સ્વર્ગસ્થ પિતાની જૂની બસ ટિકિટ જોઈ અજાણ્યા ગામે પહોંચેલા દીકરાના હોશ ઊડી ગયા, શાળાનો દરવાજો ખૂલતાં જ...

રવિવારની સવારે ભાવેશ પોતાના પિતા ત્રિભોવનદાસના અવસાનના એક મહિના પછી તેમના જૂના ઓરડાની સાફસફાઈ કરી રહ્યો હતો.

તેના પિતા આખી જિંદગી એક સરકારી કચેરીમાં નાના કારકૂન તરીકે સાદગીપૂર્ણ જીવન જીવીને વિદાય થયા હતા.

ભાવેશે લાકડાના જૂના કબાટમાંથી પિતાનો જૂનો ચશ્માનો ડબ્બો બહાર કાઢ્યો.

જેવો તેણે એ ડબ્બો ખોલ્યો, કે અંદરથી એક ઝાંખા સુતરાઉ રૂમાલમાં વીંટાળેલી વીસ વર્ષ જૂની એસટી બસની પંચ કરેલી ટિકિટ નીકળી પડી.

ભાવેશે આશ્ચર્યથી એ પીળી પડી ગયેલી ટિકિટ હાથમાં લીધી.

એ ટિકિટ એક છેવાડાના પહાડી અને પથરાળ ગામડાની હતી, જ્યાં તેમના આખા ખાનદાનમાં કોઈનું સગું-વહાલું નહોતું રહેતું.

ટિકિટની પાછળ પિતાના પરિચિત, વળાંકવાળા અક્ષરોમાં પેન્સિલથી લખેલું હતું: '૧૫મી તારીખ, દર મહિને... મારા જીવનની સૌથી મોટી પ્રતિજ્ઞા.'

આ શબ્દો વાંચતાં જ ભાવેશના મગજમાં વર્ષો જૂની કડવી યાદો તાજી થઈ ગઈ.

તેને બરાબર યાદ હતું કે છેલ્લા વીસ વર્ષથી દર મહિનાની ૧૫મી તારીખે તેના પિતા સવારે વહેલા નીકળી જતા અને મોડી રાત્રે ધૂળથી ખરડાયેલા પાછા આવતા.

તેઓ હંમેશા કહેતા કે હું મંદિરે દર્શન કરવા જાઉં છું, પણ ક્યારેય પરિવારના કોઈ સભ્યને સાથે નહોતા લઈ જતા.

જ્યારે ભાવેશ કોલેજમાં ભણતો હતો, ત્યારે પરિવારે ભારે ગરીબી વેઠી હતી અને તેના પિતાએ પૈસા નથી કહીને તેને જૂની સાયકલ પર દિવસો કાઢવા મજબૂર કર્યો હતો.

તેની પત્ની શિલ્પાએ રસોડામાંથી આવીને યાદ અપાવ્યું કે ઘરના મકાનની લોનનો હપ્તો અને બાળકોની સ્કૂલબેગના ખર્ચા પણ હજુ માથે છે.

તેમણે કહ્યું કે તમારા પિતાએ આખી જિંદગી સાદી ખાદી પહેરીને કરકસર કરી હતી અને ક્યારેય કોઈ નકામો ખર્ચ નહોતો કર્યો.

ભાવેશના મનમાં સંસારની આ ચિંતાઓએ એટલું મોટું રૂપ ધારણ કરી લીધું હતું કે તે પોતાના જ પિતાના પવિત્ર ચરિત્ર પર શંકા કરવા લાગ્યો હતો.

ભાવેશના મનમાં શંકાનો કાળો નાગ ફેણ ચડાવીને બેસી ગયો.

તેને થયું કે શું પિતાએ તે અંતરિયાળ ગામમાં કોઈ બીજો સંસાર માંડ્યો હતો?

શું તેઓ પોતાની આખી જિંદગીની કમાણી પોતાના પરિવારને ભૂખ્યો રાખીને કોઈ અજાણી સ્ત્રી કે બીજા સંતાન પાછળ ઉડાવતા હતા?

ભાવેશે તે જ ક્ષણે નિર્ણય કર્યો કે તે પોતે આ બસ પકડીને તે અજાણ્યા ગામે જશે અને પિતાના આ ગુપ્ત રહસ્યનો પર્દાફાશ કરશે.

બસના કાચમાંથી બહાર જોતાં ભાવેશને યાદ આવ્યું કે નાનપણમાં પિતાજી તેને હંમેશા કહેતા કે બેટા, જે માણસ પોતાના સ્વાર્થથી ઉપર ઊઠીને જીવે છે એ જ સાચો માણસ કહેવાય.

તે વખતે ભાવેશને એ બધી વાતો માત્ર કંટાળાજનક લાગતી હતી, કારણ કે તેને પિતાની ગરીબી અને સાદગી સામે બળવો પોકારવાનું મન થતું હતું.

આજે વીસ વર્ષ પછી એ જ રસ્તા પર મુસાફરી કરતાં તેનું મન એક અજાણ્યા અપરાધભાવથી ભારે થઈ રહ્યું હતું.

આવતા અઠવાડિયે ૧૫મી તારીખે ભાવેશ સવારે છ વાગ્યે એ જ બસમાં બેસી ગયો.

ત્રણ કલાકની ધૂળિયા રસ્તાની મુસાફરી પછી બસ પહાડો વચ્ચે વસેલા એક નાના, ગરીબ ગામના પાદરે ઊભી રહી.

ભાવેશે બસ સ્ટેન્ડ પાસેની ચાની નાની લારીવાળા વડીલને પેલી ટિકિટ પાછળ લખેલું નામ પૂછ્યું, 'સરસ્વતી વિદ્યાલય ક્યાં આવેલું છે?'

લારીવાળા વડીલે ભાવેશના ચહેરા સામે ધ્યાનથી જોયું અને તેમની આંખોમાં અચાનક ચમક આવી ગઈ.

'અરે! તમે ત્રિભોવન માસ્તરના દીકરા છો ને?

તમારો ચહેરો સાવ તમારા બાપુ જેવો જ છે!' લારીવાળાએ હાથ જોડીને કહ્યું.

ભાવેશ સ્તબ્ધ થઈ ગયો અને તેણે પૂછ્યું, 'તમે મારા પિતાને કેવી રીતે ઓળખો છો?'

લારીવાળાએ કહ્યું, 'ચાલો મારી સાથે, આખું ગામ તમને મળવા તરસતું હતું!'

ભાવેશ ગામની સીમમાં આવેલી પથ્થરની એક મોટી શાળાના આંગણામાં પહોંચ્યો.

ત્યાં શાળાના મુખ્ય દરવાજા પર પિત્તળની તકતી લાગેલી હતી, જેના પર મોટા અક્ષરે લખેલું હતું: 'સ્વર્ગસ્થ ત્રિભોવનદાસ છાત્રાલય અને પાઠશાળા.'

આ જોઈને ભાવેશના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ!

ત્યાંથી શાળાના વૃદ્ધ સંચાલક દેવજીબાપા દોડી આવ્યા અને તેમણે ભાવેશને ગળે લગાવીને રડવાનું શરૂ કર્યું.

'બેટા... ત્રિભોવનભાઈ ગયા એ સમાચાર સાંભળીને આખું ગામ ત્રણ દિવસ સુધી ભૂખ્યું રહ્યું હતું!'

ભાવેશે ધ્રૂજતા અવાજે પૂછ્યું, 'વડીલ, મને કંઈ સમજાતું નથી... મારા પિતા દર મહિને અહીં કેમ આવતા હતા?'

દેવજીબાપાએ ભાવેશનો હાથ પકડ્યો અને તેને શાળાની ઓફિસમાં લઈ ગયા.

તેમણે વીસ વર્ષ જૂની એક સરકારી તપાસ ફાઈલ અને અકસ્માતનો અહેવાલ ભાવેશના હાથમાં મૂક્યો.

દેવજીબાપાએ તૂટેલા અવાજે વીસ વર્ષ જૂનું સત્ય સંભળાવવાનું શરૂ કર્યું.

'આજથી વીસ વર્ષ પહેલાં ૧૫મી તારીખે આ જ પહાડી ઘાટ પર એસટી બસની ભયાનક ખીણમાં પલટી ખાઈ ગઈ હતી અને બસમાં આગ લાગી ગઈ હતી.'

'તારા પિતા એ બસમાં સવાર હતા અને બારીમાંથી બહાર ફેંકાઈ ગયા હતા.'

'તે વખતે આ ગામનો એક ગરીબ આદિવાસી ખેતમજૂર કાનજી પોતાના જીવના જોખમે બળતી બસમાં કૂદી પડ્યો હતો!'

'કાનજીએ તારા પિતા અને બીજી એક નાની બાળકીને બળતા ડબ્બામાંથી ખેંચીને બહાર કાઢ્યા હતા.'

'પણ એ બંનેને બચાવ્યા પછી કાનજી પોતે એ આગની જ્વાળાઓમાં જીવતો ભડથું થઈ ગયો હતો!'

તે દિવસે ખીણમાં પડેલી બસમાંથી નીકળતા કાળા ધુમાડા અને લોકોની ચીસોથી આખી પહાડી ગુંજી ઊઠી હતી.

કાનજીએ પોતાના દૂધપીતા બાળકોનો વિચાર કર્યા વગર બળતી બસમાં હાથ નાખીને તારા પિતાનો જીવ બચાવ્યો હતો.

એવા સાચા દેવદૂત જેવા ભાઈબંધના ઉપકારને તારા પિતા મરતાં દમ સુધી કેવી રીતે ભૂલી શકે બેટા?

ભાવેશના ધબકારા થંભી ગયા અને તેના હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા.

દેવજીબાપાએ આગળ કહ્યું, 'કાનજીના ગયા પછી એની વિધવા પત્ની અને ત્રણ નાનાં અનાથ બાળકો રસ્તા પર આવી ગયાં હતાં.'

'તારા પિતાના શરીરે પણ આગના ગંભીર ડાઘા પડ્યા હતા, જે તેમણે આખી જિંદગી આખી બાંયના ખમીસ પહેરીને તમારાથી છુપાવ્યા હતા!'

'હોસ્પિટલમાંથી સાજા થઈને તારા પિતા આ ગામમાં આવ્યા અને તેમણે કાનજીની વિધવા સામે હાથ જોડીને પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી...'

'કે કાનજીએ મારા શ્વાસ બચાવવા માટે પોતાના પ્રાણ આપ્યા છે, એટલે હવેથી આ અનાથ બાળકોની જવાબદારી મારી છે!'

દેવજીબાપાની આંખોમાંથી અશ્રુધારા વહી નીકળી અને તેમણે આગળ કહ્યું.

'છેલ્લા વીસ વર્ષથી તારા પિતા દર મહિનાની ૧૫મી તારીખે પોતાનો રોટલો ઘેરથી બાંધીને અહીં આવતા હતા.'

'તેઓ પોતાની પેન્શન અને બચતમાંથી અડધા પૈસા આ અનાથ બાળકોની ફી અને ભોજન પાછળ ખર્ચતા હતા!'

'તેમણે આ પથરાળ જમીન પર પોતાના હાથે પથ્થરો ઉપાડીને આ નિઃશુલ્ક શાળા બનાવી હતી!'

'અને તને જાણીને ગર્વ થશે બેટા કે કાનજીનો મોટો દીકરો આજે આ જિલ્લાનો મોટો સરકારી ડૉક્ટર બની ગયો છે!'

'અને નાની દીકરી આ જ શાળામાં મુખ્ય આચાર્યા તરીકે ગરીબ બાળકોને ભણાવે છે!'

'તારા પિતાએ ક્યારેય પોતાના માટે નવો કુર્તો ન ખરીદ્યો, પણ આ અનાથ બાળકોના ભવિષ્યને ક્યારેય અંધારામાં ન જવા દીધું!'

દેવજીબાપાએ કહ્યું કે તારા પિતા ત્રિભોવનદાસ દર મહિને અહીં આવીને બાળકોને ગણિત અને એકાઉન્ટ ભણાવતા હતા.

તેમણે ક્યારેય કોઈ પાસેથી ચાનો કપ પણ મફત નહોતો પીધો અને પોતાના ઘેરથી લાવેલો સૂકો રોટલો છાંયડે બેસીને ખાઈ લેતા હતા.

તેમણે કહ્યું કે મારા ભાઈ ત્રિભોવનદાસે આખી જિંદગી એક જ સિદ્ધાંત પાળ્યો હતો કે માણસ મરી જાય છે પણ એના સારા કર્મો હંમેશા જીવતા રહે છે.

જો આ શાળાથી કોઈ ગરીબ આદિવાસી બાળકના જીવનમાં અજવાળું પથરાઈ શકતું હોય, તો આ શાળા મારા માટે અક્ષરધામ સમાન પવિત્ર છે.

આ શબ્દો સાંભળીને ભાવેશનું આખું અસ્તિત્વ શરમ અને પશ્ચાતાપથી થીજી ગયું હતું.

આ શબ્દો સાંભળતાં જ ભાવેશના હાથમાંથી પેલી ટિકિટ અને ફાઈલ નીચે પટકાઈ પડી.

તેના કાનમાં જાણે હજારો આકાશી વિસ્ફોટ થયા હોય તેમ તેનું આખું અસ્તિત્વ શરમ, પશ્ચાતાપ અને અપરાધભાવથી કંપી ઊઠ્યું!

જે પિતાને તે સ્વાર્થી, કંજૂસ અને ચરિત્રહીન સમજતો હતો, તે પિતા તો પોતાના જીવનદાનનું ઋણ ચૂકવવા માટે સેંકડો અનાથ બાળકોના દેવદૂત બનીને જીવી રહ્યા હતા!

જે હાથોએ તેને સાયકલ પર ચલાવ્યો હતો, તે હાથોએ એક અનાથ આખા ગામનું ભવિષ્ય બદલી નાખ્યું હતું!

ભાવેશનું હૃદય અસીમ વેદનાથી ફાટી ગયું.

તે એક ક્ષણનો પણ વિચાર કર્યા વગર સીધો પેલી પિત્તળની તકતી સામે જમીન પર સાષ્ટાંગ દંડવત પ્રણામ કરીને ઢળી પડ્યો.

તેણે એ પવિત્ર પથ્થરોને પોતાના બંને હાથથી સ્પર્શ કર્યો અને ચોધાર આંસુએ રડવા લાગ્યો.

'બાપુ... મને માફ કરી દો!

હું કેટલો અધમ, અંધ અને કપાતર દીકરો નીકળ્યો!' ભાવેશનો અવાજ રડીને રૂંધાઈ ગયો.

'તમે આખી જિંદગી તમારા લોહી-પરસેવાથી માનવતાનો બગીચો ખીલવ્યો, અને મેં તમારા પવિત્ર પ્રેમ પર ગંદી શંકા કરી!'

'મને ક્ષમા કરો બાપુ, હું તમારા ચરણોની ધૂળ બનવાને પણ લાયક નથી!'

ત્યાં જ પેલો સરકારી ડૉક્ટર બનેલો યુવાન અને શાળાના બાળકો દોડી આવ્યા.

તેમણે ભાવેશને પોતાના ભાઈની જેમ છાતી સરસો ચાંપી લીધો અને બધા ભેગા મળીને રડવા લાગ્યા.

ભાવેશે તે જ ક્ષણે પોતાના આંસુ લૂછીને પ્રતિજ્ઞા લીધી કે હવેથી તે પોતે દર મહિનાની ૧૫મી તારીખે આ શાળામાં આવશે.

અને પોતાના પિતાની આ અમર પરંપરાને ક્યારેય અટકવા નહીં દે.

આખા ગામના વડીલોએ આવીને ભાવેશની પીઠ થાબડી અને કહ્યું કે તારા પિતા આજે પણ આ ગામના ભગવાન સમાન છે.

ભાવેશે હાથ જોડીને સૌને પ્રણામ કર્યા અને પોતાના પિતાના આ અમર કાર્યમાં પોતાનું જીવન સમર્પિત કરી દીધું.

ભાવેશ મોડી રાત્રે ઘરે પાછો ફર્યો ત્યારે શિલ્પા જાગતી હતી અને તેણે આખી વાત સાંભળીને બંને હાથ જોડી દીધા.

શિલ્પાએ રડતાં રડતાં પૂજાના મંદિરમાં દીવો પ્રગટાવ્યો અને પેલી જૂની બસ ટિકિટને ભગવાનના ચરણોમાં પધરાવી દીધી.

આખા ઘરમાં એક અનોખી શાંતિ, આદર અને પવિત્ર પારિવારિક સ્નેહની અમર સુગંધ પ્રસરી ગઈ હતી.

ભાવેશે પિતાની તસવીર સામે માથું નમાવીને કહ્યું કે બાપુ, તમે સાચા અર્થમાં આ ધરતી પરના સૌથી મહાન પિતા હતા.

શિલ્પાએ પણ આંસુ લૂછતાં સસરાના ચરણોમાં વંદન કર્યા અને આખા પરિવારમાં ફરી એકવાર સાચા સંસ્કારોની સુવાસ ફેલાઈ ગઈ.

એ પવિત્ર ઘરમાં ફરી એકવાર પ્રેમ, શ્રદ્ધા અને સમર્પણનો અખંડ વિજયધ્વજ લહેરાઈ ઊઠ્યો હતો.

એ સાંજ પહાડોની વચ્ચે ઢળી રહી હતી, પણ ભાવેશના હૃદયમાંથી અવિશ્વાસ અને શંકાનો અંધકાર સદાય માટે ઓગળી ગયો હતો.

અને એક પિતાના અખંડ ત્યાગ, સમર્પણ અને અમર વાત્સલ્યનો દિવ્ય સૂર્ય ચારેય દિશામાં ઝળહળી ઊઠ્યો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.