રસોડાની જૂની અભરાઈમાંથી ગુપ્ત ખાનું મળતાં વિધવા માતા પર ભડકેલા દીકરાના હોશ ઊડી ગયા, લાલ ચોપડી ખૂલતાં જ...

શનિવારની સવારે નીતા રસોડાની જૂની લાકડાની અભરાઈની સાફસફાઈ કરી રહી હતી.

દિવાળી નજીક આવતી હોવાથી તે મસાલાના મોટા પિત્તળના ડબ્બાઓ નીચે ઉતારીને અભરાઈનો અંદરનો ખૂણો કપડાથી લૂછી રહી હતી.

અચાનક તેનો હાથ અભરાઈના પાછળના લાકડાના પાટિયા સાથે અથડાયો અને અંદરથી પોલાણ જેવો અવાજ આવ્યો.

નીતાએ ઉત્સુકતાથી એ પાટિયાને સહેજ જોરથી દબાવ્યું તો એક નાનકડી લાકડાની ગુપ્ત બારી સરકીને ખૂલી ગઈ!

તેણે અંદર ટોર્ચનો પ્રકાશ ફેંક્યો તો તેની આંખો આશ્ચર્યથી પહોળી થઈ ગઈ.

એ ગુપ્ત ખાનાની અંદર એક નાનો, કાટ ચડેલો લોખંડનો ડબ્બો અને જૂના કાગળોનો થોથો છુપાયેલો હતો!

નીતાએ દીવાનખંડમાં બેસીને ઓફિસની ફાઈલો તપાસતા પોતાના પતિ જયેશને જોરથી બૂમ પાડી.

'જયેશ, જરા અહીં રસોડામાં આવો તો ખરા!

જુઓ મને આ જૂની અભરાઈમાંથી શું મળ્યું છે!' નીતાએ કહ્યું.

જયેશે રસોડામાં આવીને પેલો લોખંડનો ડબ્બો અને કાગળો હાથમાં લીધા.

તેણે ડબ્બો ખોલ્યો તો અંદરથી કાળા મોતી વગરનું એક જૂનું સોનાનું મંગળસૂત્ર, જૂની દવાની ચિઠ્ઠીઓ અને એક લાલ રંગની હિસાબની ચોપડી નીકળી!

જેમ જેમ જયેશે એ ચોપડીના પાના ફેરવ્યા, તેમ તેમ તેના કપાળ પર પરસેવો વળી ગયો અને તેનો ચહેરો ગુસ્સાથી લાલચોળ થઈ ગયો.

એ ચોપડીમાં છેલ્લા વીસ વર્ષથી દર મહિને નિયમિત રીતે ત્રણ હજાર રૂપિયા ચૂકવ્યાની સહીઓ અને બેંકની પાવતીઓ લાગેલી હતી!

અને સૌથી આશ્ચર્યની વાત એ હતી કે છેલ્લી પાવતી ગયા મહિને જ જમા થયેલી હતી, જેના પર ત્રણ લાખ રૂપિયાનું પૂરું દેવું ચૂકતે થયાનો સિક્કો મારેલો હતો!

નીતાએ રસોડામાંથી આવીને યાદ અપાવ્યું કે ગયા મહિને જ ઘરના નળિયા બદલવાના પૈસા નહોતા અને આપણે કરકસર કરીને દિવસો કાઢ્યા હતા.

તેમણે કહ્યું કે શાકભાજી અને રાશનના ભાવ આસમાને પહોંચી ગયા છે, જેથી આપણે બાળકો માટે નવા કપડાં પણ ખરીદી શકતા નથી.

જયેશના મનમાં સંસારની આ ચિંતાઓએ એટલું મોટું રૂપ ધારણ કરી લીધું હતું કે તે પોતાની જ જનેતાના પવિત્ર ચરિત્ર પર શંકા કરવા લાગ્યો હતો.

જયેશના મગજમાં શંકા અને ક્રોધનો જ્વાળામુખી ફાટી નીકળ્યો.

તેના પિતા છગનલાલનું અવસાન તો દસ વર્ષ પહેલાં થઈ ચૂક્યું હતું.

તો પછી આ ઘરમાંથી દર મહિને ત્રણ હજાર રૂપિયા આટલી ગુપ્ત રીતે કોણ ચૂકવી રહ્યું હતું?

જયેશ અને નીતા છેલ્લા કેટલાય વર્ષોથી ઘરખર્ચ અને બાળકની સ્કૂલની ફી ભરવા માટે કરકસર કરતા હતા.

અને તેની બોંતેર વર્ષની વૃદ્ધ માતા મણીબેન હંમેશા સાદી સુતરાઉ સાડી પહેરીને કહેતી હતી કે મારી પાસે પેન્શનના દોઢ હજાર સિવાય કંઈ નથી!

જયેશે પેલી ચોપડી અને મંગળસૂત્ર હાથમાં લીધાં અને ક્રોધાવેશમાં ઓસરી તરફ દોડ્યો.

ઓસરીમાં મણીબેન ખાટલા પર બેસીને હાથમાં માળા ફેરવી રહ્યાં હતાં.

જયેશે પેલો લોખંડનો ડબ્બો સીધો માતાના ખોળામાં પછાડ્યો.

'બા!

આજે મારે તમારી પાસેથી આ ગુપ્ત હિસાબનો જવાબ જોઈએ છે!' જયેશે રાડ પાડી.

નીતા પણ રસોડામાંથી દોડી આવી અને મણીબેને ડઘાઈને દીકરાના ક્રોધિત ચહેરા સામે જોયું.

'જયેશ બેટા, શું થયું છે?

તું સવાર સવારમાં કેમ આટલો બધો ઉશ્કેરાઈ ગયો છે?' મણીબેને ધીમેથી પૂછ્યું.

'આ જુઓ તમારો કાળો કારોબાર!' જયેશે આક્રોશથી કહ્યું.

'રસોડાની અભરાઈ પાછળ ગુપ્ત ખાનું બનાવીને તમે આટલા વર્ષોથી કોનું દેવું ભરી રહ્યાં છો?'

'અમે ઘરમાં શાકભાજી અને દૂધના પૈસા કાપીને દિવસો કાઢીએ છીએ, અને તમે દર મહિને ત્રણ હજાર રૂપિયા કોઈ અજાણ્યા માણસને પધરાવો છો?'

'શું પિતાજી કોઈ પાપ કે અય્યાશીનું દેવું મૂકીને ગયા હતા, જે તમે અમારા લોહી-પરસેવાના પૈસાથી છુપાવી રહ્યાં છો?'

આ ઝેરીલા વેણ સાંભળતાં જ મણીબેનના હાથમાંથી તુલસીની માળા નીચે જમીન પર ખરી પડી.

તેમનો ચહેરો સાવ પીળો પડી ગયો અને તેમની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહી નીકળ્યા.

તેમણે એક ધ્રૂજતો હાથ પોતાની છાતી પર મૂક્યો અને ઊંડો નિસાસો નાખ્યો.

નીતાએ વચ્ચે પડીને કહ્યું, 'જયેશ, શાંત થાઓ!

બાની તબિયત ખરાબ થઈ જશે.'

'ના નીતા, આજે મારે સત્ય જાણવું છે કે આ મંગળસૂત્ર કોનું છે અને આ દેવું કોનું છે!' જયેશે જીદ પકડી.

મણીબેને ધ્રૂજતા હાથે પેલી લાલ ચોપડી પોતાના ખોળામાં લીધી.

તેમણે આંસુ લૂછતાં કહ્યું, 'જયેશ બેટા, એ ચોપડીના પહેલા પાના પર જે નામ લખેલું છે એ જરા મોટેથી વાંચ તો ખરો!'

જયેશે ચોપડીનું પહેલું પાનું ખોલ્યું.

ત્યાં લખેલું હતું: 'સ્વર્ગસ્થ બાબુભાઈની વિધવા શારદાબેનનું મકાન લોન ખાતું.'

જયેશ સ્તબ્ધ થઈ ગયો અને તેણે અવિશ્વાસથી માતા સામે જોયું.

બાબુભાઈ તેના પિતા છગનલાલના બાળપણના પરમ મિત્ર હતા, જેઓ વીસ વર્ષ પહેલાં એક અકસ્માતમાં ગુજરી ગયા હતા.

મણીબેને તૂટેલા અવાજે વીસ વર્ષ જૂનું પવિત્ર સત્ય સંભળાવવાનું શરૂ કર્યું.

'જયેશ... જેને તું પાપ અને અય્યાશી સમજે છે, એ તો તારા જીવનની સૌથી મોટી કિંમત હતી બેટા!' મણીબેનનો અવાજ કાંપી રહ્યો હતો.

'આજથી વીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે તું બારમા ધોરણમાં ભણતો હતો, ત્યારે તને બંને કિડનીની જીવલેણ બીમારી થઈ હતી.'

'ડૉક્ટરોએ હાથ જોડી દીધા હતા અને કહ્યું હતું કે જો ચોવીસ કલાકમાં બે લાખ રૂપિયા જમા નહીં થાય, તો આ છોકરો સવારનો સૂરજ નહીં જોઈ શકે!'

જયેશના પગ ધ્રૂજવા લાગ્યા.

મણીબેને આગળ કહ્યું, 'તારા પિતા શાળામાં પટાવાળાની સામાન્ય નોકરી કરતા હતા અને આપણી પાસે વીસ હજાર રૂપિયા પણ નહોતા.'

'તે રાત્રે તારા પિતા રસ્તા પર બેસીને પોતાના માથાના વાળ ખેંચીને રડતા હતા.'

'તે વખતે એમના પરમ મિત્ર બાબુભાઈ દોડી આવ્યા હતા!'

'બાબુભાઈએ એક પણ ક્ષણનો વિચાર કર્યા વગર પોતાનું એકમાત્ર નાનું મકાન શાહુકાર પાસે ગિરવે મૂકી દીધું હતું અને બે લાખ રૂપિયા રોકડા લાવીને તારા પિતાના હાથમાં મૂકી દીધા હતા!'

તે દિવસે કડકડતી ઠંડીની રાત્રે બાબુભાઈ પોતાની જૂની સાઇકલ પર પંદર કિલોમીટર દોડાવીને પ્લાસ્ટિકની થેલીમાં બાંધેલા રૂપિયા લઈને હોસ્પિટલ પહોંચ્યા હતા.

એમના પોતાના પગમાંથી લોહી નીકળતું હતું, છતાં એમણે તારા પિતાના હાથમાં રૂપિયા મૂકીને કહ્યું હતું કે છગન, મારો દીકરો જયેશ બચી જવો જોઈએ!

એવા સાચા દેવદૂત જેવા ભાઈબંધના ઉપકારને અમે મરતાં દમ સુધી કેવી રીતે ભૂલી શકીએ બેટા?

'એ રૂપિયાથી તારું મોટું ઑપરેશન થયું અને તારો જીવ બચી ગયો!'

મણીબેનની આંખોમાંથી અશ્રુધારા વહી નીકળી અને તેમણે આગળ કહ્યું.

'પણ વિધાતાની ક્રૂરતા તો જો કે એના પાંચ જ વર્ષ પછી બાબુભાઈ એક માર્ગ અકસ્માતમાં અકાળે ગુજરી ગયા!'

'એમની પાછળ એમની વિધવા પત્ની શારદાબેન અને એક નાની માસૂમ દીકરી સાવ નિરાધાર થઈ ગયાં.'

'શાહુકારો એમનું ઘર જપ્ત કરવા માટે દરરોજ એમની ડેલીએ જઈને ગાળો બોલતા હતા.'

'દસ વર્ષ પહેલાં મરતી વખતે તારા પિતાએ મારો હાથ પકડીને રડતાં રડતાં કહ્યું હતું...'

'મણી, બાબુભાઈએ પોતાનું ઘર દાવ પર લગાવીને આપણા દીકરાના શ્વાસ બચાવ્યા હતા.'

'જ્યાં સુધી તારા શરીરમાં પ્રાણ છે, ત્યાં સુધી બાબુભાઈના ઘર પર શાહુકારનો ટાંચ ન આવવા દેતી!'

'જો એમનું ઘર છીનવાઈ જશે, તો હું સ્વર્ગમાં પણ ભગવાનને મોં નહીં બતાવી શકું!'

આ સાંભળીને જયેશનું આખું અસ્તિત્વ સ્તબ્ધ થઈ ગયો.

તેણે કાંપતા હોઠે પૂછ્યું, 'તો પછી બા... આ દર મહિને ત્રણ હજાર રૂપિયા તમે ક્યાંથી લાવતાં હતાં?'

મણીબેને પોતાના બંને હાથ આગળ કર્યા.

એ હાથની હથેળીઓ પર વર્ષોની ઘંટી ચલાવવાના અને સોયના ઘાના કાળા ડાઘા સ્પષ્ટ દેખાતા હતા.

'મેં તારી કે નીતાની પાસે ક્યારેય એક રૂપિયો પણ નથી માંગ્યો બેટા...' મણીબેને પોકેપોકે રડતાં કહ્યું.

'હું રોજ સવારે ચાર વાગ્યે ઊઠીને મહોલ્લાના ઘરો માટે અનાજ દળતી હતી અને રાત્રે જાગીને પાપડ વણતી હતી!'

'મેં મારા શરીરનું લોહી પાણી કરીને એ ત્રણ હજાર રૂપિયા ભેગા કર્યા હતા!'

'અને જ્યારે પૈસા ખૂટ્યા, ત્યારે મેં મારા આ મંગળસૂત્રના સોનાના દાણા એક-એક કરીને વેચી દીધા હતા!'

'મેં રસોડાની એ અભરાઈમાં આ ચોપડી એટલા માટે છુપાવી હતી, જેથી તારા સ્વાભિમાન પર ક્યારેય એવો બોજ ન આવે કે તારી જિંદગી કોઈના કરજ પર ટકેલી છે!'

'ગયા મહિને મેં શાહુકારનું છેલ્લું વ્યાજ ચૂકવીને બાબુભાઈના ઘરના તમામ દસ્તાવેજો એમની વિધવા પત્નીના હાથમાં સોંપી દીધા છે!'

'મેં તારા પિતાના વચનની લાજ સાચવી લીધી બેટા, મેં કોઈ પાપ નથી કર્યું!'

આ શબ્દો સાંભળતાં જ જયેશના હાથમાંથી પેલી લાલ ચોપડી નીચે ખરી પડી.

તેના કાનમાં જાણે હજારો આકાશી વીજળીઓ ત્રાટકી હોય તેમ તેનું આખું અસ્તિત્વ ધ્રૂજી ઊઠ્યું!

જે બે શ્વાસ તે આજે ગર્વથી લઈ રહ્યો હતો, એ શ્વાસ કોઈના ઘરની કુરબાની અને તેની માતાના લોહી-પરસેવાના ત્યાગથી ખરીદાયેલા હતા!

જે માતાને તે સ્વાર્થી અને ચોર સમજી રહ્યો હતો, તે માતા તો પોતાના કાળજાને ઘસીને પોતાના પરિવારના ઋણ અને પવિત્રતાની રક્ષા કરી રહી હતી!

જયેશનું હૃદય અસીમ પશ્ચાતાપ, વેદના અને શરમથી ફાટી ગયું.

તે એક ક્ષણનો પણ વિચાર કર્યા વગર સીધો મણીબેનના ચરણોમાં સાષ્ટાંગ દંડવત પ્રણામ કરીને ઢળી પડ્યો.

તેણે માતાના ચીરા પડેલા અને ધૂળિયા પગ પોતાના બંને હાથમાં જકડી લીધા અને ચોધાર આંસુએ રડવા લાગ્યો.

'બા... મને માફ કરી દો!

હું કેટલો નીચ, આંધળો અને સ્વાર્થી દીકરો નીકળ્યો!' જયેશનો અવાજ રડીને રૂંધાઈ ગયો.

'જે માએ મારા જીવન માટે પોતાની આખી કાયા ઘસી નાખી, એ મા પર મેં આટલો ગંદો આક્ષેપ મૂક્યો!'

'મને સજા કરો બા, હું તમારા ચરણોની રજ બનવાને પણ લાયક નથી!'

નીતા પણ મોં પર પાલવ દબાવીને ચોધાર આંસુએ રડવા લાગી.

તેણે દોડીને સાસુના ચરણ સ્પર્શ કર્યા અને હાથ જોડીને માફી માંગી.

મણીબેને બંને હાથ લાંબા કરીને પોતાના દીકરા અને વહુને જમીન પરથી ઊભા કર્યા અને પોતાની છાતી સરસા ચાંપી લીધા.

'ના બેટા... રડ નહીં, તમે તો મારા કાળજાનો કટકો છો!' મણીબેને પ્રેમથી બંનેના માથા પર હાથ ફેરવ્યો.

જયેશે તે જ ક્ષણે પેલી લાલ ચોપડી અને તૂટેલા મંગળસૂત્રને પૂજાના મંદિરમાં ભગવાનની મૂર્તિ પાસે આદરપૂર્વક પધરાવ્યાં.

અને તેણે પોતાના આંસુ લૂછીને પ્રતિજ્ઞા લીધી કે હવેથી તે પોતાના હાથે બા માટે નવું સોનાનું મંગળસૂત્ર બનાવડાવશે.

અને આખી જિંદગી આ દેવ સમાન માતાની સેવા કરશે.

નીતાએ રસોડામાંથી ગરમ આદુવાળી ચા બનાવીને સાસુને પોતાના હાથે આપી અને પૂજાના મંદિરમાં ઘીનો અખંડ દીવો પ્રગટાવ્યો.

જયેશે માતાના સોજી ગયેલા અને ચીરા પડેલા હાથ પોતાના ખોળામાં લીધા અને ધીમે ધીમે તેલનું માલિશ કરવા લાગ્યો.

આખા ઘરમાં એક અનોખી શાંતિ, આદર અને પવિત્ર પારિવારિક સ્નેહની અમર સુગંધ પ્રસરી ગઈ હતી.

એ ઘરના આંગણામાંથી શંકા, અવિશ્વાસ અને ગેરસમજનો અંધકાર સદાય માટે ઓગળી ગયો હતો.

અને એક માતાના અખંડ ત્યાગ, સમર્પણ અને અમર વાત્સલ્યનો દિવ્ય સૂર્ય ચારેય દિશામાં ઝળહળી ઊઠ્યો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.