"તને જરાય રસોઈ બનાવતા નથી આવડતી..." રોજ સાસુના આવા કડવા વેણ સાંભળીને પણ વહુ કેમ હસતી રહેતી? પડોશીએ જ્યારે સત્ય જાણ્યું ત્યારે તેની...

અમદાવાદ શહેરના એક શાંત અને સુખી વિસ્તારમાં આવેલા ત્રિવેદી સદન નામના મકાનમાં અરવિંદભાઈ અને તેમના પત્ની અલકાબેન રહેતા હતા. અરવિંદભાઈ ટેક્સટાઇલ માર્કેટમાં એક મોટી પેઢીમાં એકાઉન્ટન્ટ તરીકે કામ કરતા હતા અને તેમનો સ્વભાવ ખૂબ જ શાંત અને મળતાવડો હતો. તેમના લગ્નને સાતેક વર્ષ થઈ ચૂક્યા હતા અને સંતાનમાં પાંચ વર્ષની એક નાની અને વહાલી દીકરી કાવ્યા હતી. અલકાબેન ભણેલા-ગણેલા હોવાની સાથે ખૂબ જ સંસ્કારી અને ધૈર્યવાન સ્ત્રી હતા. ઘરમાં બધું જ ખૂબ સરસ ચાલી રહ્યું હતું, પરંતુ બે વર્ષ પહેલાં અરવિંદભાઈના પિતાનું અચાનક હૃદયરોગના હુમલાથી અવસાન થયું. આ આઘાતમાંથી પરિવાર માંડ બહાર આવ્યો હતો ત્યાં જ ઘરના સૌથી મોટા વડીલ એટલે કે અરવિંદભાઈના માતા સુમિત્રાબેનની જવાબદારી હવે આ યુવાન દંપતી પર આવી ગઈ હતી.

સુમિત્રાબેન ઉંમરના સાતમા દાયકામાં પ્રવેશી ચૂક્યા હતા. વર્ષોથી ઘરમાં પોતાનું શાસન ચલાવવાની અને કડક શિસ્ત રાખવાની તેમની આદત હતી. પતિના ગયા પછી તેઓ અંદરથી થોડા એકલા પડી ગયા હતા, જેના કારણે તેમનો સ્વભાવ ચીડિયો અને વધુ પડતો ક્રોધી થઈ ગયો હતો. તેમને વાત-વાતમાં ગુસ્સે થવાની અને ઘરની નાની-નાની બાબતોમાં ભૂલો કાઢવાની આદત પડી ગઈ હતી. અલકાબેન ઘરની પુત્રવધુ તરીકે સાસુના આ સ્વભાવને ખૂબ સારી રીતે સમજતા હતા, એટલે તેઓ ક્યારેય તેમની સામે વળતો જવાબ આપતા નહીં અને હંમેશાં આદરપૂર્વક જ વર્તતા હતા.

સુમિત્રાબેનને વર્ષોથી સવારે વહેલા ઉઠીને ગરમાગરમ ચા અને સ્વાદિષ્ટ નાસ્તો કરવાની ટેવ હતી. તેઓ સવારે સાડા સાત વાગ્યે ડાઈનિંગ ટેબલ પર ગોઠવાઈ જતા. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી ઘરમાં એક વિચિત્ર સિલસિલો શરૂ થયો હતો. અલકાબેન રોજ સવારે રસોડામાં જાય અને સાસુ માટે એકદમ અલગ, મોળું, મસાલા વગરનું અને સાવ સ્વાદ વગરનું ખાવાનું બનાવતા. ચા પણ એકદમ પાણી જેવી અને ખાંડ વગરની હોય, ઉપમા કે ઓટ્સ બનાવ્યા હોય તો તેમાં મીઠું કે મરચું નામમાત્રનું પણ ન હોય.

દરરોજ સવારે જ્યારે સુમિત્રાબેન ટેબલ પર બેસીને પહેલો કોળિયો મોઢામાં મૂકતા, ત્યારે જ તેમનો પારો સાતમા આસમાને પહોંચી જતો. તેઓ પ્લેટ ટેબલ પર પછાડતા અને મોટેથી બૂમો પાડીને કહેતા, "અલકા... ઓ અલકા! બહાર આવ જરા. આ શું બનાવ્યું છે તે? આ ખાવાનું છે કે કોઈ દર્દીનું ઓસામણ? તને આટલા વર્ષો થયા આ ઘરમાં આવ્યાને, પણ તને હજુ સુધી રસોઈ બનાવતા નથી આવડતી! તારા પિયરમાં તારી માએ તને કશું શીખવ્યું છે કે નહીં? આ ચા છે કે ઉકાળો? આમાં નથી કોઈ સ્વાદ કે નથી કોઈ મીઠાસ. તું રોજ સવારે મારું મૂડ બગાડે છે."

અલકાબેન રસોડામાંથી બહાર આવતા, સાસુનો આવો ઉગ્ર ગુસ્સો અને કડવા વેણ સાંભળીને પણ તેમના ચહેરા પર જરાય આક્રોશ ન દેખાતો. તેઓ અત્યંત નમ્રતાથી માથું નીચું રાખીને કહેતા, "મમ્મીજી, ભૂલ થઈ ગઈ. કાલે હું થોડું સારું બનાવીશ. આજે તમે આ થોડું જમી લો."

બાજુમાં બેઠેલા અરવિંદભાઈ પણ આ રોજિંદો તમાશો જોઈને ક્યારેક અકળાઈ જતા. તેઓ અલકાને રૂમમાં જઈને પૂછતા, "અલકા, તું ઓફિસના લોકો માટે અને મારા માટે આટલી સરસ રસોઈ બનાવે છે, તો મમ્મી માટે જમવાનું બનાવતી વખતે તારું ધ્યાન ક્યાં હોય છે? તું જાણીજોઈને આવું કેમ કરે છે કે રોજ સવારે ઘરમાં કકળાટ થાય?" અલકાબેન ત્યારે પણ અરવિંદ સામે થોડું રહસ્યમય હાસ્ય વેરતા અને કહેતા, "અરે, એ તો ઉંમરના હિસાબે મમ્મીજીને ક્યારેક સ્વાદ ન આવતો હોય, તમે ચિંતા ન કરો, હું સંભાળી લઈશ."

ત્રિવેદી સદનની બરાબર સામે રહેતા નીલાબેન અલકાબેનના ખૂબ જ પાકા ફ્રેન્ડ હતા. તેઓ અવારનવાર બપોરના સમયે અલકાબેન સાથે બેસવા આવતા અને સુમિત્રાબેનના ગુસ્સાના અવાજો તેમના ઘર સુધી પહોંચતા હતા. નીલાબેનને ઘણા સમયથી આ વાત ખટકી રહી હતી. તેમને થતું કે અલકા આટલી ડાહી અને હોશિયાર વહુ છે, તો પછી તે રોજ સાસુ માટે આવું ખરાબ ખાવાનું કેમ બનાવતી હશે? શું ખરેખર નણંદ-સાસુના ઝઘડા જેવું કોઈ મનદુઃખ અંદરખાને ચાલી રહ્યું છે?

એક દિવસ બપોરે સુમિત્રાબેન સોસાયટીના મંદિરે કીર્તન માટે ગયા હતા અને અરવિંદભાઈ ઓફિસે હતા. ઘરમાં અલકાબેન એકલા જ હતા. નીલાબેન મોકો જોઈને અલકાબેનના ઘરે આવ્યા. બંને જણા ડ્રોઈંગ રૂમમાં ચા પીવા બેઠા એટલે નીલાબેનથી રહેવાયું નહીં. તેમણે અલકાબેનનો હાથ પોતાના હાથમાં લીધો અને અત્યંત સદ્ભાવનાથી પૂછ્યું, "અલકા, તું મારી નાની બહેન જેવી છે એટલે આજે તને એક વાત પૂછવા આવી છું. તું ખોટું ના લગાડીશ. હું રોજ સવારે જોઉં છું કે સુમિત્રાબા તારા પર રસોઈ બાબતે કેટલા ગુસ્સે થાય છે. આખી સોસાયટી જાણે છે કે તારા હાથમાં અન્નપૂર્ણાનો સ્વાદ છે, તું ઓફિસનું કામ અને ઘરનું કામ આટલું સરસ મેનેજ કરે છે, તો પછી તું રોજ સવારે સાસુ માટે આવું મોળું અને સ્વાદ વગરનું ખાવાનું કેમ બનાવે છે? તું જાણીજોઈને તેમનો ગુસ્સો વહોરી લે છે? તારા મનમાં એમની પ્રત્યે કોઈ ગુસ્સો છે?"

અલકાબેને ચાનો કપ ટેબલ પર મૂક્યો. તેમની આંખો થોડી ભીની થઈ ગઈ, પણ ચહેરા પર એક અદભુત શાંતિ હતી. તેમણે લાંબો શ્વાસ લીધો અને નીલાબેન સામે જોઈને બહુ જ ધીમા અવાજે કહ્યું, "નીલાબેન, તમે જે વિચારો છો એવું બિલકુલ નથી. મને મારી સાસુ પ્રત્યે કોઈ નફરત કે ગુસ્સો નથી. સાચું કારણ એ છે કે મમ્મીજીને છેલ્લા પાંચ વર્ષથી અતિશય તીવ્ર ડાયાબિટીસ (મધુપ્રમેહ) છે. તેમનું શુગર લેવલ હંમેશાં બહુ હાઈ રહે છે. પપ્પાજીના ગયા પછી તેઓ પોતાની તબિયત પ્રત્યે સાવ બેદરકાર થઈ ગયા છે."

અલકાબેને પોતાની વાત આગળ વધારતા કહ્યું, "મમ્મીજીનો સ્વભાવ એવો છે કે તેઓ સ્વાદના ચક્કરમાં ગળ્યું, તીખું અને તળેલું ખાવા પરનો કાબૂ ગુમાવી બેસે છે. જો હું તેમને પ્રેમથી સમજાવવા જાઉં કે 'મમ્મીજી, આ તમારા સ્વાસ્થ્ય માટે ખરાબ છે, આનાથી તમારું શુગર વધી જશે', તો તેઓ જીદ પર અડી જાય છે અને છૂપી રીતે બહારથી કે ફ્રીજમાંથી ગળ્યું ખાઈ લે છે. ડાયાબિટીસના કારણે તેમના શરીરના અંગો નબળા પડી રહ્યા છે. ડોક્ટરે મને સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે જો તેમના ખાવા-પીવા પર કડક નિયંત્રણ નહીં રાખવામાં આવે, તો ગમે ત્યારે મોટી આફત આવી શકે છે."

નીલાબેન આશ્ચર્યથી અલકાબેનની વાત સાંભળી રહ્યા હતા. અલકાબેને આગળ કહ્યું, "એટલા માટે જ મેં આ રસ્તો અપનાવ્યો છે. હું રોજ સવારે જાણીજોઈને મોળું, તેલ-મસાલા વગરનું અને સાવ મોળું ખાવાનું બનાવું છું જેથી તેમનું શુગર કંટ્રોલમાં રહે. હું જાણું છું કે એ ખાવાનું ટેબલ પર જશે એટલે મમ્મીજી મારા પર સખત ગુસ્સે થશે, મને કડવા વેણ કહેશે અને કદાચ મારા સંસ્કારો પર પણ સવાલ ઉઠાવશે. પરંતુ તેમનો એ ગુસ્સો મારા માટે આશીર્વાદ સમાન છે, કારણ કે એ બહાને પણ તેમના પેટમાં હેલ્ધી અને સાદું ખાવાનું જાય છે. તેમનું આયુષ્ય વધે, તેઓ લાંબુ જીવે અને મારા પતિના માથા પરથી માતાનો છાંયો ન ઉઠે, બસ એ જ આશયથી હું રોજ સવારે તેમનો આ ક્રોધ હસતા મુખે વહોરી લઉં છું. સાસુ તો માં સમાન હોય છે નીલાબેન, માનો ગુસ્સો વહુ ન સહે તો કોણ સહે?"

અલકાબેનનો આ નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ અને સાસુ પ્રત્યેની ઊંડી લાગણી જોઈને નીલાબેનની આંખમાંથી રીતસરના આંસુ સરી પડ્યા. તેઓ મન જ મનમાં વિચારવા લાગ્યા કે આજના જમાનામાં આવી વહુ મળવી એ સાચે જ ભાગ્યની વાત છે, જે પોતાની આખી જિંદગી સાસુની લાંબી ઉંમર માટે અપમાન સહન કરવામાં વિતાવી રહી છે.

જોગાનુજોગ એ જ દિવસે કંઈક એવું બન્યું જેની કલ્પના નહોતી થઈ. સુમિત્રાબેન જે મંદિરે કીર્તનમાં ગયા હતા, ત્યાં અચાનક વીજળી ગુલ થઈ જવાને કારણે કાર્યક્રમ વહેલો પૂરો થઈ ગયો હતો. તેઓ નીલાબેન અને અલકાબેન વચ્ચે ચાલી રહેલી આ ચર્ચા દરમિયાન જ ઘરના મુખ્ય દરવાજે આવી પહોંચ્યા હતા. દરવાજો સહેજ ખુલ્લો હતો, એટલે તેઓ અંદર પ્રવેશવા જતા જ હતા ત્યાં જ તેમની કાન પર નીલાબેનનો સવાલ અને અલકાબેનનો આખો જવાબ પડી ગયો.

સુમિત્રાબેન દરવાજાની પાછળ જ થંભી ગયા હતા. અલકાબેનના મોઢેથી નીકળેલો એક-એક શબ્દ તેમના કાળજાને ચીરી રહ્યો હતો. તેમની આંખો સામે ભૂતકાળના એ બધા દ્રશ્યો આવી ગયા જ્યારે તેમણે સવાર-સવારમાં આખી સોસાયટી સાંભળે એ રીતે અલકાને વઢ્યા હતા, તેના પિયરના સંસ્કારો પર કટાક્ષ કર્યા હતા. તેઓ જેને પોતાની દુશ્મન અને અણસમજુ વહુ સમજતા હતા, તે હકીકતમાં તેમની જિંદગી બચાવવા માટે રોજ ઝેરના ઘૂંટડા પી રહી હતી.

સુમિત્રાબેનની આંખોમાંથી પશ્ચાતાપના અશ્રુ વહેવા લાગ્યા. તેમનો બધો જ ક્રોધ અને અહંકાર ક્ષણવારમાં ઓગળી ગયો. તેઓ ધ્રૂજતા પગે ડ્રોઈંગ રૂમમાં અંદર આવ્યા. સાસુને અચાનક સામે ઉભેલા જોઈને અલકાબેન અને નીલાબેન બંને ગભરાઈને ઉભા થઈ ગયા. અલકાબેનને થયું કે કદાચ મમ્મીજીએ બધું સાંભળી લીધું છે અને હવે ઘરમાં મોટો વિવાદ થશે.

પરંતુ આ વખતે વાતાવરણ સાવ અલગ હતું. સુમિત્રાબેન કંઈ જ બોલ્યા વિના સીધા અલકાબેન પાસે ગયા અને તેમને પોતાની છાતી સરસા ચાંપી દીધા. તેઓ ધ્રુસકે-ધ્રુસકે રડવા લાગ્યા. અલકાબેન સ્તબ્ધ થઈ ગયા, તેમણે સાસુને સાચવતા કહ્યું, "મમ્મીજી, શું થયું? તમારી તબિયત તો ઠીક છે ને? તમે કેમ રડો છો?"

સુમિત્રાબેને રડતા રડતા કીધું, "બેટા અલકા, મને માફ કરી દે. હું આટલી ઉંમરની હોવા છતાં સાવ આંધળી અને મૂર્ખ રહી ગઈ. હું રોજ સવારે તને કેટલી કડવી વાતો સંભળાવતી હતી, તારી રસોઈને ધિક્કારતી હતી, પણ મને એ ભાન નહોતું કે તું તો મારી જિંદગી લંબાવવા માટે આ બધું મૂંગા મોઢે સહન કરતી હતી. તેં વહુ બનીને નહીં, પણ એક સચ્ચી દીકરી બનીને મારી રક્ષા કરી છે. હું સ્વાદના લોભમાં આંધળી થઈ ગઈ હતી, પણ તેં મને આજે અસલી વ્હાલનો સ્વાદ ચખાડ્યો છે."

સાંજે જ્યારે અરવિંદભાઈ ઓફિસેથી ઘરે આવ્યા, ત્યારે ઘરનો માહોલ હંમેશાં કરતાં સાવ જુદો હતો. ડાઈનિંગ ટેબલ પર સુમિત્રાબેન અને અલકાબેન બંને સાથે બેઠા હતા અને સુમિત્રાબેન પોતે હસતા હસતા અલકાના હાથની બનેલી મોળી ખીચડી અને શાક ખાઈ રહ્યા હતા. અરવિંદભાઈએ નવાઈ પામીને પૂછ્યું, "અરે મમ્મી, આજે ઘરમાં કોઈ રાડા-રાડી નથી? અને તું આટલી શાંતિથી આ મોળું ખાવાનું કેમ ખાય છે?"

સુમિત્રાબેને હસીને અરવિંદને કહ્યું, "દીકરા, આજ સુધી મને આ ખાવાનું સ્વાદ વગરનું લાગતું હતું, પણ આજે મને સમજાયું છે કે આ ખાવામાં મારી વહુના અમૃત જેવા આશીર્વાદ અને અઢળક પ્રેમ ભળેલા છે. હવેથી તારી વહુ જેવું બનાવશે, તેવું હું હસતા મુખે ખાઈશ, કારણ કે મારે મારી આ વ્હાલી દીકરી સાથે હજુ ઘણું લાંબુ જીવવું છે."

આજે ત્રિવેદી સદનમાં સાસુ-વહુના સંબંધોનો એક નવો જ સૂર્યોદય થયો હતો. સમાજમાં ઘણી જગ્યાએ સ્ત્રીઓ વચ્ચે સંબંધ તો એક જ હોય છે, પણ જો ત્યાં અલકાબેન જેવી સમજદારી અને ત્યાગની ભાવના આવી જાય, તો સાસરું પણ સાચા અર્થમાં સ્વર્ગ બની જાય છે. આપણે એ સમજવાની જરૂર છે કે ઘરના વડીલોની કાળજી રાખવામાં ક્યારેક કડવા બનવું પડે, તો એ કડવાશ પાછળ પણ અમૃત જેવો પ્રેમ છુપાયેલો હોય છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો.