નવા ફ્લેટના કબાટમાંથી પડોશીઓ વિશે જૂના માલિકની ગુપ્ત ડાયરી નીકળતાં અંદર જોયું તો...

નવા મકાનમાં પ્રવેશતાં જ સમીર અને તેની પત્ની પૂજાના ચહેરા પર એક અનોખો સંતોષ છલકાઈ રહ્યો હતો. પાછલા દસ વર્ષથી ભાડાના મકાનોમાં ધક્કા ખાધા પછી, તેમણે પોતાની જિંદગીભરની બચત લગાવીને આ ફ્લેટ ખરીદ્યો હતો. ત્રણ માળના સૂર્યોદય એપાર્ટમેન્ટમાં ત્રીજા માળે આવેલો આ ફ્લેટ ખુલ્લો, હવાઉજાસવાળો અને શાંત હતો.

આ ફ્લેટના જૂના માલિક જગદીશભાઈ હતા, જેઓ નિવૃત્ત સરકારી કર્મચારી હતા અને પત્નીના અવસાન પછી સાવ એકલા રહેતા હતા. ઉંમર વધતાં તેમણે આ ફ્લેટ વેચીને શહેરના એક શાંત વૃદ્ધાશ્રમમાં જવાનો નિર્ણય લીધો હતો. દસ્તાવેજ કરતી વખતે જગદીશભાઈએ સમીરના માથા પર હાથ મૂકીને કહ્યું હતું કે આ ઘર માત્ર ઈંટોનું મકાન નથી પણ જીવંત મંદિર છે.

રવિવારે સવારે સમીર અને પૂજા આખા ઘરની સાફસફાઈ કરી રહ્યા હતા. દીવાનખંડમાં રહેલા જૂના લાકડાના કબાટના ખાના સાફ કરતાં સમીરના હાથમાં એક જાડું, લાલ રંગનું કાગળનું પરબીડિયું આવ્યું. એ કવર પર સુંદર મરોડદાર અક્ષરોમાં લખ્યું હતું કે આ ફ્લેટના નવા માલિક માટે ખાસ માર્ગદર્શિકા.

સમીરે ઉત્સુકતાથી એ કવર ખોલ્યું તો અંદરથી ચાર પાનાની એક લાંબી હસ્તલિખિત ચિઠ્ઠી નીકળી. ચિઠ્ઠીના પહેલા જ પાના પર લખ્યું હતું કે આ એપાર્ટમેન્ટમાં સુખ અને શાંતિથી રહેવું હોય તો દરેક પડોશી માટેના આ નિયમો સાચવીને પાળજો. સમીરે હસતાં હસતાં પૂજાને બોલાવી અને કહ્યું કે જૂના માલિક આપણને પડોશીઓ સાથે વ્યવહાર કરવાની સલાહ આપી ગયા છે.

પરંતુ જેમ જેમ સમીરે આગળ વાંચવાનું શરૂ કર્યું, તેમ તેમ તેની ભ્રમરો ખેંચાઈ ગઈ અને આશ્ચર્યનો પાર ન રહ્યો. ચિઠ્ઠીમાં એપાર્ટમેન્ટના દરેક ફ્લેટમાં રહેતા પડોશીઓ વિશે અત્યંત વિચિત્ર, અજીબોગરીબ અને અગમ્ય સૂચનાઓ લખેલી હતી.

પહેલી સૂચના ફ્લેટ નંબર 301માં રહેતા કાંતિલાલ વિશે હતી. તેમાં લખ્યું હતું કે દર મંગળવારે અને શનિવારે સાંજે કાંતિલાલના દરવાજે જઈને તેમની સાથે જૂના જમાનાના ક્રિકેટ અથવા જૂના ગીતો વિશે બરાબર પંદર મિનિટ ઉગ્ર દલીલ કરવી. તેઓ ગમે તેટલા ક્રોધે ભરાય કે મોટેથી બરાડે તો પણ સામે અવાજ ક્યારેય ઊંચો ન કરવો અને માત્ર માથું હલાવીને સાંભળી લેવું.

બીજી સૂચના ફ્લેટ નંબર 202માં રહેતી રેખાબહેન માટે હતી. તેમાં લખ્યું હતું કે દર મહિનાની પહેલી તારીખે કરિયાણું લાવો ત્યારે બે કિલો વધારે ઘઉંનો લોટ અથવા તેલનું પાઉચ લાવવું. એ સામાન ભૂલથી વધારે આવી ગયો છે એવું બહાનું કાઢીને રેખાબહેનના ઉંબરે મૂકી આવવો પણ ક્યારેય તેમની સામે સહાનુભૂતિ ન બતાવવી.

ત્રીજી સૂચના ફ્લેટ નંબર 101માં રહેતા યુવાન હિતેશ માટે હતી. તેમાં લખ્યું હતું કે હિતેશ જ્યારે પણ પાર્કિંગ કે કચરા બાબતે બૂમાબૂમ કરે, ત્યારે સામે વળતો જવાબ આપવાને બદલે તેને તાજી આદુવાળી ગરમ ચા ઓફર કરવી. તેની કોઈપણ કડવી વાત દિલ પર ન લેવી કારણ કે તેનો ગુસ્સો અસલ નથી.

ચોથી સૂચના સૌથી ઉપરના માળે રહેતા વૃદ્ધ શાંતાબા વિશે હતી. તેમાં લખ્યું હતું કે દરરોજ સવારે જ્યારે શાંતાબા ઓસરીમાં બેઠા હોય ત્યારે તેમને માત્ર એટલું જ પૂછવું કે આજે વરસાદ પડશે કે નહીં. તેઓ ગમે તેટલી પંચાત કરે તો પણ હસીને સાંભળી લેવી.

આ વિચિત્ર સૂચનાઓ વાંચીને સમીર અકળાઈ ગયો અને તેણે એ કાગળો ટેબલ પર પછાડ્યા. સમીરે પૂજાને કહ્યું કે આ જગદીશભાઈ સાવ વિચિત્ર માણસ લાગે છે. આપણે અહીં શાંતિથી રહેવા આવ્યા છીએ કે આ બધા પડોશીઓની માનસિક બીમારીઓ સાચવવા આવ્યા છીએ.

પૂજાએ પણ સહમતિ દર્શાવતાં કહ્યું કે આપણે કોઈની પંચાતમાં પડવાની જરૂર નથી. આપણે આપણા કામથી મતબલ રાખીશું અને કોઈની સાથે વધારે સંબંધ નહીં રાખીએ. સમીરે એ ચિઠ્ઠી કચરાની ટોપલીમાં ફેંકવા માટે વાળી પણ પછી કંઈક વિચારીને ડ્રોઅરમાં મૂકી દીધી.

પરંતુ નવા ઘરમાં પ્રવેશ્યાના બીજા જ અઠવાડિયે સમીરની આ આખી માન્યતા ધૂળધાણી થઈ ગઈ. એક સાંજે સમીરે પોતાની મોટરસાયકલ પાર્કિંગમાં મૂકી ત્યારે નીચે રહેતો હિતેશ લાલચોળ આંખો સાથે દોડી આવ્યો. હિતેશે સમીર પર બરાડા પાડતાં કહ્યું કે તમે લોકો ક્યાંથી આવી ચડ્યા છો, મારી ગાડી કાઢવાની જગ્યા કેમ રોકી લીધી.

હિતેશનો અવાજ એટલો કર્કશ અને અપમાનજનક હતો કે સમીરનો પિત્તો પણ સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો. સમીર પણ સામે લડવા માટે તૈયાર થઈ ગયો અને તેણે કહ્યું કે તારા બાપનો રોડ નથી. બંને વચ્ચે ઉગ્ર બોલાચાલી થઈ અને આખી સોસાયટીના લોકો બાલ્કનીમાં આવીને તમાશો જોવા લાગ્યા.

તે જ રાત્રે સમીરને ખૂબ બેચેની થઈ અને તેને લાગ્યું કે આ ઘરમાં શાંતિથી જીવવું અશક્ય બની જશે. અચાનક તેને ડ્રોઅરમાં પડેલી પેલી ચિઠ્ઠી યાદ આવી જેમાં હિતેશ માટે ગરમ ચા આપવાની વિચિત્ર સલાહ લખેલી હતી. સમીરે વિચાર્યું કે એકવાર આ અજીબ પ્રયોગ કરી જોવામાં શું નુકસાન છે.

બીજા દિવસે સાંજે જ્યારે હિતેશ ફરીથી નીચે પાર્કિંગમાં કોઈ વાત પર ચોકીદાર પર બૂમો પાડી રહ્યો હતો, ત્યારે સમીરે એક મોટો નિર્ણય લીધો. સમીરે રસોડામાંથી આદુ-એલચીવાળી ગરમ ચાનો કપ ભર્યો અને ધીમા પગલે નીચે ઉતર્યો.

સમીર સીધો હિતેશ પાસે ગયો અને કોઈ પણ ક્રોધ વગર પ્રેમથી ચાનો કપ તેના હાથ સામે લંબાવ્યો. સમીરે નમ્ર અવાજે કહ્યું કે ભાઈ, તું બહુ થાકેલો દેખાય છે, પહેલાં આ ગરમ ચા પી લે પછી તારે જેટલો ગુસ્સો કરવો હોય તેટલો કરજે.

હિતેશે સ્તબ્ધ થઈને સમીર સામે જોયું અને તેના હાથમાંથી ચાનો કપ લેતાં જ તેના હોઠ ધ્રૂજી ઊઠ્યા. હિતેશની આંખોમાં ક્ષણવારમાં પસ્તાવો છલકાઈ આવ્યો અને તે પાર્કિંગના થાંભલા પાસે બેસીને માથું પકડીને રડી પડ્યો.

સમીરે આશ્ચર્યથી પૂછ્યું કે શું થયું ભાઈ, તું કેમ રડે છે. હિતેશે ધ્રૂજતા અવાજે કહ્યું કે ભાઈ, મારી નાની ફેક્ટરી પર પાંત્રીસ લાખનું દેવું થઈ ગયું છે અને મારી પત્ની મને છોડીને પિયર જતી રહી છે. હું આખો દિવસ એટલા તણાવમાં રહું છું કે નાની વાતમાં મારો કાબૂ ગુમાવી બેસું છું.

હિતેશે કહ્યું કે જૂના માલિક જગદીશ કાકા પણ રોજ સાંજે મને ચા પાતા અને મારી પીઠ પર હાથ ફેરવતા હતા. તેમના ગયા પછી મારી વાત સાંભળવા વાળું કોઈ નહોતું રહ્યું. સમીરના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ અને તેને જગદીશભાઈની પહેલી સલાહનું ઊંડું રહસ્ય સમજાઈ ગયું.

આ ઘટના પછી સમીરના મનમાં પેલી ચિઠ્ઠી પ્રત્યે આદર અને અસીમ ઉત્સુકતા જાગી. મંગળવાર આવતાં જ સમીરે નક્કી કર્યું કે તે સામે રહેતા કાંતિલાલ સાથે પણ પેલી સૂચના મુજબ વાત કરશે. સાંજે સમીર કાંતિલાલના ફ્લેટનો દરવાજો ખખડાવીને બહાર ઊભો રહ્યો.

દરવાજો ખુલતાં જ કાંતિલાલે કડક નજરે જોયું અને તોછડાઈથી પૂછ્યું કે અત્યારે શું કામ છે. સમીરે હિંમત કરીને કહ્યું કે કાકા, મને લાગે છે કે સિત્તેરના દાયકામાં ભારતીય ક્રિકેટ ટીમ સાવ નબળી હતી અને અત્યારની ટીમ ઘણી શ્રેષ્ઠ છે.

આ સાંભળતાં જ કાંતિલાલની આંખો મોટી થઈ ગઈ અને તેમનો ચહેરો ક્રોધથી લાલ થઈ ગયો. કાંતિલાલે મોટેથી બૂમો પાડીને પચાસ વર્ષ જૂના ખેલાડીઓના રેકોર્ડ ગણાવવાનું શરૂ કર્યું અને સમીરની સમજણ પર ફિટકાર વરસાવ્યો. સમીર પંદર મિનિટ સુધી એક શબ્દ બોલ્યા વગર માત્ર હસીને તેમની દલીલો સાંભળતો રહ્યો.

અચાનક કાંતિલાલનો અવાજ ધીમો પડી ગયો અને તેમની આંખો ભીની થઈ ગઈ. કાંતિલાલે સમીરનો હાથ પકડી લીધો અને કહ્યું કે દીકરા, વર્ષો પછી આજે કોઈ મારી સાથે આટલી વાર બોલ્યું છે. મારો એકનો એક દીકરો પંદર વર્ષ પહેલાં અકસ્માતમાં ગુજરી ગયો હતો અને તે પણ તારી જેમ જ ક્રિકેટની દલીલો કરતો હતો.

કાંતિલાલે આંસુ લૂછતાં કહ્યું કે જગદીશ રોજ મારી સાથે જાણીજોઈને ઝઘડો કરતો જેથી હું આખો દિવસ ખાલી ઘરમાં એકલતાથી પાગલ ન થઈ જાઉં. તે મને જીવતો રાખવા માટે મારી સાથે લડતો હતો. સમીરનું હૃદય પીગળી ગયું અને તેની આંખોમાં પણ આંસુ આવી ગયા.

હવે સમીર અને પૂજાને ખાતરી થઈ ગઈ કે જગદીશભાઈ કોઈ સામાન્ય માણસ નહોતા પણ સાક્ષાત દેવદૂત હતા. તેમણે ત્રીજી સૂચના મુજબ ફ્લેટ 202માં રહેતી રેખાબહેન માટે વ્યવસ્થા કરવાનો નિર્ણય લીધો.

મહિનાની પહેલી તારીખે પૂજાએ જાણીજોઈને કરિયાણામાંથી પાંચ કિલો લોટ અને તેલનું એક મોટું કેન વધારાનું મંગાવ્યું. પૂજા સંકોચ વગર રેખાબહેનના દરવાજે ગઈ અને કહ્યું કે કરિયાણાવાળાએ ભૂલથી બે વાર બિલ બનાવીને વધારાનો સામાન આપી દીધો છે, જો તમે વાપરી લો તો સારું.

રેખાબહેને પહેલાં તો સામાન લેવાની સ્પષ્ટ ના પાડી દીધી કારણ કે તેમનું સ્વમાન ખૂબ ઊંચું હતું. પણ પૂજાએ કોઈ દાન આપવાનો ભાવ ન દર્શાવતાં કહ્યું કે જો તમે નહીં લો તો આ સામાન બગડી જશે. રેખાબહેને ભરેલી આંખે એ સામાન સ્વીકારી લીધો.

બીજા દિવસે સોસાયટીના ચોકીદારે સમીરને જણાવ્યું કે રેખાબહેન એક વિધવા છે અને પોતાના નાના બાળકના ભણતર માટે રાત-દિવસ સિલાઈકામ કરે છે. ઘણીવાર ઘરમાં અનાજ ખૂટી જતું પણ તેઓ ક્યારેય કોઈની સામે હાથ નહોતા ફેલાવતા. જગદીશભાઈ હંમેશાં આ જ રીતે તેમના સ્વાભિમાનને ઠેસ પહોંચાડ્યા વગર તેમની રક્ષા કરતા હતા.

ચોથી સૂચના મુજબ સમીર દરરોજ સવારે દૂધ લેતી વખતે ધાબે જઈને શાંતાબાને હવામાન વિશે પૂછતો હતો. શાંતાબા ખુશ થઈને આખા દિવસના વાદળો અને જૂના ચોમાસાની વાતો કરતા હતા. એક દિવસ શાંતાબાએ કહ્યું કે દીકરા, તારા એક સવાલથી મને લાગે છે કે હું હજુ આ દુનિયામાં કોઈના માટે જરૂરી છું.

જોતજોતામાં બે મહિના વીતી ગયા અને સૂર્યોદય એપાર્ટમેન્ટનું આખું વાતાવરણ બદલાઈ ગયું. જે પડોશીઓ પહેલાં એકબીજા સામે જોતાં જ મોં ફેરવી લેતા હતા, તેઓ હવે સાંજે ઓસરીમાં સાથે બેસીને હસતા-રમતા ચા પીતા હતા.

હિતેશ હવે કોઈની સાથે ઝઘડતો નહોતો પણ સોસાયટીના દરેક વડીલના કામ કરી આપતો હતો. કાંતિલાલના ચહેરા પરનું કાયમી ક્રોધનું મહોરું ઉતરી ગયું હતું અને તેઓ બાળકોને વાર્તાઓ સંભળાવતા હતા. રેખાબહેન પોતાના હાથે બનાવેલી મીઠાઈઓ દરેક ઘરમાં વહેંચતા હતા.

એક રવિવારે સમીરે ડ્રોઅરમાંથી પેલી જૂની ચિઠ્ઠી ફરી બહાર કાઢી. તે ચિઠ્ઠીના છેલ્લા પાના પર નીચે એક નાનકડી ગુપ્ત નોંધ લખેલી હતી જે સમીરે પહેલાં વાંચી નહોતી.

એ નોંધમાં જગદીશભાઈએ લખ્યું હતું કે મારા વહાલા સમીર, જ્યારે હું આ ફ્લેટમાં રહેવા આવ્યો ત્યારે હું પણ તારી જેમ જ સ્વાર્થી અને ક્રોધી માણસ હતો. હું પણ આ બધા પડોશીઓને નફરત કરતો હતો અને માનતો હતો કે આખી દુનિયા ખરાબ છે.

જગદીશભાઈએ આગળ લખ્યું હતું કે જ્યારે મારી પત્નીનું અવસાન થયું ત્યારે હું પંદર દિવસ સુધી ખાટલામાં બીમાર પડ્યો રહ્યો હતો. તે સમયે આ જ કાંતિલાલ, આ જ હિતેશ અને આ જ રેખાબહેને રાત-દિવસ એક કરીને મારી સેવા કરી હતી. તે દિવસે મને સમજાયું હતું કે દરેક કડવા માણસના દિલની પાછળ એક મોટો ઘાવ છુપાયેલો હોય છે.

તેમણે લખ્યું હતું કે જો આપણે કોઈનો ક્રોધ સહન કરીને તેને પ્રેમ આપી શકીએ, તો આ પૃથ્વી પર જ સ્વર્ગ બની જાય છે. મેં તને માત્ર ઘર નથી વેચ્યું પણ એક અખંડ પરિવારની જવાબદારી સોંપી છે. મને આશા છે કે તું આ પરિવારને ક્યારેય વિખેરાવા નહીં દે.

આ શબ્દો વાંચતાં જ સમીર અને પૂજાની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહી નીકળ્યા. સમીરે તે જ ક્ષણે સોસાયટીના તમામ સભ્યોને નીચેના કમ્પાઉન્ડમાં બોલાવ્યા.

સમીરે બધાની હાજરીમાં પેલી ચિઠ્ઠી મોટેથી વાંચી સંભળાવી. પત્રના એક-એક શબ્દ સાંભળીને આખા એપાર્ટમેન્ટના લોકો સ્તબ્ધ થઈ ગયા અને તેમની આંખો ભીની થઈ ગઈ. હિતેશ, કાંતિલાલ અને રેખાબહેન પોક મૂકીને રડવા લાગ્યા.

બધાને સમજાયું કે જે જગદીશ કાકાને તેઓ સામાન્ય પડોશી માનતા હતા, તેઓ તેમના જીવનના સાચા તારણહાર હતા. કાંતિલાલે કહ્યું કે આપણે બધા સ્વાર્થી બનીને જીવતા હતા પણ જગદીશે આપણને માણસ બનાવ્યા.

તે જ સાંજે સોસાયટીના તમામ સભ્યોએ ભેગા મળીને એક મોટો નિર્ણય લીધો. તેઓ બધા સાથે મળીને શહેરના છેવાડે આવેલા વૃદ્ધાશ્રમ પહોંચ્યા જ્યાં જગદીશભાઈ એક બગીચામાં શાંતિથી બેઠા હતા.

આખા એપાર્ટમેન્ટના લોકોને એકસાથે આવેલા જોઈને જગદીશભાઈના હાથમાંથી લાકડી નીચે પડી ગઈ. સમીરે દોડીને તેમના બંને પગ પકડી લીધા અને કહ્યું કે કાકા, અમે તમને અહીં એકલા રહેવા નહીં દઈએ.

હિતેશ અને કાંતિલાલે જગદીશભાઈને બંને હાથે ઊંચકી લીધા અને કહ્યું કે તમારું ઘર અને તમારો પરિવાર તમારી રાહ જુએ છે. જગદીશભાઈની આંખોમાંથી હર્ષના આંસુ વહી નીકળ્યા અને તેમણે સમીરને છાતી સરસો ચાંપી લીધો.

તે રાત્રે સૂર્યોદય એપાર્ટમેન્ટના આંગણામાં ભવ્ય રોશની કરવામાં આવી અને તમામ પડોશીઓએ એક જ પંગતમાં બેસીને ભોજન લીધું. જગદીશભાઈ ફરીથી પોતાના જૂના પરિવાર વચ્ચે બેઠા હતા અને તેમના ચહેરા પર દેવ જેવો સંતોષ ચમકતો હતો.

ઈંટો અને સિમેન્ટથી માત્ર મકાન બને છે પણ સાચું ઘર તો એકબીજાના દુઃખ સમજવાથી અને પ્રેમ વહેંચવાથી બને છે. જગદીશભાઈની એ એક નાનકડી ચિઠ્ઠીએ પડોશીઓના અહંકારને ઓગાળીને પારિવારિક સ્નેહનું અમર મંદિર બનાવી દીધું.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.