વીસ વર્ષ પહેલાં દાટેલો પિત્તળનો ડબ્બો કુરિયરમાં આવતાં મોટા ભાઈ પર વિફરેલા યુવાનના હોશ ઊડી ગયા, તાળું તૂટતાં જ...

રવિવારની સવારે દિલીપ પોતાની જૂની બેઠક રૂમમાં ચિંતાતુર ચહેરે ચા પી રહ્યો હતો.

તેની પત્ની નીતા રસોડામાંથી ગરમ ભાખરી લાવીને ટેબલ પર મૂકી રહી હતી.

છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી ઘરનો આર્થિક બોજ દિલીપની કમર તોડી રહ્યો હતો.

તેની લાડકવાઈ દીકરી ખુશીના મેડિકલ કોલેજના પ્રવેશ માટે મોટી રકમની તાત્કાલિક જરૂર હતી.

શહેરની ખાનગી બેંકોમાંથી લોન મેળવવા માટે દિલીપે અસંખ્ય ધક્કા ખાધા હતા, પણ ક્યાંયથી આશાનું કિરણ દેખાતું નહોતું.

વધતી જતી મોંઘવારી અને ઘરના નાના-મોટા ખર્ચાઓ વચ્ચે પરિવાર ભારે વિમાસણમાં મુકાયેલો હતો.

એવામાં ઘરના મુખ્ય લાકડાના દરવાજાની ઘંટડી અચાનક રણકી ઊઠી.

નીતાએ સાડીનો છેડો સરખો કરીને દરવાજો ખોલ્યો તો સામે કુરિયરવાળો એક મોટો અને ભારે લાકડાનો બોક્સ લઈને ઊભો હતો.

કુરિયરવાળાએ નમ્રતાથી પૂછ્યું, 'દિલીપભાઈનું ઘર આ જ છે ને?

આ ગામડેથી આવેલું ખાસ સ્પીડ પોસ્ટનું વજનદાર પાર્સલ છે, મહેરબાની કરીને અહીં સહી કરી આપો.'

દિલીપે આશ્ચર્ય સાથે કુરિયરની રસીદ પર સહી કરી અને તે ભારે બોક્સ બેઠક રૂમમાં લઈ આવ્યો.

લાકડાના તે બોક્સ પર મોકલનાર તરીકે કોઈ સ્પષ્ટ નામ નહોતું, માત્ર વતનના ગામનું સરનામું નોંધેલું હતું.

દિલીપે જૂની છરી વડે પેકિંગના જાડા શણના દોરડા અને કંતાનનું મજબૂત આવરણ કાપવાનું શરૂ કર્યું.

જેમ જેમ ઉપરનું જાડું પેકિંગ ખૂલ્યું, તેમ તેમ અંદરથી એક જૂનો, કાળો પડી ગયેલો પિત્તળનો ડબ્બો બહાર આવ્યો.

તે ડબ્બાને જોતાં જ દિલીપના હાથમાંથી છરી નીચે લાદી પર છટકીને પડી ગઈ!

તેના ગળામાંથી અવાજ નીકળવો સાવ બંધ થઈ ગયો અને તેની બંને આંખો ભય તથા તીવ્ર આઘાતથી પહોળી થઈ ગઈ!

આ કોઈ સામાન્ય ડબ્બો નહોતો, પણ આ તો તેમના પૂર્વજોની સો વર્ષ જૂની પવિત્ર ધરોહર સમાન પિત્તળની પેટી હતી.

તેના પર દિલીપના બાળપણના રમકડાંના ઘસરકા અને ખૂણા પર પડેલો મોટો ખાડો હજી પણ સ્પષ્ટ દેખાતો હતો.

આ એ જ ડબ્બો હતો જેને આજથી પૂરા વીસ વર્ષ પહેલાં દિલીપ અને તેના મોટા ભાઈ મુકેશે પોતાના હાથે જમીનમાં દાટી દીધો હતો!

તે દિવસ દિલીપના જીવનનો સૌથી દુઃખદ અને કાળો દિવસ સાબિત થયો હતો.

પિતાના અચાનક અવસાન પછી વારસાની મિલકત અને જમીનની વહેંચણી બાબતે બંને ભાઈઓ વચ્ચે ભયાનક તકરાર થઈ હતી.

તે સમયે ક્રોધાવેશમાં આવીને મોટા ભાઈ મુકેશે આ પારિવારિક પેટીને આંગણામાં ફેંકી દીધી હતી.

અને બંને ભાઈઓએ એકબીજા સામે રાડ પાડીને કહ્યું હતું કે જો આ વારસો પ્રેમથી વહેંચાઈ ન શકતો હોય તો તે કાયમ માટે ધૂળમાં મળી જવો જોઈએ!

બંને ભાઈઓએ ગામના વડીલોપાર્જિત વાડામાં ઊંડો ખાડો ખોદીને આ ડબ્બો કાયમ માટે જમીનના પેટાળમાં દાટી દીધો હતો.

ત્યારબાદ દિલીપ પોતાના કાળજા પર પથ્થર મૂકીને ગામ છોડી શહેરમાં આવી વસ્યો હતો.

વીસ વર્ષ સુધી બંને સગા ભાઈઓ વચ્ચે બોલવા-ચાલવાનો કે મળવાનો કોઈ સંબંધ રહ્યો નહોતો.

દિલીપના મનમાં મોટા ભાઈ પ્રત્યે અસહ્ય કડવાશ, નફરત અને તિરસ્કારની આગ સતત ધખતી રહી હતી.

તે માનતો હતો કે મોટા ભાઈએ પોતાના અભિમાન અને સ્વાર્થ ખાતર પિતાના પવિત્ર વારસાને ઠોકર મારી હતી.

આજે વીસ વર્ષ પછી એ જ દાટેલો ડબ્બો પોતાના ઉંબરે પાછો આવેલો જોઈને દિલીપના ક્રોધનો પારો આસમાને પહોંચી ગયો.

દિલીપને લાગ્યું કે મોટા ભાઈ મુકેશે તેને નીચો બતાવવા અને તેની ગરીબીની ક્રૂર મજાક ઉડાવવા માટે આ જમીનમાંથી ખોદીને મોકલ્યો છે.

નીતાએ ચિંતિત અવાજે કહ્યું, 'આ ડબ્બો તો વર્ષો જૂનો લાગે છે, આમાં શું ભરેલું હશે?'

દિલીપે ધ્રૂજતા હાથે પેલી કાટ લાગેલી પિત્તળની કડી તોડી નાખી.

ડબ્બો ખૂલતાં જ અંદરથી જૂની ચંદનની ધૂપ અને ભીની માટી જેવી સુગંધ આખા રૂમમાં પ્રસરી ગઈ.

અંદર લાલ રેશમી મખમલના કપડામાં વીંટેલી સ્વર્ગસ્થ માતાની સોનાની બે જૂની અસલ બંગડીઓ ચમકી રહી હતી.

અને તેની બરાબર બાજુમાં એક નવી કોરી ચેકબુક, દસ લાખ રૂપિયાનો ડિમાન્ડ ડ્રાફ્ટ અને એક પત્ર પડેલો હતો!

તે બેંકના ડ્રાફ્ટ પર સ્પષ્ટ અને સુંદર અક્ષરે દિલીપનું નામ લખેલું હતું.

આ જોઈને દિલીપ સ્તબ્ધ થઈ ગયો, પણ તેના મનમાં વહેમ અને શંકાનો કીડો જોરથી સળવળી ઊઠ્યો.

શું મોટો ભાઈ પોતાના જૂના પાપોનું પ્રાયશ્ચિત કરવા માટે મને દાન આપીને અપમાનિત કરી રહ્યો છે?

દિલીપથી પોતાના સ્વાભિમાન પર થયેલો આ કથિત પ્રહાર સહન ન થયો.

તેણે તે ભારે ડબ્બો ઉપાડ્યો અને સ્કૂટર ચાલુ કરીને સીધો મોટા ભાઈ મુકેશના ઘરે જવા નીકળી પડ્યો.

મુકેશનું ઘર સાવ સાદું, જૂનું અને એકાંત ગલીમાં આવેલું હતું.

ઓસરીમાં લાકડાના ખાટલા પર મુકેશ ધ્રૂજતા શરીરે બેઠો હતો, તેના માથાના વાળ સાવ સફેદ થઈ ગયા હતા.

તેનો ચહેરો ચિંતાની ઊંડી કરચલીઓથી ભરાઈ ગયો હતો અને તેની આંખો સાવ ઊંડી ઊતરી ગઈ હતી.

દિલીપે ઓસરીમાં ધસી જઈને તે પિત્તળનો ડબ્બો જોરથી લાકડાના ટેબલ પર પછાડ્યો.

'મોટાભાઈ, તમે આ શું નવી રમત રમી રહ્યા છો?' દિલીપનો અવાજ ક્રોધ અને આક્રોશથી ધ્રૂજી રહ્યો હતો.

મુકેશ ચોંકીને ખાટલા પરથી ઊભો થયો અને તેની આંખોમાં હર્ષના આંસુ છલકાઈ ગયા.

'દિલીપ... મારો નાનો ભાઈ?' મુકેશના હોઠ લાગણીથી કાંપવા લાગ્યા.

'હવે આ ઢોંગ બંધ કરો મોટાભાઈ!' દિલીપે કડવાશથી તાડૂકીને કહ્યું.

'જે ડબ્બો આપણે વીસ વર્ષ પહેલાં જમીનમાં દાટી દીધો હતો, એ આજે મારા ઘરે મોકલીને તમે શું સાબિત કરવા માંગો છો?'

'શું તમે મને લાચાર ભિખારી સમજો છો કે આ દસ લાખનો ડ્રાફ્ટ ફેંકીને મારી ગરીબી પર હસી રહ્યા છો?'

'વીસ વર્ષ સુધી તમને આ સગા નાના ભાઈની ક્યારેય યાદ ન આવી, અને આજે અચાનક દાનવીર કર્ણ બનવાનો શોખ જાગ્યો?'

આ કડવા શબ્દો સાંભળતાં જ મુકેશના હાથમાંથી લાકડી નીચે લાદી પર પડી ગઈ.

તેમનો ચહેરો સાવ પીળો પડી ગયો અને તેમની બંને આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહેવા લાગ્યા.

ઘરના અંદરના ઓરડામાંથી મુકેશની પત્ની સુરેખા ભાભી આંસુ લૂછતાં દોડી આવ્યાં.

તેમણે રડતાં રડતાં દિલીપ સામે હાથ જોડ્યા અને કહ્યું, 'દિયરજી, તમારા મોટા ભાઈ પર આવો ઘોર અન્યાય ન કરો!'

'તમે જાણો છો કે આ ડબ્બો જમીનમાંથી બહાર કાઢવા માટે તમારા મોટા ભાઈએ શું ભોગ આપ્યો છે?'

દિલીપ સ્તબ્ધ થઈને પોતાની ભાભી સામે જોઈ રહ્યો.

સુરેખાએ ધ્રૂજતા હાથે મુકેશના બંને હાથ પકડીને દિલીપની નજર સામે ધર્યા.

મુકેશના બંને હાથની હથેળીઓમાં ઊંડા ઘા, કાપા અને લોહી નીકળેલા મોટા મોટા ફોલ્લા પડેલા હતા!

સુરેખાએ ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડતાં કહ્યું, 'ગયા અઠવાડિયે જ્યારે તમારા ભાઈને ખબર પડી કે તમારી દીકરી ખુશીના મેડિકલ પ્રવેશ માટે પૈસા ખૂટે છે...'

'ત્યારે તેઓ પોતાની આ જર્જરિત કાયા લઈને કાળઝાળ વૈશાખી તડકામાં ગામડે પહોંચી ગયા હતા!'

'તેમની પાસે ખેતરમાં મજૂર રાખવાના પણ પૈસા નહોતા, એટલે તેમણે પોતાના આ ઘરડા હાથે આખો વાડો ખોદી કાઢ્યો હતો!'

'સળંગ ત્રણ દિવસ સુધી ભૂખ્યા-તરસ્યા રહીને પથ્થરો તોડીને તેમણે ધરતીના પેટાળમાંથી આ ડબ્બો બહાર કાઢ્યો હતો!'

દિલીપના પગ નીચેથી જાણે ધરતી ધસી ગઈ હોય તેવો કારમો આંચકો લાગ્યો.

તેના કાનમાં સીટીઓ વાગવા લાગી અને તેનું આખું શરીર સુન્ન થઈ ગયું.

મુકેશે અત્યંત સ્નેહ અને કરુણાથી દિલીપનો હાથ પોતાના કાંપતા હાથમાં લઈ લીધો.

'દિલીપ બેટા... વીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે આપણે અહંકારમાં ઝઘડ્યા હતા, ત્યારે મેં ક્રોધમાં આવીને ડબ્બો દાટી દીધો હતો.'

'પણ એ જ રાત્રે મને પશ્ચાતાપ થયો હતો કે મેં મારા જીવથી વહાલા નાના ભાઈનું કાળજું દુભાવ્યું છે.'

'મેં એ જ રાત્રે અંધારામાં જઈને આપણી વહાલી માની આ સોનાની બંગડીઓ એ ડબ્બામાં સુરક્ષિત મૂકી દીધી હતી.'

'જેથી ભવિષ્યમાં જ્યારે પણ મારા નાના ભાઈના સંસાર પર કોઈ મોટું સંકટ આવે, ત્યારે આ માના આશીર્વાદ કામ આવે!'

મુકેશના ગળામાંથી ડૂસકું નીકળી ગયું અને તેમની આંખોમાંથી અવિરત અશ્રુધારા વહી નીકળી.

'અને આ દસ લાખ રૂપિયા કોઈ દાન કે ભીખ નથી દિલીપ, આ આપણી ગામની વડીલોપાર્જિત કરિયાણાની દુકાન વેચીને આવેલા પૈસા છે!'

'મેં મારી આજીવિકા સમાન દુકાન વેચી દીધી, કારણ કે મારી ભત્રીજી ખુશીનું ઉજ્જવળ ભવિષ્ય મારી દુકાન કરતાં લાખ ગણું મોટું છે!'

'હું જાણતો હતો કે જો હું સીધા પૈસા આપીશ તો તારું સ્વાભિમાન ઘવાશે અને તું ક્યારેય આ રકમ નહીં સ્વીકારે.'

'એટલે મેં આપણા પૂર્વજોના આ ડબ્બામાં મૂકીને તને પાર્સલ મોકલ્યું હતું, જેથી તું તેને પિતાનો વારસો સમજીને સ્વીકારી લે!'

આ શબ્દો સાંભળતાં જ દિલીપનું આખું અસ્તિત્વ શરમ, પશ્ચાતાપ અને અસીમ અપરાધભાવથી ધ્રૂજી ઊઠ્યું.

જે મોટા ભાઈને તે પથ્થરદિલ, અભિમાની અને સ્વાર્થી માનતો હતો, તે ભાઈએ પોતાના હાથ લોહીલુહાણ કરીને વારસો શોધી કાઢ્યો હતો!

પોતાની દીકરીના ભણતર ખાતર મોટા ભાઈએ પોતાના ઘડપણનો એકમાત્ર આશરો પણ હસતાં મુખે કુરબાન કરી દીધો હતો!

દિલીપની આંખો સામે પશ્ચાતાપના અશ્રુઓનું પૂર ઉમટી પડ્યું.

તે એક ક્ષણનો પણ વિલંબ કર્યા વિના સીધો મુકેશના ચરણોમાં સાષ્ટાંગ દંડવત પ્રણામ કરીને ઢળી પડ્યો.

તેણે પોતાના બંને હાથથી મોટા ભાઈના ઘાયલ પગ પકડી લીધા અને ચોધાર આંસુએ રડવા લાગ્યો.

'મોટાભાઈ, મને માફ કરી દો, હું કેટલો આંધળો, સ્વાર્થી અને પાપી દીકરો નીકળ્યો!' દિલીપનો અવાજ રડીને રૂંધાઈ ગયો હતો.

'જે દેવ જેવા ભાઈએ મારા માટે પોતાનું સર્વસ્વ હોમી દીધું, એ ભાઈ પર મેં આટલો હલકો આક્ષેપ મૂક્યો!'

'મને સજા કરો મોટાભાઈ, હું તમારા પગની ધૂળ બનવાને પણ લાયક નથી રહ્યો!'

મુકેશે તરત જ નમીને દિલીપને જમીન પરથી ઊભો કર્યો અને તેને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો.

'ના મારા વહાલા ભાઈ... રડ નહીં, ભાઈ ભાઈ વચ્ચે ક્યારેય કાયમી વેર ન હોય.' મુકેશે અત્યંત સ્નેહથી તેના આંસુ લૂછતાં કહ્યું.

'વીસ વર્ષ સુધી હું પણ તારા વિના જીવતેજીવ અધૂરો અને ખાલીપો અનુભવતો હતો દિલીપ.'

'આજે મારી ભત્રીજી ડોક્ટર બનીને ગરીબોની સેવા કરે, એ જ આ મોટા બાપના જીવનની સૌથી મોટી કમાણી છે!'

બંને ભાઈઓ એકબીજાને વળગીને નાના બાળકોની જેમ ચોધાર આંસુએ રડી રહ્યા હતા.

ઓસરીમાં હાજર સૌ કોઈની આંખો આ પવિત્ર મિલન જોઈને ભીની થઈ ગઈ હતી.

વીસ વર્ષ જૂની કડવાશ, અહંકાર અને ગેરસમજનો કાળો પડછાયો ક્ષણભરમાં ઓગળી ગયો હતો.

દિલીપે તે જ ક્ષણે પવિત્ર સોગંદ લીધા કે હવેથી તે ક્યારેય પોતાના મોટા ભાઈથી અળગો નહીં થાય.

તેણે મોટા ભાઈને કહ્યું કે હવે તમે દુકાનની કોઈ ચિંતા ન કરો, હું અને ખુશી આજીવન તમારી સેવા કરીશું.

સાંજના સમયે બંને પરિવારોએ સાથે બેસીને પ્રેમપૂર્વક મિષ્ટ ભોજન લીધું.

એ ઘરમાં ફરી એકવાર સાચા પારિવારિક પ્રેમ, ત્યાગ અને એકતાનો અખંડ વિજયધ્વજ લહેરાઈ ઊઠ્યો હતો.

અને ધરતીના પેટાળમાંથી નીકળેલો એ પિત્તળનો ડબ્બો બે ભાઈઓના પવિત્ર પ્રેમને સદાય માટે અમર બનાવી ગયો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.