રજત જયંતી મહોત્સવમાં ભિખારી સમજીને કાઢી મૂકેલા વૃદ્ધની જૂની પોટલી ખોલીને અંદર જોયું તો...

શ્રીનાથજી નગરમાં આજે રજત જયંતી મહોત્સવની ભવ્ય ઉજવણી ચાલી રહી હતી. સોસાયટીની સ્થાપનાને પચીસ વર્ષ પૂરાં થવાના આનંદમાં આખા પરિસરમાં રંગબેરંગી રોશની, ફૂલોના શણગાર અને વિશાળ સ્ટેજ સજાવવામાં આવ્યા હતા. શહેરના મોટા-મોટા ઉદ્યોગપતિઓ, અધિકારીઓ અને પ્રતિષ્ઠિત મહેમાનોથી સભાગૃહ ખીચોખીચ ભરેલું હતું.

સોસાયટીના પ્રમુખ રમણલાલ સ્ટેજ પર મૂકેલા પોડિયમ પાસે માઈક પકડીને ગર્વથી ઊભા હતા. તેમની છાતી ફુલાયેલી હતી અને તેમના ચહેરા પર પોતાના વૈભવ અને વગનો ભારે અહંકાર છલકાતો હતો. રમણલાલ સોસાયટીની સફળતાનો આખો શ્રેય પોતાના નેતૃત્વ અને ધનવાન સભ્યોના ફાળાને આપી રહ્યા હતા.

રમણલાલે ભાષણમાં મોટેથી કહ્યું કે પચીસ વર્ષ પહેલાં આ જગ્યા માત્ર એક વેરાન, પથ્થરવાળી અને ઉજ્જડ જમીન હતી. પણ મારા જેવા દુરંદેશી લોકોના અથાક પરિશ્રમ અને પૈસાના જોરે આજે આ શહેરની સૌથી મોંઘી અને આલીશાન સોસાયટી બની ગઈ છે. આખું સભાગૃહ તાળીઓના ગડગડાટથી ગૂંજી ઊઠ્યું.

તેમનો સત્તાવીસ વર્ષનો પુત્ર કેતન સ્ટેજની બાજુમાં બેઠો હતો અને પોતાની માતા સરલા સાથે પિતાની પ્રશંસા સાંભળીને હસી રહ્યો હતો. કેતન શહેરનો જાણીતો યુવાન કન્સલ્ટન્ટ બની ચૂક્યો હતો અને સમગ્ર સોસાયટીમાં તેનું ખૂબ માન હતું. રમણલાલ હવે સોસાયટીના શ્રેષ્ઠ કાર્યકર્તાઓને સોનાના મેડલ એનાયત કરવાની જાહેરાત કરવા જઈ રહ્યા હતા.

બરાબર એ જ ક્ષણે સભાગૃહના પાછળના મુખ્ય દરવાજેથી એક અત્યંત અણધારી અને અજીબ ઘટના બની. એક વૃદ્ધ, કૃશકાય અને લંગડાતા પગલે ચાલતો માણસ ધીમે ધીમે રેડ કાર્પેટ પર આગળ વધી રહ્યો હતો. તેના શરીર પર વર્ષો જૂનો, ધૂળથી ખરડાયેલો અને ઠેકઠેકાણેથી થીગડાં મારેલો ખાદીનો કુર્તો હતો.

તેના હાથમાં લોખંડની એક જૂની લાકડી હતી અને ખભા પર એક મેલી કપડાની પોટલી લટકતી હતી. તેના એક પગમાં ભારે લંગડાશ હતી અને તેનો આખો ચહેરો કરચલીઓ અને ગરીબીની વેદનાથી ભરેલો હતો. આ વૈભવી અને ચળકતી મહેફિલ વચ્ચે આ કંગાળ માણસ સાવ અજાણ્યો અને વિચિત્ર લાગતો હતો.

સ્ટેજ પર ચડતાં જ સિક્યુરિટી ગાર્ડ્સ દોડી આવ્યા અને તેમણે પેલા વૃદ્ધનો હાથ પકડીને ધક્કો મારવાનો પ્રયત્ન કર્યો. ગાર્ડે જોરથી બૂમ પાડી કે એય ભિખારી, અહીં મોટા સાહેબોનો કાર્યક્રમ ચાલે છે, બહાર નીકળ. પણ એ વૃદ્ધે અદ્ભુત શાંતિથી પોતાનો હાથ છોડાવ્યો અને સ્ટેજના પગથિયાં ચડી ગયો.

રમણલાલનો પિત્તો સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો અને તેમનો ચહેરો ક્રોધથી લાલચોળ થઈ ગયો. રમણલાલે માઈક પર જ બરાડો પાડીને કહ્યું કે આ ગંદા ભિખારીને અંદર કોણે ઘૂસવા દીધો, સિક્યુરિટી શું ઊંઘે છે. રમણલાલે કહ્યું કે અમારા આટલા મોટા ઉત્સવમાં આ દરિદ્રતાનો તમાશો બંધ કરાવો અને તેને ધક્કા મારીને પોલીસ સ્ટેશન ભેગો કરો.

આખું સભાગૃહ સ્તબ્ધ થઈ ગયો અને લોકો અંદરોઅંદર ગણગણાટ કરવા લાગ્યા. કેટલાક અમીર સભ્યો મોં બગાડીને જોવા લાગ્યા. પરંતુ એ વૃદ્ધ માણસના ચહેરા પર કોઈ ભય કે ક્ષોભ નહોતો.

તે વૃદ્ધ ધીમા પગલે માઈક સામે આવ્યો. તેણે ધ્રૂજતા હાથે પોતાની આંખો પરથી જૂના ચશ્મા સરખા કર્યા અને રમણલાલ સામે એક ઊંડી, કરુણ નજર નાખી. વૃદ્ધના ગળામાંથી અત્યંત ધીમો પણ ગંભીર અવાજ નીકળ્યો કે રમણભાઈ, ઓળખાણ પડી કે અમીરીના નશામાં જૂના સંબંધો પણ ભૂલાઈ ગયા.

આ પરિચિત અને ભારે અવાજ સાંભળતાં જ રમણલાલના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. તેમના હાથમાંથી માઈક છટકી જતાં જતાં માંડ બચ્યું. રમણલાલની આંખો અવિશ્વાસથી પહોળી થઈ ગઈ અને તેમના હોઠ થથરવા લાગ્યા.

સ્ટેજની પાછળ બેઠેલા સોસાયટીના સૌથી જૂના ત્રણ વડીલો ઊભા થઈ ગયા. તેમણે ધ્રૂજતા અવાજે એકસાથે બૂમ પાડી કે અરે, આ તો હરિશંકરભાઈ છે. એ નામ સાંભળતાં જ આખા હોલમાં સોપો પડી ગયો.

એ જૂની પિત્તળની ચાવી પર કાળી ધૂળ અને કાટના થર જામેલા હતા. વર્ષો પહેલાં આ ચાવીથી સોસાયટીના પ્રથમ પાણીના ટાંકાનું તાળું ખોલવામાં આવતું હતું. એ ચાવી જોતાં જ જૂના સભ્યોના મનમાં સ્મૃતિઓનો મોટો દરિયો ઊમટી પડ્યો.

હરિશંકર નામ સાંભળીને યુવાન પેઢી અસમંજસમાં પડી ગઈ પણ પચાસ વર્ષથી ઉપરના તમામ સભ્યોના ચહેરાનો રંગ ઊડી ગયો. હરિશંકરે પોતાની ખભા પર લટકતી મેલી પોટલી ટેબલ પર મૂકી. તે પોટલીમાંથી તેમણે પિત્તળની એક મોટી, જૂની કાટવાળી ચાવી બહાર કાઢી.

હરિશંકરે માઈક હાથમાં લીધું અને ભરેલા અવાજે બોલવાનું શરૂ કર્યું. તેમણે કહ્યું કે રમણભાઈ, આજે તમે સ્ટેજ પરથી દાવો કર્યો કે આ સોસાયટી માત્ર તમારા પૈસા અને અહંકારથી ઊભી થઈ છે. પણ તમે આ ધરતીના પાયામાં દબાયેલા લોહી અને પરસેવાને સાવ ભૂલી ગયા છો.

હરિશંકરે પચીસ વર્ષ જૂની એ ભયાનક અને કાળજું કંપાવી દેનારી દાસ્તાન યાદ અપાવવાનું શરૂ કર્યું જે સાંભળીને આખી સભાના રૂંવાડાં ઊભાં થઈ ગયા. પચીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે આ સોસાયટીનું બાંધકામ શરૂ થયું હતું, ત્યારે બિલ્ડર લોકોના લાખો રૂપિયા લઈને રાતોરાત વિદેશ ભાગી ગયો હતો. બેંકે આ આખી જમીન જપ્ત કરવાની નોટિસ લગાવી દીધી હતી.

તે સમયે અહીં કોઈ બંગલા કે પાકા રસ્તા નહોતા પણ માત્ર કીચડ, ઝાડી-ઝાંખરાં અને અધૂરાં ખોખાં ઊભાં હતાં. લોકોની જિંદગીભરની કમાણી ડૂબી ગઈ હતી અને મધ્યમવર્ગીય પરિવારો રસ્તા પર આવી ગયા હતા. તે દિવસોમાં હરિશંકર આ વેરાન જમીનના ચોકીદાર તરીકે કામ કરતા હતા.

તે સમયે હરિશંકરે પોતાની પત્નીના અંતિમ ઘરેણાં પણ ગીરવે મૂકી દીધા હતા જેથી કોઈ પરિવાર બેઘર ન બને. તેમણે ક્યારેય કોઈની પાસે વ્યાજ કે રસીદ સુધ્ધાં નહોતી માંગી. તેઓ માત્ર દરેક ઘરમાં ચૂલો સળગતો રહે તે જોઈને ખુશ થતા હતા.

હરિશંકર પાસે ગામડે પોતાની પૈતૃક બે વીઘા જમીન હતી જે તેમણે પોતાની એકમાત્ર દીકરીના લગ્ન માટે બચાવી રાખી હતી. જ્યારે બેંકના અધિકારીઓ જમીન હરાજી કરવા માટે બુલડોઝર લઈને આવ્યા હતા, ત્યારે લોકો પોતાના બાળકો સાથે રડી રહ્યા હતા.

તે સમયે હરિશંકરે કોઈ પણ સ્વાર્થ કે પ્રસિદ્ધિ વગર પોતાની ગામની તમામ જમીન વેચી દીધી હતી. તેમણે મળેલા તમામ આઠ લાખ રૂપિયા બેંકના મેનેજરના ટેબલ પર મૂકીને આ સોસાયટીની જમીન હરાજી થતાં બચાવી લીધી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે મારી દીકરીના લગ્ન પછી થશે પણ આ પચાસ પરિવારોના માથા પરનું છાપરું ન છીનવાવું જોઈએ.

આ હકીકત સાંભળતાં જ હોલમાં બેઠેલી નવી પેઢીના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ. રમણલાલનું માથું શરમથી સાવ નીચું ઝૂકી ગયું અને તેમના ગળામાંથી અવાજ નહોતો નીકળતો.

હરિશંકરે આગળ એક બીજું એવું સત્ય ખોલ્યું જેણે આખા પરિવારને હચમચાવી દીધો. તેમણે કહ્યું કે રમણભાઈ, પચીસ વર્ષ પહેલાં ચોમાસાની એક કાળી રાત્રે આ સોસાયટીમાં ભયંકર પૂર આવ્યું હતું. અહીં ખોદવામાં આવેલા પચાસ ફૂટ ઊંડા બોરવેલના ખુલ્લા ખાડામાં એક બે વર્ષનું બાળક લપસીને પડી ગયું હતું.

તે રાત્રે હોસ્પિટલમાં ડોક્ટરોએ હરિશંકરના પગનું ઓપરેશન કર્યું ત્યારે તેમણે દર્દની એક પણ ચીસ નહોતી પાડી. તેઓ માત્ર એટલું જ પૂછતા હતા કે પેલું નાનું બાળક હેમખેમ છે કે નહીં. એ નિઃસ્વાર્થ પ્રેમને આખી સોસાયટી આજે પચીસ વર્ષ પછી સમજી શકી હતી.

તે રાત્રે ધોધમાર વરસાદમાં કોઈ પણ માણસ કે ફાયર બ્રિગેડ એ ધસી પડતા ખાડામાં ઉતરવા તૈયાર નહોતી. પણ આ હરિશંકરે કાળજાના ટુકડા સમાન એ બાળકના રડવાનો અવાજ સાંભળ્યો હતો. હરિશંકરે પોતાના કમરે દોરડું બાંધીને એ ઊંડા કાદવમાં છલાંગ લગાવી હતી.

હરિશંકરે પેલા બાળકને પોતાના બંને હાથમાં સુરક્ષિત પકડીને ઉપર પહોંચાડ્યો હતો. પણ કમનસીબે તે જ ક્ષણે સિમેન્ટનો એક ભારે સ્લેબ ધસી પડ્યો અને હરિશંકરના જમણા પગ પર પછડાયો. તેમના પગના હાડકાંનો કચ્ચરઘાણ નીકળી ગયો હતો અને તેઓ આખી જિંદગી માટે કાયમ માટે અપંગ બની ગયા હતા.

હરિશંકરે ધ્રૂજતા હાથે કેતન સામે આંગળી ચીંધી. તેમણે કહ્યું કે એ બે વર્ષનું બાળક બીજું કોઈ નહીં પણ આ તમારો દીકરો કેતન હતો જેને મેં મારા પગની આહુતિ આપીને બચાવ્યો હતો.

આ સાંભળતાં જ કેતનના કાનમાં જાણે હજારો વિસ્ફોટ થયા હોય તેવો સન્નાટો છવાઈ ગયો. કેતન સ્તબ્ધ થઈને પોતાની માતા સરલા સામે જોવા લાગ્યો. સરલા સ્ટેજ પર જ ચોધાર આંસુએ રડવા લાગી અને તેણે માથું હલાવીને કહ્યું કે હા દીકરા, આ જ એ દેવદૂત હતા જેમણે તને નવો જન્મ આપ્યો હતો.

હરિશંકરે આંસુ લૂછતાં કહ્યું કે તે અકસ્માત પછી મારી દીકરી ગામડે ગંભીર બીમાર પડી એટલે મારે તાત્કાલિક ગામ જવું પડ્યું હતું. હું ક્યારેય કોઈ ઉપકાર ગણાવવા કે પૈસા માંગવા નહોતો આવ્યો. હું તો માત્ર આજે રસ્તા પરથી પસાર થતો હતો ત્યારે પચીસ વર્ષના મહોત્સવનું બોર્ડ જોયું.

હરિશંકરે પેલી પિત્તળની જૂની ચાવી રમણલાલના હાથમાં મૂકી. તેમણે કહ્યું કે આ સોસાયટીના સૌથી પહેલા પાણીના બોરવેલના પંપની અસલ ચાવી છે જે પચીસ વર્ષથી મારી પાસે સાચવેલી પડી હતી. હું મરતાં પહેલાં આ પવિત્ર અમાનત સોંપવા અને મારા હાથે બચેલા આ દીકરા કેતનને એક નજર જોવા આવ્યો હતો.

હરિશંકરે કહ્યું કે હવે મારી પાસે આ દુનિયામાં કોઈ નથી, મારી દીકરી પણ પ્રભુધામ પહોંચી ગઈ છે. હું તો બસ આ સોસાયટીને હસતી-રમતી જોઈને શાંતિથી આંખો મીંચવા માંગતો હતો. પણ મને ખબર નહોતી કે મારી ગરીબી તમારા ઉત્સવમાં કલંક બની જશે.

આ શબ્દો પૂરા થતાં જ કેતનની આંખોમાંથી અશ્રુધારા વહી નીકળી. કેતન એક ક્ષણનો પણ વિચાર કર્યા વગર દોડ્યો અને સ્ટેજ પર જ હરિશંકરના બંને પગ પકડીને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડ્યો.

કેતને પોક મૂકીને કહ્યું કે દાદા, તમે મારા અસલ ભગવાન છો. તમારા આ અપંગ પગના કારણે આજે હું આ ધરતી પર શ્વાસ લઈ રહ્યો છું. અને મારા પિતાના અહંકારે તમારું આટલું ઘોર અપમાન કર્યું, મને માફ કરી દો દાદા.

રમણલાલનો આખો ગર્વ અને ઘમંડ ક્ષણવારમાં ધૂળમાં મળી ગયા. તેમની આંખોમાંથી પશ્ચાતાપના આંસુ વહેવા લાગ્યા. રમણલાલ આગળ વધ્યા અને તેમણે પોતાના ગળામાંથી સોનાનો ભારે મેડલ કાઢી લીધો.

રમણલાલે આખી સભાની હાજરીમાં હરિશંકરના ગળામાં એ સોનાનો મેડલ પહેરાવી દીધો અને બંને હાથ જોડીને તેમના ચરણોમાં માથું મૂકી દીધું. રમણલાલે માઈક પર રડતાં રડતાં કહ્યું કે મને માફ કરી દો હરિશંકરભાઈ, પૈસાના મદમાં હું સાવ અંધ બની ગયો હતો. આ સોસાયટીના સાચા સ્થાપક અને દેવતા તમે છો.

આખું સભાગૃહ ઊભું થઈ ગયું અને લોકોની આંખો પણ ભીની થઈ ગઈ. હજારો લોકોએ એકસાથે તાળીઓ પાડીને હરિશંકરને સલામી આપી. જે સિક્યુરિટી ગાર્ડે ધક્કો માર્યો હતો, તે પણ હાથ જોડીને માફી માંગવા લાગ્યો.

સોસાયટીના તમામ સભ્યોએ સર્વાનુમતે તાત્કાલિક મોટો નિર્ણય લીધો. તેમણે જાહેરાત કરી કે સોસાયટીના નવા બનેલા વિશાળ કમ્યુનિટી હોલનું નામ હરિશંકર ભવન રાખવામાં આવશે.

કેતને જાહેર કર્યું કે આજથી હરિશંકર દાદા મારા પરિવારના મોભી બનીને અમારા ઘરમાં જ રહેશે અને તેમની તમામ સારવાર અને જીવનભરનો ખર્ચ હું મારો ધર્મ સમજીને ઉપાડીશ. સરલાએ પોતાના હાથે હરિશંકરના માથા પર તિલક કર્યું અને મીઠાઈ ખવડાવી.

હરિશંકરની આંખોમાંથી હર્ષના આંસુ વહી નીકળ્યા અને તેમણે કેતનના માથા પર ધ્રૂજતા હાથે આશીર્વાદ આપ્યા. પચીસ વર્ષ પછી આજે ત્યાગ અને સમર્પણની સાચી કદર થઈ હતી.

સાચો ધર્મ પથ્થરની હવેલીઓમાં નહીં પણ માણસના નિઃસ્વાર્થ બલિદાનમાં રહેલો છે. જે જમીન પર આજે સુખ અને વૈભવના બગીચા ખીલ્યા હતા, તેના પાયામાં એક દેવતા જેવા માણસનો ત્યાગ છુપાયેલો હતો. આ અણધાર્યા મુલાકાતીએ આખા સમાજને માનવતાનો અસલ પાઠ ભણાવી દીધો.

ઉત્સવ જે પહેલાં માત્ર પૈસા અને દેખાડાનો અહંકાર હતો, તે આજે સાચી માનવતા, કૃતજ્ઞતા અને સ્નેહના મહાતીર્થમાં ફેરવાઈ ગયો હતો. શ્રીનાથજી નગરની એ પવિત્ર ધરતી આજે પોતાના સાચા રક્ષકના આગમનથી ધન્ય બની ગઈ હતી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.