લગ્નમંડપમાં આગળની ખુરશી ખાલી રાખવા બદલ દીકરીના પિતા પર તાડૂકનાર મહેમાનના હોશ ઊડી ગયા, લાલ ચુંદડી હટાવતાં જ...

બપોરના બાર વાગ્યે લગ્નના ભવ્ય શણગારેલા વાતાનુકૂલિત હોલમાં શરણાઈના મધુર સૂર ગુંજી રહ્યા હતા.

હોલની અંદર સેંકડો આમંત્રિત મહેમાનો, વેવાઈ પક્ષના પ્રતિષ્ઠિત સગાંવહાલાં અને સમાજના અગ્રણીઓ ઉત્સાહથી ઉપસ્થિત હતા.

ચારેય તરફ મોગરા અને ગુલાબના તાજા ગજરાઓની દિવ્ય સુગંધ પ્રસરેલી હતી અને મંગળ ગીતો ગવાઈ રહ્યા હતા.

મંચ પર કન્યા પૂજા અને વરરાજા કાર્તિક ગુલાબના મોટા હાર પહેરીને હસ્તમેળાપની પવિત્ર વિધિ માટે તૈયાર બેઠા હતા.

મંડપની બિલકુલ સામે પ્રથમ હરોળમાં મુખ્ય કુટુંબીજનો માટે મખમલની લાલ ગાદીવાળી ખાસ સોફા ખુરશીઓ ગોઠવવામાં આવી હતી.

પરંતુ તે પ્રથમ હરોળની બિલકુલ મધ્યમાં મૂકેલી એક સાદી સાગના લાકડાની ખુરશી જાણીજોઈને સાવ ખાલી રાખવામાં આવી હતી.

તે ખુરશી પર લાલ રેશમી ચુંદડી અત્યંત આદરપૂર્વક ઢાંકેલી હતી અને આગળ તાજા ગુલાબના ફૂલોની એક નાની માળા મૂકેલી હતી.

કન્યાના પિતા રમેશભાઈ અને માતા ભાવનાબેન વારંવાર તે ખાલી ખુરશી તરફ ભીની આંખે અને હાથ જોડીને જોઈ રહ્યા હતા.

જ્યારે પણ કોઈ મહેમાન આગળ આવીને તે ખુરશી પર બેસવા જતો, ત્યારે રમેશભાઈ બે હાથ જોડીને અત્યંત નમ્રતાથી તેમને બીજી સીટ પર બેસવા વિનંતી કરતા હતા.

તેમણે ઘણા મોટા વેપારીઓ અને સંબંધીઓને પણ ત્યાં બેસવાની ના પાડીને બાજુના સોફા પર બેસાડ્યા હતા.

તે સમયે વરરાજાના અહંકારી અને ધનાઢ્ય કાકા વિનોદભાઈ પોતાના મોંઘા રેશમી કુર્તામાં વટ મારતા આગળ આવ્યા.

વિનોદભાઈ સમાજના મોટા બિલ્ડર હતા અને પોતાની સંપત્તિ તથા રાજકીય વગનો સતત રોફ જમાવવાની ટેવ ધરાવતા હતા.

તેમણે મંડપની પ્રથમ હરોળમાં આ ખાલી ખુરશી જોઈ અને સીધા તેના પર બેસવા માટે વટભેર આગળ વધ્યા.

રમેશભાઈએ દોડી આવીને હાથ જોડ્યા, 'વેવાઈ સાહેબ, ક્ષમા કરજો, પણ આ ખુરશી કોઈ ખાસ માટે અનામત રાખવામાં આવી છે.'

'આપ કૃપા કરીને બાજુની સોફા સીટ પર બિરાજો, ત્યાં આપના માટે ઉત્તમ વ્યવસ્થા છે.' રમેશભાઈએ આજીજી કરી.

આ સાંભળતાં જ વિનોદભાઈનો પિત્તો ગયો અને તેમનો ચહેરો ક્રોધથી લાલચોળ થઈ ગયો.

'રમેશભાઈ, તમારું મગજ ઠેકાણે છે કે નહીં, તમે વરરાજાના સગા કાકાનું આ ભરી સભામાં અપમાન કરી રહ્યા છો?' વિનોદભાઈએ તાડૂકીને કહ્યું.

'લગ્નની વિધિ શરૂ થઈ ગઈ છે છતાં આ ખુરશી ખાલી કેમ છે, અહીં કયો મોટો મંત્રી આવીને બેસવાનો છે?'

'તમે મારી સીટ રોકીને આખા સમાજ સામે મને નીચો બતાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છો!' વિનોદભાઈએ ગર્જના કરી.

વિનોદભાઈના ઊંચા અવાજથી આખા મંડપમાં સોપો પડી ગયો અને ઢોલ-શરણાઈઓ અચાનક બંધ થઈ ગયા.

બધા જ મહેમાનો અને વરરાજા કાર્તિક પણ આશ્ચર્ય અને ચિંતાથી આ ઝઘડા તરફ જોવા લાગ્યા.

ભાવનાબેને પણ હાથ જોડીને કહ્યું, 'ભાઈસાહેબ, અમારાથી કોઈ ભૂલ થઈ હોય તો માફ કરજો, પણ આ ખુરશી પર કોઈ નહીં બેસે.'

પરંતુ વિનોદભાઈનો અહંકાર સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો હતો.

'જો આ ખુરશી પર કોઈ માણસ નથી બેસવાનું, તો શું અહીં કોઈ ભૂત-પ્રેત બેસવાનું છે?' વિનોદભાઈએ મજાક ઉડાવતાં કહ્યું.

જ્યારે ગોર મહારાજે મંગળફેરાની વિધિ શરૂ કરતાં પહેલાં કન્યાના સગા ભાઈને મંચ પર બોલાવ્યો, ત્યારે રમેશભાઈની આંખોમાંથી આંસુ છલકાઈ ગયા હતા.

વિધિ અનુસાર ભાઈએ બહેનને લાજા હોમ માટે ડાંગરની ધાણી આપવાની હોય છે, પણ મોહનની ગેરહાજરીથી આખો મંડપ શોકમગ્ન બની ગયો હતો.

પૂજા પોતાના ભાઈના હાથની હુંફને યાદ કરીને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડી હતી.

મોહન દર દિવાળીએ અને રક્ષાબંધને પોતાના તમામ ખિસ્સાખર્ચના પૈસા બચાવીને પૂજા માટે નવી ઢીંગલી અને પુસ્તકો લાવતો હતો.

તેણે ક્યારેય પોતાની કોઈ ઈચ્છા પૂરી નહોતી કરી અને હંમેશા બહેનના ચહેરા પર સ્મિત જોવા માટે તડપતો રહેતો હતો.

જ્યારે મોહન હોસ્પિટલના બિછાને હતો ત્યારે પણ તેણે ડૉક્ટરને પૂછ્યું હતું કે મારી બહેનની ફી ભરાઈ ગઈ છે ને!

'તમે જીવતા મહેમાનોનું અપમાન કરીને આ ખાલી લાકડાની પૂજા કરી રહ્યા છો!'

'આ લગ્નમાં આવો મોટો અપશુકન હું સહન નહીં કરું, જો મને અહીં બેસવા નહીં મળે તો હું આ લગ્ન અટકાવી દઈશ!' વિનોદભાઈએ ખુલ્લી ધમકી આપી.

તેમણે ક્રોધાવેશમાં આવીને તે ખુરશી પર ઢાંકેલી લાલ ચુંદડી જોરથી ખેંચીને જમીન પર ફેંકી દીધી.

ચુંદડી હટતાં જ ખુરશીની બેઠક પર મૂકેલી એક નાની સોનાની ફ્રેમવાળી તસવીર અને એક જૂની કાળી ડાયરી નીચે લાદી પર પડી ગયા.

આ દ્રશ્ય જોતાં જ મંચ પર બેઠેલી કન્યા પૂજાની ચીસ નીકળી ગઈ.

પૂજા પોતાના ભારે લહેંગાની પરવા કર્યા વિના મંચ પરથી નીચે દોડી આવી અને તે તસવીરને છાતીએ વળગાડીને ચોધાર આંસુએ રડી પડી.

રમેશભાઈના મુખમાંથી પણ આક્રંદ નીકળી ગયું અને તેઓ જમીન પર બેસી પડ્યા.

વિનોદભાઈએ નીચા નમીને તે તસવીર સામે જોયું તો તેમાં પચીસ વર્ષના એક સાદા, હસમુખા યુવાનનો ફોટો હતો.

તે યુવાનના ગળામાં હાર હતો અને ફોટાના ખૂણા પર કાળી રિબિન લાગેલી હતી.

રમેશભાઈએ આંસુ લૂછતાં ધ્રૂજતા અવાજે આખા મંડપ સમક્ષ હાથ જોડ્યા.

'વેવાઈ સાહેબ, આ ખાલી ખુરશી કોઈ અહંકાર કે શો-ઓફ માટે નથી રાખી.' રમેશભાઈનો અવાજ ગદ્ગદ થઈ ગયો.

'આ ખુરશી મારા સ્વર્ગસ્થ દીકરા મોહનની છે, જે પૂજાનો મોટો સગો ભાઈ હતો.'

આ સાંભળતાં જ વિનોદભાઈના પગ થંભી ગયા અને આખો હોલ સ્તબ્ધ થઈ ગયો.

રમેશભાઈએ આગળ કહ્યું, 'દસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે પૂજા માત્ર આઠ વર્ષની હતી, ત્યારે તેને બંને કિડનીની અસાધ્ય બીમારી થઈ હતી.'

'ડૉક્ટરોએ કહ્યું હતું કે જો તાત્કાલિક મોંઘું ઓપરેશન નહીં થાય અને કિડની નહીં મળે તો દીકરી નહીં બચે.'

'તે સમયે મારા ધંધામાં ભયાનક ખોટ આવી હતી અને હું સાવ કંગાળ થઈ ગયો હતો, કોઈ સગાંવહાલાંએ અમને એક રૂપિયો પણ ઉછીનો નહોતો આપ્યો.'

તે સમયે મારો મોટો દીકરો મોહન માત્ર પંદર વર્ષનો નાનો કિશોર હતો.

'તેણે પોતાનું ભણતર અધૂરું છોડી દીધું અને કેમિકલ ફેક્ટરીમાં રાત-દિવસ મજૂરી કરવાનું શરૂ કર્યું.'

'મોહને પોતાના શરીરની પરવા કર્યા વિના બાર-બાર કલાક ઓવરટાઇમ કર્યો જેથી બહેનની દવાનો ખર્ચ નીકળી શકે.'

ભાવનાબેને રડતાં રડતાં કહ્યું, 'જ્યારે પૂજા સાજી થઈ અને તેને ડૉક્ટર બનવું હતું, ત્યારે પણ મોહને પોતાની તમામ ખુશીઓ કુરબાન કરી દીધી હતી.'

'તેણે ક્યારેય પોતાના માટે નવો શર્ટ કે ચંપલ નહોતા ખરીદ્યા અને એક જ જૂના ખમીસમાં પાંચ વર્ષ કાઢી નાખ્યા હતા.'

'તેણે પોતાના લગ્ન કરવાની પણ સાફ ના પાડી દીધી હતી જેથી બહેનની મેડિકલ કૉલેજની લાખો રૂપિયાની ફી ભરી શકાય.'

'અને આજે પૂજાના લગ્ન માટે આખા મંડપનો જે ભવ્ય ખર્ચ થયો છે, એ તમામ પૈસા મોહને પોતાની દસ વર્ષની લોહી-પરસેવાની બચતમાંથી આપ્યા હતા.'

પૂજાએ તે જૂની ડાયરી ખોલીને વિનોદભાઈ સામે ધરી દીધી.

'કાકા, છ મહિના પહેલાં તે જ કેમિકલ ફેક્ટરીમાં ભયાનક આગ લાગી હતી.' પૂજાનો અવાજ રડીને રૂંધાઈ ગયો.

'મારો મોટો ભાઈ બીજા ચાર ગરીબ મજૂરોને સળગતી આગમાંથી બહાર કાઢતાં કાઢતાં પોતે આખો દાઝી ગયો હતો.'

'હોસ્પિટલના આઈસીયુમાં છેલ્લા શ્વાસ લેતાં પહેલાં મારા ભાઈએ પપ્પાનો હાથ પકડીને એક છેલ્લું વચન માંગ્યું હતું.'

'તેણે કહ્યું હતું કે પપ્પા, મારી પૂજાના લગ્નમાં હું જીવતો હાજર નહીં રહી શકું, પણ મંડપની પહેલી હરોળમાં મારા માટે એક ખુરશી ખાલી રાખજો.'

'હું અદ્રશ્ય રહીને પણ મારી વહાલી બહેનના લગ્ન જોઈશ અને તેને આશીર્વાદ આપીશ.'

'આ લાલ ચુંદડી મારા ભાઈએ પોતાના છેલ્લા પગારમાંથી મારા લગ્ન માટે સ્પેશિયલ ખરીદી હતી કાકા!' પૂજા પોક મૂકીને રડી પડી.

આ હૃદયદ્રાવક સત્ય સાંભળીને આખા લગ્નમંડપમાં સોપો પડી ગયો.

ત્યાં હાજર રહેલા તમામ પુરુષો અને સ્ત્રીઓની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહેવા લાગ્યા.

વિનોદભાઈના પગ નીચેથી જાણે ધરતી સરકી ગઈ હોય તેવો કારમો આંચકો લાગ્યો.

તેમનો તમામ અહંકાર, સંપત્તિનો ઘમંડ અને મોભો ક્ષણભરમાં ઓગળીને રાખ થઈ ગયા.

તેમના હાથમાંથી પેલી ચુંદડી છૂટી ગઈ અને તેઓ થરથર કાંપવા લાગ્યા.

વિનોદભાઈ પોતાની જાતને સંભાળી ન શક્યા અને એક જ ઝાટકે જમીન પર બેસી પડીને રડવા લાગ્યા.

તેમણે પોતાના બંને હાથથી તે લાલ ચુંદડી ઉપાડીને પોતાના માથા પર મૂકી દીધી.

'મને માફ કરી દો રમેશભાઈ, મને માફ કરી દે બેટા પૂજા!' વિનોદભાઈ પોક મૂકીને રડવા લાગ્યા.

'હું પૈસાના નશામાં સાવ આંધળો અને નિર્દય રાક્ષસ બની ગયો હતો!'

'જે ભાઈએ દેવતા બનીને બહેન માટે પોતાનો જીવ આપી દીધો, એની પવિત્ર ખુરશીનું મેં ઘોર અપમાન કર્યું!'

વિનોદભાઈએ રડતાં રડતાં તે લાલ ચુંદડી પાછી તે લાકડાની ખુરશી પર અત્યંત આદર સાથે પાથરી દીધી.

તેમણે મોહનની તસવીરને બંને હાથથી સ્પર્શ કર્યો અને પોતાના કપાળે લગાવી.

'બેટા મોહન, તું સાક્ષાત દેવદૂત છે, તારા જેવો ભાઈ આ ધરતી પર મળવો મુશ્કેલ છે.' વિનોદભાઈએ હાથ જોડ્યા.

વિનોદભાઈએ પોતાના ગળામાંથી સોનાની ચેઈન કાઢીને મોહનની તસવીર પર અર્પણ કરી દીધી.

તેમણે આખા મંડપ સમક્ષ જાહેરાત કરી કે દર વર્ષે તેઓ પાંચ ગરીબ અનાથ દીકરીઓના લગ્નનો તમામ ખર્ચ મોહનની સ્મૃતિમાં ઉપાડશે.

વરરાજા કાર્તિક પણ મંચ પરથી નીચે આવ્યો અને તેણે મોહનની તસવીર સામે માથું નમાવ્યું.

કાર્તિકે કહ્યું, 'આજથી હું પૂજાને ક્યારેય કોઈ દુઃખ નહીં આવવા દઉં, આ મારા મોટા ભાઈને મારું અતૂટ વચન છે.'

વિનોદભાઈના મનમાં પોતાના ભૂતકાળના તમામ અહંકારી વ્યવહારો પસ્તાવાની આગ બનીને સળગવા લાગ્યા.

તેમને સમજાયું કે જે સંબંધો ત્યાગ અને સમર્પણ પર ટકેલા હોય છે, તેમની કિંમત કરોડો રૂપિયા ખર્ચવા છતાં પણ આંકી શકાતી નથી.

મંડપમાં ઉપસ્થિત તમામ વડીલોએ આગળ આવીને રમેશભાઈ અને પૂજાના માથા પર હાથ મૂકીને આશીર્વાદ આપ્યા.

પૂજાએ પોતાના મોટા ભાઈની તસવીરને પ્રેમથી સાફ કરીને ફરીથી તે લાલ ચુંદડીની મધ્યમાં સ્થાપિત કરી દીધી.

તે સમયે મંડપમાં એવું લાગતું હતું કે જાણે સ્વયં મોહન તે ખાલી ખુરશી પર બેસીને પોતાની નાની બહેનને વહાલથી આશીર્વાદ આપી રહ્યો હતો.

આખા હોલના વાતાવરણમાં એક દિવ્ય અને પવિત્ર શાંતિ છવાઈ ગઈ હતી, જેણે દરેક પથ્થર દિલ માણસને પીગળાવી દીધો હતો.

આખા મંડપમાં લોકોએ તાળીઓના ગડગડાટ સાથે તે દિવ્ય ભાઈના બલિદાનને નમન કર્યા.

લગ્નની વિધિ તે પવિત્ર ખુરશીની સાક્ષીમાં અત્યંત ભાવુક અને દિવ્ય વાતાવરણમાં પૂર્ણ થઈ.

સાચા સંબંધો પૈસા કે મોભાથી નથી બંધાતા, પણ એકબીજા માટે સર્વસ્વ લૂંટાવી દેવાની ભાવનાથી અમર બને છે.

અને એ દિવસે એક ખાલી ખુરશીએ આખા સમાજને ત્યાગ, પ્રેમ અને માનવતાનો સાચો અર્થ સમજાવી દીધો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.