પૈસા માટે ભાઈ સાથે બોલવાનું બંધ કરી દીધું, પછી કાળી ચૌદસની રાત્રે બાએ કબાટમાંથી..

ગોમતીપુરના જૂના ચોકમાં આવેલું એ મોટું બે માળનું મકાન છેલ્લા બે વર્ષથી શાંત હતું, પણ આજે એ શાંતિ હવામાં ઓગળી ગઈ હતી. હોલમાં લાકડાના ઝૂલા પર બેઠેલા રમેશભાઈની સામે તેમનો નાનો ભાઈ સંજય ઊભો હતો. બંનેના ચહેરા પર ગુસ્સો અને ખેંચતાણ સ્પષ્ટ દેખાતાં હતાં.

"હું તને છેલ્લી વાર કહું છું સંજય," રમેશભાઈએ મોટેથી કહ્યું, "આ મકાન વેચીને બે સરખા ભાગ કરી લઈએ. અત્યારે ગામડામાં આ જમીનની સારી કિંમત આવે છે. શહેરમા મારે નવા ધંધામાં પૈસા રોકવા છે."

સંજયે બેગમાંથી કેટલીક ફાઈલો કાઢતાં કહ્યું, "મોટાભાઈ, તમારું શહેરનું વિચારવાનું બંધ કરો. પપ્પાએ આ ઘર કેટલી મહેનતથી બનાવ્યું હતું એ તમને યાદ છે? બા હજુ જીવે છે. આ ઉંમરે એમને પોતાનું ઘર છોડીને ભાડાના મકાનમાં જવું પડે એ મારાથી નહીં જોવાય."

"બા મારી પણ છે," રમેશભાઈ ઊભા થઈને બોલ્યા. "બાને હું મારી સાથે શહેરમાં રાખીશ. પણ આ જૂનું મકાન સાચવીને બેસી રહેવાનો કોઈ અર્થ નથી."

"બા તમારી સાથે નહીં આવે," સંજયે કડવાશથી કહ્યું. "એમને આ માટી સાથે પ્રેમ છે. તમારે જે કરવું હોય એ કરો, હું આ ઘર વેચવા માટે કોઈ કાગળ પર સહી નહીં કરું."

રસોડામાંથી સાત વર્ષના દીકરા આરવનો હાથ પકડીને સવિતાબેન બહાર આવ્યા. બાની ઉંમર સિત્તેર વટાવી ગઈ હતી. તેમની આંખોમાં બંને દીકરાઓનો ઝઘડો જોઈને ઊંડી વેદના હતી. રમેશભાઈ અને સંજય વચ્ચેનો આ ઝઘડો આજે નવો નહોતો, છેલ્લા છ મહિનાથી આ જ વાતે બંને ભાઈઓ વચ્ચે અબોલા હતા. એક જ ઘરમાં રહેવા છતાં બંને એકબીજા સામે જોતા પણ નહોતા.

"તમે બંને શાંત થાઓ," સવિતાબેને બહુ ધીમા પણ મક્કમ અવાજે કહ્યું. "તમારા પપ્પા ગયા પછી મેં ક્યારેય તમારી પાસે કશું માગ્યું નથી. પણ આજે હું જે કહું એ તમારે બંનેએ શાંતિથી સાંભળવું પડશે."

રમેશભાઈ અને સંજય બંને અટકી ગયા. બાએ પિત્તળના જૂના કબાટમાંથી એક લાલ કાપડની થેલી કાઢી. તેમાંથી કેટલાક કાગળો બહાર કાઢીને ટેબલ પર મૂક્યા.

"આ તમારા પપ્પાના સમયના ઘરના દસ્તાવેજ છે," સવિતાબેને કહ્યું. "તમારા પપ્પાએ ગુજરી જતાં પહેલાં જ આ ઘર તમારા બંનેના નામે અડધું અડધું કરી દીધું હતું. પણ એમાં એક શરત મૂકી હતી."

બંને ભાઈઓએ એકબીજા સામે જોયું. રમેશભાઈએ પૂછ્યું, "કેવી શરત બા?"

"શરત એ હતી કે આ ઘર તમે ત્યારે જ વેચી શકશો જ્યારે તમે બંને આસો મહિનાના પહેલા દિવસથી લઈને દિવાળી સુધી, આખો એક મહિનો આ ઘરમાં સાથે રહો," સવિતાબેને કહ્યું. "જો તમે આ એક મહિનો પરિવાર સાથે અહીં એક જ છત નીચે સરખી રીતે વિતાવો, તો જ આ દસ્તાવેજ કાયદેસર ગણાશે અને તમે ઘર વેચી શકશો. જો એક પણ ભાઈ વચમાં છોડીને જતો રહેશે, તો ઘર ચેરિટેબલ ટ્રસ્ટને જતું રહેશે."

રમેશભાઈએ ઘડિયાળ તરફ જોયું. નવરાત્રિ શરૂ થવાને હવે માંડ બે દિવસ બાકી હતા. તેમણે મનમાં ગણતરી કરી. એક મહિનો ગમે તેમ કરીને કાઢી નાખવો અને પછી આ મકાન વેચીને પોતાના પૈસા છૂટા કરી લેવા. સંજયે પણ વિચાર્યું કે જો બાની આ ઈચ્છા હોય તો એક મહિનો સહન કરી લેવું સારું.

બીજા જ દિવસે રમેશભાઈ પોતાની પત્ની સુનીતા અને બાર વર્ષની દીકરી રિયાને લઈને શહેરમાંથી ગામડે આવી ગયા. સંજય પણ પોતાની પત્ની અને પાંચ વર્ષના દીકરા સાથે ઘરમાં જ હતો.

શરૂઆતના ચાર-પાંચ દિવસ ઘરમાં એક વિચિત્ર શાંતિ હતી. રમેશભાઈ સવારે ઊઠીને પોતાના રૂમમાં જ બેસી રહેતા. સંજય કામે જતો રહેતો. સાંજે બંને ઘરે આવે તો પણ એકબીજા સાથે એક શબ્દ નહોતા બોલતા. રસોડામાં પણ સુનીતા અને સંજયની પત્ની વચ્ચે બહુ ઓછી વાતો થતી.

પણ બાળકો માટે આ બધું સાવ અલગ હતું. રિયાને શહેરમાં એકલા રમવું પડતું હતું, પણ અહીં નાનો ભાઈ મળી ગયો હતો. તે આખો દિવસ એની સાથે આંગણામાં રમતી.

નોરતાના પાંચમા દિવસે સાંજે વરસાદ શરૂ થયો. ગામડાના જૂના ઘરમાં પતરા પર પાણી પડવાનો અવાજ ખૂબ મોટો આવતો હતો. અચાનક રસોડાના ખૂણામાંથી પાણી ટપકવા લાગ્યું.

સુનીતાબેન વાસણ મૂકવા દોડ્યા, પણ પાણી વધારે પડતું હતું. રિયાએ મોટા અવાજે કહ્યું, "પપ્પા, જુઓ ને રસોડામાં બધું ભીનું થઈ રહ્યું છે!"

રમેશભાઈ રૂમમાંથી બહાર આવ્યા. તેમણે જોયું તો ધાબા પરનું એક નળિયું ખસી ગયું હતું. તે સીડી તરફ દોડ્યા, પણ તે જ સમયે સંજય પણ પ્લાસ્ટિકની સીડી અને હાથમાં લાઈટ લઈને બહાર આવ્યો.

"મોટાભાઈ, તમે ઊભા રહો, હું ઉપર જઉં છું," સંજયે સીડી ગોઠવતાં કહ્યું.

"ના, તું લાઈટ બતાવ, હું ઉપર જઈને નળિયું સરખું કરી દઉં છું," રમેશભાઈએ સીડી પર પગ મૂકતાં કહ્યું.

છેલ્લા છ મહિનામાં આ પહેલી વાર હતું જ્યારે બંને ભાઈઓએ એકબીજા સાથે સીધી વાત કરી હતી. રમેશભાઈએ ઉપર જઈને નળિયું સરખું કર્યું અને સંજયે નીચેથી સીડી મજબૂતીથી પકડી રાખી. પાણી ટપકવાનું બંધ થયું ત્યારે બંને ભાઈઓના કપડાં પલળી ગયા હતા.

બંને નીચે આવ્યા ત્યારે બાએ રસોડામાંથી ગરમ ચાના બે કપ ટેબલ પર મૂક્યા. રમેશભાઈએ ચાનો કપ ઉપાડ્યો અને સંજય સામે જોયું. સંજયે પણ ચાનો કપ લીધો. કોઈ કશું બોલ્યું નહીં, પણ વાતાવરણમાં રહેલો ગુસ્સો થોડો ઓછો થયો હતો.

બીજા દિવસે આઠમ હતી. ઘરમાં પૂજાની તૈયારીઓ ચાલી રહી હતી. રિયા અને નાનો ભાઈ આંગણામાં આસોપાલવના પાનથી તોરણ બનાવી રહ્યા હતા.

"મોટાબેન, આ દોરો મને આપ ને," નાનો ભાઈ બોલ્યો.

રિયાએ તેને દોરો આપતાં કહ્યું, "જો આવી રીતે ગાંઠ મારવાની, નહીં તો તોરણ તૂટી જશે."

આંગણામાં બેઠેલા સવિતાબેન આ બાળકોને જોઈને હસી રહ્યા હતા. રમેશભાઈ પોતાના રૂમની બારીમાંથી આ દ્રશ્ય જોઈ રહ્યા હતા. તેમના મનમાં વિચાર આવ્યો કે શહેરમાં તેમની દીકરી આખો દિવસ મોબાઈલમાં પડી રહેતી હતી, પણ અહીં તે આટલી ખુશ દેખાતી હતી.

પૂજા વખતે સંજયે દીવો પ્રગટાવ્યો. સવિતાબેને કહ્યું, "રમેશ, તું અને સંજય બંને સાથે મળીને આરતી કરો."

બંને ભાઈઓ સાથે ઊભા રહ્યા. આરતીનો અવાજ આખા ઘરમાં ગુંજી ઊઠ્યો. પૂજા પૂરી થયા પછી રમેશભાઈએ સંજયને પૂછ્યું, "દુકાને માલ સરખો આવે છે કે નહીં? પપ્પાના સમયના જૂના વેપારીઓ હજુ સંપર્કમાં છે?"

સંજય થોડો આશ્ચર્યચકિત થયો. તેણે કહ્યું, "હા મોટાભાઈ, આવે છે. પણ આ વખતે દિવાળી પર માલ વધારે ઉપાડવો છે એટલે થોડા પૈસાની ખેંચ છે."

રમેશભાઈએ થોડી ક્ષણ વિચાર કર્યો. "મારી પાસે શહેરમાં થોડા બચતના પૈસા પડ્યા છે. તારે જરૂર હોય તો તું વાપરી શકે છે."

સંજયે મોટાભાઈ સામે જોયું. તેની આંખોમાં આશ્ચર્ય હતું. "ના મોટાભાઈ, તમારી પાસે હું પૈસા કેવી રીતે લઉં?"

"કેમ ના લેવાય?" રમેશભાઈનો અવાજ થોડો નરમ પડ્યો. "આપણે બંને અલગ થઈ ગયા છીએ, પણ પરકા તો નથી થઈ ગયા ને?"

આ શબ્દો સાંભળીને સંજયનું દિલ ભરાઈ આવ્યું. તેણે પોતાની નજર નીચે કરી લીધી.

દિવાળીનો દિવસ નજીક આવી રહ્યો હતો. આખા ઘરની સાફ-સફાઈ શરૂ થઈ હતી. બધા સાથે મળીને કામ કરી રહ્યા હતા. સુનીતા અને સંજયની પત્ની રસોડામાં સાથે મળીને મઠિયા અને ઘૂઘરા બનાવી રહ્યા હતા. ઘરનું વાતાવરણ સાવ બદલાઈ ગયું હતું.

બેસતા વર્ષના આગલા દિવસે એટલે કે કાળી ચૌદસની રાત્રે બધા આંગણામાં બેઠા હતા. બાળકો ફટાકડા ફોડી રહ્યા હતા.

રમેશભાઈએ બા પાસે જઈને કાગળો માગ્યા. "બા, કાલે દિવાળી છે. આપણો એક મહિનો પૂરો થાય છે. પપ્પાના એ દસ્તાવેજ લાવ, મારે જોવો છે."

સંચયના ચહેરા પર ઉદાસી આવી ગઈ. તેને લાગ્યું કે મોટાભાઈ હજુ પણ આ ઘર વેચવાના વિચારો કરી રહ્યા છે. બાએ કબાટમાંથી એ જ લાલ થેલી કાઢીને રમેશભાઈના હાથમાં આપી.

રમેશભાઈએ કાગળ ખોલ્યો. તે જૂનો દસ્તાવેજ વાંચવા લાગ્યા. પણ જેમ જેમ તે વાંચતા ગયા, તેમ તેમ તેમની આંખો પહોળી થતી ગઈ. તેમણે કાગળ પૂરો વાંચ્યો અને બા સામે જોયું.

"બા... આ કાગળમાં તો એવું કશું જ નથી લખ્યું કે એક મહિનો સાથે રહેવાની શરત છે," રમેશભાઈએ આશ્ચર્યથી કહ્યું. "આ તો પપ્પાનો સાદો વારસાઈ દસ્તાવેજ છે જેમાં ઘર આપણા બંનેના નામે સરખે ભાગે છે."

સંજય પણ ઊભો થઈને પાસે આવ્યો. તેણે પણ કાગળ જોયો.

સવિતાબેને આંખોમાંથી આંસુ લૂછતાં કહ્યું, "હા રમેશ, તમારા પપ્પાએ એવી કોઈ શરત નહોતી મૂકી. એ શરત મેં મૂકી હતી."

બંને ભાઈઓ બા સામે તાકી રહ્યા.

સવિતાબેને આગળ કહ્યું, "તમારા બંને વચ્ચે આ ઘરને લઈને એટલો ગુસ્સો આવી ગયો હતો કે તમે ભાઈઓનો સગપણ ભૂલી ગયા હતા. જો હું તમને સીધા કાગળો આપી દેત, તો તમે આ ઘર વેચીને કાયમ માટે એકબીજાથી દૂર થઈ જાત. મારે આ મકાન નથી સાચવવું, મારે મારી છત નીચે મારા બે દીકરાઓનો પ્રેમ સાચવવો હતો."

બાનો આ અવાજ સાંભળીને આખું આંગણું એકદમ શાંત થઈ ગયું.

"મેં વિચાર્યું હતું કે જો તમે એક મહિનો સાથે રહેશો, એકબીજાના દુઃખ-સુખ જોશો, તો તમને સમજાશે કે આ ઈંટો અને પથ્થરના મકાન કરતાં લોહીનો સંબંધ કેટલો મોટો છે. હવે કાગળ તમારી પાસે છે. તમારે ઘર વેચવું હોય તો વેચી દો અને ભાગ પાડી લો."

રમેશભાઈના હાથમાંથી કાગળ નીચે પડી ગયો. તેમની આંખોમાંથી દડ-દડ આંસુ વહેવા લાગ્યા. તેમણે સંજય સામે જોયું. સંજય પણ પોતાની જાતને રોકી ના શક્યો.

રમેશભાઈએ સંજયને બથ ભરી લીધી. બંને ભાઈઓ આંગણામાં એકબીજાને ભેટીને મોટેથી રડી પડ્યા.

"મને માફ કરી દે સંજય," રમેશભાઈ રડતાં રડતાં બોલ્યા. "હું પૈસાના મોહમાં એટલો આંધળો થઈ ગયો હતો કે મને મારા નાના ભાઈનો પ્રેમ દેખાતો બંધ થઈ ગયો હતો. આ ઘર વેચવાની વાત તો દૂર રહી, હવે હું આ ઘરનો એક પથ્થર પણ નહીં હલવા દઉં."

સંજયે મોટાભાઈના ખભા પર હાથ મૂકતાં કહ્યું, "ના મોટાભાઈ, ભૂલ મારી પણ હતી. મેં પણ તમને સમજવાની કોશિશ ના કરી. તમે શહેરમાં રહો કે અહીં, આ ઘર હંમેશા તમારું જ રહેશે."

આંગણામાં ઊભેલા સુનીતાબેન અને પરિવારના બધા સભ્યોની આંખો ભીની થઈ ગઈ હતી. સાત વર્ષનો આરવ અને રિયા બંને પપ્પા અને કાકાને ભેટેલા જોઈને દોડીને પાસે આવ્યા અને તેમને વળગી પડ્યા.

સવિતાબેને ઘરના દીવા તરફ જોયું. તેમની આંખોમાં આજે સાચી શાંતિ હતી. પૈસા અને મિલકતથી પણ ઉપર એક પરિવારનો પ્રેમ જીતી ગયો હતો.

બીજા દિવસે દિવાળી હતી. આખું ઘર દીવાઓથી ઝગમગી રહ્યું હતું. દરવાજા પર નવું તોરણ ઝૂલી રહ્યું હતું અને આંગણામાં બંને ભાઈઓ સાથે મળીને ફટાકડા ફોડી રહ્યા હતા. ઘરની ભીંતો આજે ફરી એકવાર હાસ્ય અને ખુશીઓથી ગૂંજતી હતી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.