સાસુએ વહુની આપેલી મોંઘી સાડીઓ ક્યારેય ના પહેરી, મૃત્યુ પછી કબાટ ખોલ્યો તો અંદરથી...

અમદાવાદના એક જૂના વિસ્તારમાં આવેલા બે માળના ઘરમાં બપોરે એકદમ શાંતિ હતી. સીમા લાકડાના કબાટનું ખાનું સાફ કરી રહી હતી. ચાર મહિના પહેલાં જ તેનાં સાસુ સુમનબેન આ દુનિયા છોડીને ચાલી ગયાં હતાં. ઘરમાંથી તેમની વસ્તુઓ ધીમે ધીમે ઓછી થઈ રહી હતી, પણ કબાટના એ સૌથી ઉપરના ખાનાને સીમાએ આજ સુધી હાથ પણ નહોતો લગાડ્યો.

કબાટનો દરવાજો ખોલતાં જ સીમાના હાથ અટકી ગયા. સામે જ પાંચ-છ મોટા પ્લાસ્ટિકના બોક્સ સરસ રીતે ગોઠવીને મૂકેલા હતા. સીમાએ એક બોક્સ બહાર કાઢ્યું અને તેના પર જમા થયેલી ધૂળ લૂછી. બોક્સ ખોલતાં જ સીમાની આંખો પહોળી થઈ ગઈ. તેમાં એ જ મોંઘી પટોળા સાડી હતી જે તેણે પોતાના લગનની પહેલી દિવાળીએ સુમનબેન માટે ખૂબ જ પ્રેમથી ખરીદી હતી.

એ સાડીના ઘડી પણ ખોલેલા નહોતા. સાથે જ દુકાનનું બિલ અને ટેગ પણ એમ જ લગાવેલું હતું. સીમાએ બીજા બોક્સ ખોલ્યા. એકમાં સોનાની બંગડીઓ હતી જે તેણે સાસુના પચાસમા જન્મદિવસે આપી હતી. બીજામાં એક કિંમતી ગરમ શાલ હતી જે તે શિમલા ફરવા ગઈ ત્યારે ખાસ લાવી હતી. દરેક ભેટ એમ જ અછૂતી, નવી ને નવી પડી હતી.

સીમાના મનમાં જૂના દિવસો તાજા થઈ ગયા. આ જ ઘરની અંદર તેણે આઠ વર્ષ વિતાવ્યા હતા. લગન પછી જ્યારે પણ તે સાસુ માટે કંઈક સુંદર કે મોંઘું ખરીદીને લાવતી, ત્યારે સુમનબેન ચહેરા પર કોઈ ખુશી વગર માત્ર એટલું જ કહેતાં, "આટલા બધા પૈસા બગાડવાની શું જરૂર હતી? મારી પાસે બધું છે જ."

સુમનબેને સીમાએ આપેલી એક પણ સાડી ક્યારેય પહેરી નહોતી. કોઈ પ્રસંગ હોય કે ઘરમાં પૂજા હોય, તેઓ પોતાની જૂની સુતરાઉ સાડીઓ જ પહેરતાં. સીમાને દર વખતે એવું જ લાગતું કે સાસુ તેને પોતાના મનથી વહુ જ ગણે છે, આ ઘરની દીકરી નથી માનતાં. તેને થતું કે સાસુને તેની પસંદગી ગમતી નથી અથવા તો તેના હાથનું આપેલું કશું સ્વીકારવું નથી.

સીમાએ આ વાત કેટલીય વાર પોતાના પતિ સચિનને કરી હતી. સચિન દર વખતે વાત ટાળી દેતો અને કહેતો, "મમ્મીનો સ્વભાવ નાનપણથી જ એવો છે. એમને વધારે ભપકો ગમતો નથી. તું મન પર ના લે." પણ સીમાના દિલમાં એક ઊંડો ઘા પડી ગયો હતો. તેણે સાસુ સાથે વાતો કરવાનું અને તેમને ભેટ આપવાનું સાવ ઓછું કરી દીધું હતું.

આજે આ બધી ભેટો સહીસલામત અને અણછૂયેલી જોઈને સીમાની આંખોમાં ગુસ્સો અને દુઃખ બંને ભેગાં થઈ ગયાં. "જે વસ્તુઓનો જીવતાજીવ અનાદર કર્યો, એને આ રીતે છુપાવીને રાખવાનો શું અર્થ હતો?" સીમા પોતાની જાત સાથે જ બોલી રહી હતી.

તે જ સમયે રૂમના દરવાજે આશાકાકી આવીને ઊભાં રહ્યાં. આશાકાકી છેલ્લાં ત્રીસ વર્ષથી આ ઘરમાં વાસણ-ચોકડી અને ઘરકામ કરતાં હતાં. તેઓ સુમનબેનના સમયથી આ પરિવારનો એક હિસ્સો જ બની ગયાં હતાં. ઘરના દરેક સભ્યના સ્વભાવને તેઓ ખૂબ સારી રીતે ઓળખતાં હતાં.

આશાકાકીએ સીમાના હાથમાં રહેલું સાડીનું બોક્સ અને ખુલ્લો કબાટ જોયો. તેમની આંખોમાં એક અલગ જ ચમક આવી ગઈ. તેઓ ધીમેથી રૂમમાં આવ્યા અને જમીન પર સીમાની બાજુમાં બેસી ગયા.

"સીમાબેન, તમે આ બધું આજે જ ખોલ્યું ને?" આશાકાકીએ શાંતિથી પૂછ્યું.

સીમાએ સાડીનું બોક્સ બાજુ પર મૂકતાં આકરા અવાજે કહ્યું, "હા કાકી, આજે જોયું. મમ્મીજી આખી જિંદગી મને બતાવતા રહ્યા કે મારી આપેલી વસ્તુઓ તેમની કોઈ કામની નથી. મને તો એમ હતું કે એમણે મારી ભેટો કોઈને આપી દીધી હશે. પણ આ તો બધું આમને આમ સડવા માટે મૂકી રાખ્યું હતું."

આશાકાકીએ ઊંડો નિસાસો નાખ્યો. તેમણે સીમાના હાથ પર પોતાનો ઘરડો હાથ મૂક્યો અને કહ્યું, "તમે બહુ મોટી ભૂલ કરી રહ્યા છો સીમાબેન. જે વાત તમે આટલા વર્ષોમાં ના સમજી શક્યા, એ આજે હું તમને કહું છું."

સીમાએ આશ્ચર્યથી આશાકાકી સામે જોયું. "હું શું નથી સમજી કાકી? સાફ દેખાય છે કે એમણે ક્યારેય મારા પ્રેમને સ્વીકાર્યો જ નહીં."

"ના બેટા," આશાકાકીનો અવાજ ભીનો થઈ ગયો. "તમે જ્યારે પણ બા માટે આ મોંઘી વસ્તુઓ લાવતાં, ત્યારે બાના ચહેરા પરનો આનંદ તમે ક્યારેય નથી જોયો. તમે બહાર જતાં રહેતાં અને બા એ સાડી પોતાના છાતીએ લગાડીને આંખોમાં આંસુ સાથે બેસી રહેતાં."

સીમા સ્તબ્ધ થઈ ગઈ. "શું બોલો છો તમે કાકી? તો પછી એમણે આમાંથી એક પણ સાડી પહેરી કેમ નહીં? સોનાની બંગડીઓ કબાટમાં બંધ કેમ રાખી?"

આશાકાકીએ કબાટમાંથી એ સોનાની બંગડીઓનું બોક્સ હાથમાં લીધું. "લગન પછીના બીજા જ વર્ષે સચિનબાબાનો ધંધો માંદો પડ્યો હતો, યાદ છે તમને? એ વખતે ઘરમાં મોટી આર્થિક તંગી આવી હતી. બાએ પોતાના જૂના દાગીના વેચીને ઘર ચલાવ્યું હતું પણ તમારી પાસે ક્યારેય એક રૂપિયો નહોતો માગ્યો."

સીમા ચુપચાપ આશાકાકીની વાત સાંભળી રહી હતી. તેને એ દિવસો યાદ આવ્યા જ્યારે સચિન ખૂબ ચિંતામાં રહેતો હતો, પણ ઘરમાં ક્યારેય કોઈ વસ્તુની કમી નહોતી આવી.

આશાકાકીએ આગળ કહ્યું, "બા મને દરરોજ કહેતાં કે, 'આશા, સીમા હજુ નાની છે. એને જિંદગીના મોટા ઉતાર-ચઢાવ જોવાના બાકી છે. કાલે સવારે જો સચિનના ધંધામાં વળતર ના મળ્યું, કે ઘરમાં કોઈ મોટી બીમારી આવી ગઈ, તો આ છોકરી ક્યાં જશે? એણે મને આપેલી આ બધી ભેટો મારી સંપત્તિ નથી, પણ આ ઘરની અનામત છે.'"

સીમાનું દિલ જોરથી ધડકવા લાગ્યું. તે આશાકાકીના મોં સામે તાકી રહી.

"બા કહેતાં કે, 'હું જો આ મોંઘી સાડીઓ પહેરીને ઘસી નાખીશ કે બંગડીઓ વાપરી નાખીશ, તો કાલે સવારે મારી વહુના મુશ્કેલ સમયમાં હું એને શું આપીશ? એ મારી પાસે પ્રેમથી જે લાવે છે, એ હું સાચવીને રાખું છું. જ્યારે એના જીવનમાં કોઈ મોટો પ્રસંગ આવશે, કે કોઈ મોટી તકલીફ આવશે, ત્યારે હું એની જ ભેટ એને એક મોટી તાકાત બનાવીને પાછી આપીશ.'"

આશાકાકીની આંખમાંથી આંસુ સરી પડ્યા. "બાએ મને ખાસ કહ્યું હતું કે જ્યારે ઘરમાં સીમાની પોતાની દીકરી મોટી થાય, કે સચિનને કોઈ નવા ધંધા માટે પૈસાની જરૂર પડે, ત્યારે આ કબાટનું ખાનું ખોલીને બધું સીમાને સોંપી દેવું. બા પોતાની ઉપર એક રૂપિયો પણ વાપરવા નહોતા માગતા. તેઓ કહેતાં કે 'વહુ તો ઘરની લક્ષ્મી છે, એણે લાવેલી વસ્તુઓ વાપરીને પૂરી ના કરાય, એને તો સાચવીને ઘરનું ભવિષ્ય બનાવાય.'"

સીમાના પગ નીચેથી જાણે જમીન સરી ગઈ. તેની આંખોમાંથી સતત પાણી વહેવા લાગ્યું. જે સાસુને તે આખી જિંદગી પથ્થર દિલ અને અહંકારી સમજતી હતી, તે સાસુ તો પોતાના ખુદના સુખનો ત્યાગ કરીને સીમાના ભવિષ્યની તિજોરી ભરી રહ્યાં હતાં.

સીમાએ એ પટોળા સાડી પોતાના હાથમાં લીધી અને તેને પોતાની છાતી સરસી ચાંપી દીધી. સાડીમાંથી હજુ પણ સાસુના વપરાશના અત્તરની અને ચંદનની હળવી સુગંધ આવી રહી હતી. તેને યાદ આવ્યું કે કેવી રીતે તે સાસુ સાથે મોં મચકોડીને વાત કરતી હતી, કેવી રીતે તેણે સાસુ માટે ચા બનાવવામાં પણ કેટલીય વાર આળસ કરી હતી. છતાં એ સ્ત્રી આટલા વર્ષો સુધી ચુપચાપ વહુના મેણાં સહન કરતી રહી અને એના જ ભવિષ્ય માટે પોતાની મમતા છુપાવતી રહી.

"હું કેટલી અભાગી છું કાકી..." સીમાથી મોટેથી રોવાઈ ગયું. "હું એમની મમતાને અહંકાર સમજી બેઠી. મેં એમને કેટલું દુઃખ આપ્યું હશે. જો એમણે મને એક વાર કહી દીધું હોત..."

આશાકાકીએ સીમાના ખભા પર હાથ મૂક્યો. "બા ક્યારેય બોલીને પ્રેમ નહોતાં કરતાં સીમાબેન. અમુક માણસોનો પ્રેમ શબ્દોમાં નથી હોતો, એમના કૌતુક અને ત્યાગમાં હોય છે. બા આજે નથી પણ એમનો પ્રેમ આ કબાટમાં સુરક્ષિત છે."

સાંજે જ્યારે સચિન ઘરે આવ્યો ત્યારે તેણે સીમાને કબાટ પાસે બેઠેલી જોઈ. તેના હાથમાં સાસુની ભેટો હતી અને ચહેરા પર એક અલગ જ શાંતિ અને પસ્તાવો હતો. સચિને સીમાની બાજુમાં બેસીને તેના આંસુ લૂછ્યા.

સીમાએ સચિન સામે જોઈને કહ્યું, "સચિન, મમ્મીજીએ મને ક્યારેય વહુ નહોતી માની. એ તો મને આ ઘરની માલિકણ બનાવવાની તૈયારી કરી રહ્યાં હતાં. હું જ એમને ઓળખવામાં મોડી પડી ગઈ."

એ રાત્રે સીમાએ એ સાડીઓ અને બંગડીઓ ફરીથી કબાટમાં ગોઠવી દીધી. પણ આ વખતે એમાં કડવાશ નહોતી, પણ સાસુ પ્રત્યેનો અપાર પ્રેમ, આદર અને કૃતજ્ઞતા હતી. તેણે મનોમન સાસુની તસવીર સામે જોઈને હાથ જોડ્યા અને માફી માગી. તેને સમજાઈ ગયું હતું કે પ્રેમ દર્શાવવાના રસ્તા દરેકના અલગ હોય છે, પણ માનો પ્રેમ ક્યારેય ખોટો નથી હોતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.