માતાના અવસાન પછી પિતાએ દાગીના વહેંચ્યા, મોટી દીકરીઓએ સોનું રાખ્યું પણ નાની દીકરીએ જે માંગ્યું તે જોઈને પિતા...

રમણલાલના ઘરના આંગણે આજે ભારે સન્નાટો વ્યાપેલો હતો. ઘરની પરસાળમાં ગોઠવાયેલી ખુરશીઓ ખાલી પડી હતી અને ઘરના મુખ્ય રૂમમાં ટાંગેલી શાંતાબેનની તસવીર સામે અખંડ દીવો બળી રહ્યો હતો. શાંતાબેનના અવસાનને આજે બાર દિવસ પૂરા થયા હતા. આખું ઘર જાણે એકાએક સૂનું થઈ ગયું હતું. રમણલાલ પોતાની જિંદગીના સૌથી મોટા આઘાતમાંથી પસાર થઈ રહ્યા હતા. જે પત્નીએ ચાલીસ વર્ષ સુધી સુખ-દુઃખમાં સાથ આપ્યો, તે આજે અચાનક જ અડધે રસ્તે સાથ છોડીને ચાલી ગઈ હતી. ઘરના વાતાવરણમાં એક વિચિત્ર એકલતા અને ગમગીની છવાયેલી હતી.

બપોરના બે વાગ્યાની આસપાસ રમણલાલે ભારે હૈયે પોતાની ત્રણેય દીકરીઓને રૂમમાં બોલાવી. મોટી દીકરી અલ્પા, વચલી નીમા અને સૌથી નાની જ્હાન્વી ત્રણેય આવીને પિતાની સામે ગોઠવાઈ ગઈ. રમણલાલના હાથમાં એક જૂની લાકડાની પેટી હતી. આ પેટી શાંતાબેનની જીવથી પણ વહાલી વસ્તુઓ રાખવાની જગ્યા હતી. પિતાએ ધ્રૂજતા હાથે પેટી ખોલી અને ટેબલ પર મૂકી. પેટીની અંદર સોનાના હાર, સોનાની બંગડીઓ, કાનના ઝુમખા અને કેટલાક કિંમતી દાગીના ચમકી રહ્યા હતા. રમણલાલે દીકરીઓ સામે જોઈને એક ઊંડો શ્વાસ લીધો.

તેમણે કહ્યું કે તમારી માતા હવે આ દુનિયામાં નથી રહી. આ તેના લગ્ન સમયના અને જીવનભર સાચવેલા દાગીના છે. હું ઈચ્છું છું કે તમે ત્રણેય બહેનો આ ઘરેણાં સરખે ભાગે વહેંચી લો. મારો આ સંસાર હવે પૂરો થવા આવ્યો છે અને હું નથી ઈચ્છતો કે ભવિષ્યમાં આ બાબતે તમારામાંથી કોઈને પણ મનમાં અસંતોષ રહે. પિતાના આ શબ્દો સાંભળતા જ મોટી દીકરી અલ્પાની આંખો ચમકી ઉઠી. તેણે તરત જ આગળ વધીને સોનાનો મોટો અને ભારે હાર પોતાના હાથમાં લઈ લીધો. તેણે કહ્યું કે પપ્પા, આ હાર મમ્મીએ મારા લગ્નમાં પહેર્યો હતો, એટલે આ હું રાખીશ.

વચલી દીકરી નીમા પણ પાછળ ન રહી. તેણે ઝડપથી સોનાની જાડી બંગડીઓ અને કિંમતી કાનના એરિંગ્સ પર પોતાનો હક જમાવી દીધો. તેણે અલ્પા સામે જોતા કહ્યું કે તું મોટો હાર લે છે તો આ બંગડીઓ અને બાકીનું સોનું હું રાખીશ. બંને મોટી બહેનો ખૂબ જ હોંશે હોંશે કિંમતી સોનું પોતાની બેગમાં ગોઠવવા લાગી. તેમના ચહેરા પર એક અનોખો સંતોષ હતો. જાણે તેમને કોઈ બહુ મોટો ખજાનો મળી ગયો હોય. આ આખી પ્રક્રિયા દરમિયાન રમણલાલ ખૂણામાં બેસીને બંને દીકરીઓની વર્તણૂક જોઈ રહ્યા હતા. તેમનું હૃદય અંદરથી તૂટી રહ્યું હતું કે પત્નીના ગયાને હજુ બાર દિવસ થયા છે ત્યાં દીકરીઓને સોનાની ચિંતા વધારે છે.

રમણલાલે આખરે નાની દીકરી જ્હાન્વી તરફ જોયું. જ્હાન્વી શાંતિથી એક ખૂણામાં બેઠી હતી, તેની આંખો સતત ભીની હતી. રમણલાલે તેને પૂછ્યું કે બેટા જ્હાન્વી, તારી બંને બહેનોએ તો બધું કિંમતી સોનું વહેંચી લીધું. હવે આ પેટીમાં બહુ ઓછું સોનું બચ્યું છે, તું શું લઈશ? તારો ભાગ પણ તારે રાખવો જોઈએ. જ્હાન્વી ધીમેથી ઊભી થઈ અને પિતાની નજીક આવીને બેસી ગઈ. તેણે પેટીની અંદર હાથ નાખ્યો અને તળિયે પડેલી એક ખૂબ જ જૂની, સામાન્ય લાલ કલરના કાપડના કવર વાળી ડાયરી બહાર કાઢી. એ ડાયરીની સાથે લીલા કાચની કેટલીક સાદી બંગડીઓ પણ પડી હતી.

જ્હાન્વીએ એ જૂની ડાયરી અને કાચની બંગડીઓ પોતાના હાથમાં લીધી. પિતા સામે જોઈને તેણે અત્યંત માસૂમિયતથી કહ્યું કે પપ્પા, મારે આ સોનું કે કિંમતી દાગીના નથી જોઈતા. મમ્મી જ્યારે પણ નવરી પડતી ત્યારે આ ડાયરીમાં કંઈક ને કંઈક લખતી હતી. આ ડાયરીમાં મમ્મીના વિચારો છે, તેનો આત્મા છે. અને આ કાચની બંગડીઓ મમ્મી રોજ ઘરમાં પહેરતી હતી, જેનો રણકાર આખા ઘરમાં ગુંજતો હતો. મારે મમ્મીની આ સાચી યાદગીરી જોઈએ છે. મારી મોટી બહેનો ભલે સોનું રાખે, મને મમ્મીની આ ડાયરી અને બંગડીઓ આપી દો.

અલ્પા અને નીમાએ જ્હાન્વી સામે આશ્ચર્યથી જોયું. અલ્પા હસતા હસતા બોલી કે તું ગાંડી છે જ્હાન્વી, સોનાના આજના ભાવ તો જો. તું આ કાચની બંગડીઓ અને નકામી ડાયરી લઈને શું કરીશ? પછી ભવિષ્યમાં અમારી પાસે ભાગ ન માંગતી. જ્હાન્વીએ કંઈ જ ન કહ્યું, બસ ડાયરીને પોતાની છાતી સરસી ચાંપી દીધી. રમણલાલ પોતાની નાની દીકરીના આ સંસ્કાર જોઈને સ્તબ્ધ થઈ ગયા. તેમની આંખમાંથી આંસુ વહી રહ્યા હતા, પણ તેઓ કંઈ બોલી શક્યા નહીં. ઘરેણાંની વહેંચણી પૂરી થઈ ગઈ હતી.

જોતજોતામાં સાંજ પડી ગઈ. સૂરજ આથમવાની તૈયારીમાં હતો. મોટી દીકરી અલ્પા અને વચલી દીકરી નીમાએ પોતપોતાની બેગ સરખી કરી. તેમણે પોતાના પતિ અને બાળકોને તૈયાર કર્યા. અલ્પાએ રમણલાલ પાસે આવીને કહ્યું કે પપ્પા, હવે મોડું થાય છે. અમારે ઘરે પહોંચતા રાત થઈ જશે, એટલે અમે હવે નીકળીએ છીએ. નીમાએ પણ પોતાની બેગ ઉપાડતા કહ્યું કે હા પપ્પા, કાલે સવારે બાળકોની સ્કૂલ છે અને ઘરનું કામ પણ ઘણું છે, એટલે અમારે પણ જવું પડશે. તમે તમારું ધ્યાન રાખજો.

રમણલાલે ભારે હૈયે માથું હલાવ્યું. બંને મોટી દીકરીઓ સોનાના ઘરેણાં લઈને પોતાના સુખી સંસાર તરફ દોડી ગઈ. ઘરના ઉંબરા બહાર પગ મૂકતા પહેલાં તેમણે પાછું વળીને પિતાની એકલતા સામે જોયું પણ નહીં. હવે ઘરમાં માત્ર રમણલાલ અને નાની દીકરી જ્હાન્વી જ બચ્યા હતા. જ્હાન્વીએ પોતાની બેગ હજુ સુધી પેક નહોતી કરી. સાંજની આરતીનો સમય થયો એટલે જ્હાન્વીએ ઘરના મંદિરમાં દીવો કર્યો અને ભગવાનની આરતી ગાઈ. આખા ઘરમાં મમ્મીની જેમ જ પવિત્ર વાતાવરણ ઊભું થઈ ગયું.

આરતી પૂરી કરીને જ્હાન્વી રસોડામાં ગઈ અને પિતા માટે ગરમ ચા અને થોડો નાસ્તો બનાવી લાવી. રમણલાલ સોફા પર બેઠા બેઠા શૂન્યમનસ્ક થઈને દીવાલ સામે જોઈ રહ્યા હતા. જ્હાન્વીએ ચાનો કપ પિતાના હાથમાં આપ્યો અને પોતે બાજુમાં બેસી ગઈ. રમણલાલે વ્હાલથી જ્હાન્વીના માથા પર હાથ મૂક્યો અને પૂછ્યું કે બેટા, સાંજ પડી ગઈ છે. તારા સાસરીવાળા રાહ જોતા હશે. તારે ઘરે જવા માટે મોડું નથી થતું? તું ક્યારે નીકળીશ?

જ્હાન્વીએ પિતાનો હાથ પોતાના હાથમાં લીધો અને અત્યંત પ્રેમથી કહ્યું કે પપ્પા, હું ક્યાંય નથી જવાની. મેં મારા પતિ સાથે વાત કરી લીધી છે. મમ્મીના ગયા પછી તમે આટલા મોટા ઘરમાં સાવ એકલા પડી ગયા છો. મોટી બહેનો તો પોતાના સોનાના દાગીના લઈને ચાલી ગઈ, પણ હું તમને આ રીતે એકલા મૂકીને કેવી રીતે જઈ શકું? હું હવે તમારી પાસે જ રોકાવાની છું. મારા પતિ પણ અઠવાડિયામાં બે દિવસ અહીં આવીને રહેશે. જ્યાં સુધી તમે એકલતામાંથી બહાર નહીં આવો, ત્યાં સુધી તમારી આ નાની દીકરી તમારી સામે જ રહેશે.

દીકરીના મોઢેથી આ શબ્દો સાંભળતા જ રમણલાલનું હૃદય ભરાઈ આવ્યું. તેમની આંખોમાંથી અશ્રુધારા વહેવા લાગી. સોનાના ટુકડા પાછળ દોડતી મોટી દીકરીઓ અને પિતાના એકાંતને સમજતી આ નાની દીકરી વચ્ચેનો તફાવત તેમને સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યો હતો. બરાબર એ જ સમયે જ્હાન્વીના હાથમાં રહેલી માતાની એ જૂની ડાયરી સોફા પરથી નીચે પડી ગઈ. ડાયરી નીચે પડતાં જ તેનું છેલ્લું પાનું આપોઆપ ખુલી ગયું. એ પાના પર શાંતાબેનના અક્ષરોમાં કંઈક લખેલું હતું.

રમણલાલની નજર એ પાના પર પડી. તેમણે ધ્રૂજતા હાથે ડાયરી ઉપાડી અને ચશ્મા સરખા કરીને વાંચવાનું શરૂ કર્યું. એ શાંતાબેનની જિંદગીનું છેલ્લું લખાણ હતું, જે તેમણે પોતાની તબિયત બગડી તે રાત્રે લખ્યું હતું. ડાયરીના છેલ્લા પાને લખ્યું હતું કે મારા ગયા પછી આ સંસાર આખો બદલાઈ જશે. મને ખબર છે કે સોના અને ચાંદીના દાગીના તો વહેંચાઈ જશે, મારી મોટી દીકરીઓ કિંમતી વસ્તુઓ હોંશે હોંશે લઈ જશે. પણ મને મારા ઘરની અને મારા પતિની ચિંતા છે.

ડાયરીમાં આગળ લખ્યું હતું કે મને પૂર્ણ વિશ્વાસ છે કે મારી સાચી મૂડી તો મારી નાની દીકરી જ્હાન્વી છે. તેના સંસ્કાર સોના કરતાં પણ વધારે કિંમતી છે. મારા ગયા પછી એ તમને ક્યારેય એકલા નહીં મૂકે. એ આ ઘરની લક્ષ્મી છે અને તમારા ઘડપણનો સાચો સહારો છે. હું ભલે દુનિયા છોડીને જાઉં, પણ જ્હાન્વીના રૂપમાં મારો અંશ હંમેશા તમારી સાથે રહેશે.

શાંતાબેનની આ છેલ્લી ઈચ્છા અને ભવિષ્યવાણી વાંચીને રમણલાલ ધ્રુસ્કે ધ્રુસ્કે રડી પડ્યા. તેમણે જ્હાન્વીને જોરથી ગળે લગાડી લીધી. તેમના રડવાનો અવાજ આખા ઘરમાં ગુંજી ઉઠ્યો. આજે રમણલાલને સમજાઈ ગયું હતું કે દુનિયામાં ખરું સોનું કયું છે. કિંમતી ઘરેણાં તો માત્ર સાધન છે, પણ સાચો પ્રેમ અને સંસ્કાર એ જ જીવનની અસલી કમાણી છે. જે દીકરીએ કાચની બંગડીઓ અને ડાયરી માંગી હતી, તે ખરેખર માતૃત્વનો સાચો વારસો સાચવીને બેઠી હતી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો.