધી. આનંદે અચકાયા વગર દરવાજો ખખડાવ્યો અને કહ્યું કે દાદા, આ તમે શું કરો છો? આપણે કોર્ટ જવામાં મોડું થાય છે, વકીલ સાહેબ રાહ જુએ છે. ભક્તિ પણ આશ્ચર્યથી દરવાજા સામે જોઈ રહી. દાદાએ બહારથી ગંભીર પણ વ્હાલભર્યા અવાજે કહ્યું કે આનંદ, વકીલ ભલે થોડીવાર રાહ જોતો. તમે બંને આ રૂમમાં પૂરાયેલા જ રહેશો જ્યાં સુધી મારી એક શરત પૂરી નહીં થાય.
આનંદે પૂછ્યું કે દાદા, કેવી શરત? અમારો નિર્ણય પાકો છે, હવે કોઈ શરત અમને બદલી નહીં શકે. દાદાએ હસીને કહ્યું કે મને ખબર છે કે તમારો નિર્ણય પાકો છે અને હું તમારા નિર્ણયની વચ્ચે આડો નહીં આવું. હું સાક્ષી તરીકે સહી કરવા પણ તૈયાર છું. પણ મારી એક જ આખરી ઈચ્છા છે કે આ રૂમમાં કબાટની ઉપર તમારા લગ્નનું પહેલું આલ્બમ પડ્યું છે. તમે બંને સાથે બેસીને એ આલ્બમનું એક-એક પાનું જુઓ. પહેલા પાનાથી લઈને છેલ્લા પાના સુધી આખું આલ્બમ પૂરું થાય, પછી જ હું સાક્ષી તરીકે સહી કરીશ. જો તમે આલ્બમ નહીં જુઓ તો હું સહી નહીં કરું.
આનંદ અને ભક્તિ પાસે બીજો કોઈ રસ્તો નહોતો. આનંદે ગુસ્સામાં કબાટ ઉપરથી ધૂળ ખાઈ રહેલું લગ્નનું મોટું આલ્બમ ઉતાર્યું. એ લાલ વેલ્વેટના કવર વાળું આલ્બમ પાંચ વર્ષથી બંધ પડ્યું હતું. આનંદે આલ્બમ લાવીને બેડ પર મૂક્યું. તે સોફા પર બેસી ગયો અને ભક્તિને બેડ પર બેસવા કહ્યું. બંને વચ્ચે એક અદ્રશ્ય અંતર હતું, જે અહંકારનું હતું. આનંદે ભારે હૈયે આલ્બમનું પહેલું પાનું ખોલ્યું. પહેલા જ પાના પર બંનેની સગાઈનો ફોટો હતો. આનંદે જ્યારે ભક્તિને વીંટી પહેરાવી હતી, ત્યારનો એ ફોટો હતો. એ ફોટામાં ભક્તિના ચહેરા પર શરમ અને અદભુત સ્મિત હતું.
બીજું પાનું ખોલતાં જ પ્રી-વેડિંગ શૂટના ફોટા સામે આવ્યા. સાબરમતી રિવરફ્રન્ટ પર સવારના કુમળા તડકામાં બંને એકબીજાનો હાથ પકડીને ચાલી રહ્યા હતા. એ ફોટામાં બંનેની આંખોમાં ભવિષ્યના હજારો સપનાઓ અંકાઈ રહ્યા હતા. ભક્તિએ એ ફોટો જોયો અને તેને યાદ આવ્યું કે આ શૂટ માટે આનંદે પોતાની ઓફિસની બહુ મોટી મિટિંગ કેન્સલ કરી દીધી હતી. આનંદે ત્યારે કહ્યું હતું કે મિટિંગ તો બીજી વાર મળી જશે, પણ મારી ભક્તિના ચહેરા પરની આ ખુશી મને બીજી વાર નહીં મળે. એ યાદ આવતા જ ભક્તિના હૃદયમાં એક હળવી ટીસ ઉઠી.
આલ્બમના પાના ધીમે-ધીમે આગળ વધી રહ્યા હતા. મહેંદીની રસમનો ફોટો સામે આવ્યો. ભક્તિના બંને હાથમાં ઘેરી લીલી મહેંદી રચાયેલી હતી અને હથેળીની વચ્ચોવચ છૂપી રીતે આનંદનું નામ લખેલું હતું. આનંદ એ ફોટામાં ભક્તિને પોતાના હાથે નાસ્તો કરાવી રહ્યો હતો, કારણ કે ભક્તિના હાથ મહેંદીથી ભરેલા હતા એટલે તે જાતે ખાઈ શકતી નહોતી. આનંદને યાદ આવ્યું કે એ રાત્રે ભક્તિની મહેંદીનો રંગ ઘેરો લાવવા માટે તેણે પોતે આખી રાત જાગીને ભક્તિના હાથ પર લવિંગનો ધુમાડો કર્યો હતો. તે સમયે એકબીજા માટે કેટલો ત્યાગ અને કેટલી કાળજી હતી, તે બંનેને એકસાથે યાદ આવી ગયું.
લગ્નના મંડપના ફોટા શરૂ થયા. અગ્નિની સાક્ષીએ ફેરા ફરતા, એકબીજાનો છેડો બાંધેલો હતો અને બંને પંડિતજીના મંત્રોચ્ચાર વચ્ચે ગંભીર વચનો લઈ રહ્યા હતા. સુખ અને દુઃખમાં સાથે રહેવાના એ સાત વચનો આજે આલ્બમના પાના પર જીવંત થઈ ગયા હતા. ભક્તિએ જોયું કે જ્યારે આનંદે તેના ગળામાં મંગળસૂત્ર પહેરાવ્યું અને સેંથામાં સિંદૂર પૂર્યું, ત્યારે બંનેની આંખો હરખના આંસુથી ભીની થઈ ગઈ હતી. એ પવિત્ર ક્ષણોને નજર સામે જોઈને આનંદનો ગુસ્સો ધીમે-ધીમે ઓગળવા લાગ્યો હતો. તેનું હૃદય ભારે થઈ રહ્યું હતું કે જે સંબંધને આટલી પવિત્રતાથી સ્વીકાર્યો હતો, તેને તોડવા માટે તેઓ કોર્ટના દરવાજા સુધી પહોંચી ગયા.
આલ્બમ જેમ-જેમ છેલ્લા પાના તરફ આગળ વધી રહ્યું હતું, તેમ-જેમ બંને વચ્ચેનું મૌન વધુ ઘેરૂં બનતું જતું હતું. લગ્ન પછીના પહેલા પ્રવાસના ફોટા આવ્યા. હિમાચલની બરફાચ્છાદિત ટેકરીઓ વચ્ચે બંને એકબીજાને વળગીને ઊભા હતા. એ સમયે ભક્તિ ખૂબ બીમાર પડી ગઈ હતી. આનંદે હોટેલના રૂમમાં રહીને ત્રણ દિવસ સુધી તેની એક નાની બાળકની જેમ સેવા કરી હતી. ભક્તિને યાદ આવ્યું કે આનંદે ત્યારે રડતા રડતા ભગવાન પાસે ભક્તિની સાજી થવાની મન્નત માંગી હતી. શું એ જ આનંદ આજે તેને કાયમ માટે છોડીને જવા તૈયાર થઈ ગયો છે? ભક્તિની આંખમાંથી એક આંસુ ટપક્યું અને આલ્બમના પ્લાસ્ટિક કવર પર પડ્યું.
છેલ્લાથી આગલા પાના પર આખા પરિવારનો એક મોટો ફોટો હતો, જેમાં દાદા પુરુષોત્તમભાઈ મધ્યમાં બેઠા હતા અને આનંદ-ભક્તિ તેમની બંને બાજુએ હસતા મુખે ઊભા હતા. દાદાના ચહેરા પર એ સમયે એક સંતોષ હતો કે તેમનો વંશ હવે સુરક્ષિત હાથોમાં છે. હવે આલ્બમનું છેલ્લું પાનું બાકી હતું. આનંદે ધ્રૂજતા હાથે છેલ્લું પાનું ફેરવ્યું. છેલ્લા પાના પર કોઈ ફોટો નહોતો, પણ ત્યાં એક સફેદ કાગળ પર શાહીથી કંઈક લખેલું હતું. એ લખાણ આનંદના સ્વર્ગસ્થ દાદીમાનું હતું, જે તેમણે પોતાના અવસાન પહેલાં આ આલ્બમમાં મૂક્યું હતું.
એ કાગળ પર લખ્યું હતું કે મારા વ્હાલા આનંદ અને દીકરી ભક્તિ, લગ્ન એ માત્ર બે વ્યક્તિઓનું મિલન નથી, પણ બે આત્માઓનું જોડાણ છે. સંસારમાં ક્યારેક એવો સમય આવશે જ્યારે અહંકાર અને ગુસ્સો તમારા પ્રેમ પર હાવી થઈ જશે. પણ યાદ રાખજો કે ગુસ્સો ક્ષણિક હોય છે, અને પ્રેમ કાયમી હોય છે. જ્યારે પણ મનમાં એવો વિચાર આવે કે હવે સાથે નથી રહેવું, ત્યારે એકવાર પાછળ વળીને જોજો કે તમે બંનેએ એકબીજાને મેળવવા માટે કેટલી પ્રાર્થનાઓ કરી હતી. આ આલ્બમ તમારા ભૂતકાળની સાક્ષી છે, તમારા ભવિષ્યને ક્યારેય વિખેરવા ન દેતા.
દાદીમાના આ શબ્દો વાંચીને આનંદની ધીરજ ખૂટી ગઈ. તેનો અહંકાર સાવ તૂટી પડ્યો. તેની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહેવા લાગ્યા. તેણે આલ્બમ બંધ કર્યું અને ભક્તિ સામે જોયું. ભક્તિ પણ પોતાની જાતને રોકી શકી નહીં, તે ધ્રુસ્કે ને ધ્રુસ્કે રડી પડી. આનંદે આગળ વધીને ભક્તિનો હાથ પકડી લીધો. તેણે ગળગળા અવાજે કહ્યું કે ભક્તિ, મને માફ કરી દે. હું મારા કામમાં એટલો આંધળો થઈ ગયો હતો કે આપણો આટલો સુંદર સંસાર મને દેખાતો બંધ થઈ ગયો હતો. હું તને ગુમાવવા નથી માંગતો.
ભક્તિએ પણ આનંદને ગળે લગાડી લીધી અને રડતા રડતા કહ્યું કે ભૂલ મારી પણ હતી આનંદ, મેં પણ ક્યારેય પરિસ્થિતિને સમજવાનો પ્રયત્ન ન કર્યો. આપણે આપણો આટલો પવિત્ર સંબંધ એક ક્ષણના ગુસ્સામાં તોડવા બેઠા હતા. બંને રૂમમાં એકબીજાને વળગીને ખૂબ રડ્યા. તેમના મનમાં રહેલો બધો જ મેલ અને અહંકાર આંસુના રસ્તે વહી ગયો હતો. આનંદે ખિસ્સામાંથી છૂટાછેડાના એ કાગળો બહાર કાઢ્યા. તેણે એક ક્ષણનો પણ વિચાર કર્યા વગર એ કાગળો વચ્ચેથી ફાડી નાખ્યા અને કચરાપેટીમાં ફેંકી દીધા.
બરાબર એ જ સમયે રૂમનો દરવાજો બહારથી ખુલ્યો. દાદા પુરુષોત્તમભાઈ દરવાજા પાસે ઊભા હતા. તેમના હાથમાં છૂટાછેડાના કાગળો પર સહી કરવા માટેની પેન હતી. પણ દાદાના ચહેરા પર એક અદભુત અને વિજયી હાસ્ય હતું. તેમણે જમીન પર પડેલા ફાટેલા કાગળો જોયા અને પછી આનંદ-ભક્તિના ચહેરા પરની લાલાશ જોઈ, જેમના હાથ હજુ પણ એકબીજાના હાથમાં પરોવાયેલા હતા.
દાદાએ હસીને પોતાના ખિસ્સામાં સહી વગરની પેન પાછી મૂકી દીધી. તેમણે આનંદના માથા પર હાથ મૂકતા કહ્યું કે મને ખબર હતી કે મારી વહુના સંસ્કાર અને મારા દીકરાનો પ્રેમ ક્યારેય આ કાગળના ટુકડાઓ સામે હારી નહીં શકે. અહંકાર હંમેશા માણસને એકલો પાડે છે, પણ પ્રેમ માણસને પરિવાર આપે છે. આજે તમે બંને સાચા અર્થમાં પાસ થઈ ગયા. સ્નેહકુંજ બંગલામાં ફરી એકવાર ખુશીઓનો કલરવ ગુંજી ઉઠ્યો હતો, અને તૂટવા આવેલો સંસાર દાદાની ચતુરાઈથી કાયમ માટે બચી ગયો હતો.
જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો.