અજાણ્યા છોકરાની સોનેરી કંકોતરી જોઈ ઘરડા પિતા પર ભડકેલા દીકરાના હોશ ઊડી ગયા, જૂની પેટી ખૂલતાં જ...

બપોરના બે વાગ્યા હતા અને ઘરના ઓસરીમાં રમેશભાઈ જૂની ડાયરીમાં ઘરના કરિયાણાના બાકી હિસાબો મેળવી રહ્યા હતા.

તેમની પત્ની ગીતાબેન રસોડામાંથી બહાર આવીને છાશનો ગ્લાસ ટેબલ પર મૂકી રહી હતી, ત્યારે જ આંગણામાં ટપાલીની સાઇકલની ઘંટડી વાગી.

ટપાલીએ હાથમાં મખમલના કવરવાળું એક ભારે અને કિંમતી કંકોતરીનું પાર્સલ રમેશભાઈના હાથમાં આપ્યું.

તે પાર્સલની સાથે કાજુ, બદામનું મોટું બોક્સ અને એક ચાંદીનો સિક્કો પણ હતો!

રમેશભાઈએ આશ્ચર્યથી કવર ખોલ્યું અને સોનેરી અક્ષરોમાં છપાયેલી ભવ્ય કંકોતરી વાંચવાનું શરૂ કર્યું.

જેમ જેમ તેઓ વાંચતા ગયા, તેમ તેમ તેમના ચહેરા પરનો રંગ ઊડી ગયો અને તેમના ભવાં તંગ થઈ ગયાં.

કંકોતરીમાં વરરાજાનું નામ લખેલું હતું, 'ચિરંજીવી અજય (સ્વર્ગસ્થ વિષ્ણુભાઈ અને પાર્વતીબેનનો પુત્ર - આપનો પૌત્ર).'

અને મુખ્ય નિમંત્રક તરીકે સૌથી ઉપર મોટા અક્ષરે રમેશભાઈના પિતા દેવજીબાપાનું નામ 'પરમ પૂજ્ય દાદાશ્રી' તરીકે લખેલું હતું!

રમેશભાઈએ કંકોતરી ટેબલ પર પછાડી અને પોતાના નાના ભાઈ અરવિંદને જોરથી બૂમ પાડી.

'અરવિંદ, આ કંકોતરી જો!

આપણા આખા ખાનદાનમાં વિષ્ણુ કે અજય નામનો કોઈ સંબંધી છે?'

અરવિંદે દોડી આવીને કંકોતરી હાથમાં લીધી અને તે પણ સ્તબ્ધ થઈ ગયો.

'મોટાભાઈ, આપણા બાપુજી તો એકલા જ ભાઈ હતા અને એમના કાકા પણ ચાલીસ વર્ષ પહેલાં નિઃસંતાન ગુજરી ગયા હતા!'

ગીતાબેને ચિંતાતુર અવાજે કહ્યું, 'આવો મોંઘો ચાંદીનો સિક્કો અને કાજુ-બદામ કોઈ અજાણ્યો માણસ કેમ મોકલે?'

'આપણે માંડ મહિનાના ખર્ચા કાઢીએ છીએ અને આ કોઈ નવો સંબંધ કાઢીને આપણી પાસેથી લગ્નમાં મોટો ચાંદલો પડાવવા માંગે છે!'

રમેશભાઈના મગજમાં શંકાનો પારો સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો.

તેમણે વિચાર્યું કે કદાચ બાપુજીએ ગામની વડીલોપાર્જિત જમીન કોઈને અંધારામાં રાખીને આપી દીધી હશે અથવા કોઈ જૂનું પાપ છુપાવી રાખ્યું હશે.

ગીતાબેને યાદ અપાવ્યું કે ગયા મહિને જ ઘરના નળિયા બદલવાના પૈસા નહોતા અને આપણે કરકસર કરીને દિવસો કાઢ્યા હતા.

તેમણે કહ્યું કે જો કોઈ છેતરપિંડી કરનાર માણસ આપણી પાસેથી લાખો રૂપિયાની માંગણી કરશે, તો આપણે આખી જિંદગી દેવામાં ડૂબી જઈશું.

રમેશભાઈના મનમાં સંસારની આ ચિંતાઓએ એટલું મોટું રૂપ ધારણ કરી લીધું હતું કે તેઓ પોતાના જ પિતાના ચરિત્ર પર શંકા કરવા લાગ્યા હતા.

તેઓ તુરંત ઓસરીના ખૂણામાં ખાટલા પર બેઠેલા પોતાના બોંતેર વર્ષના વૃદ્ધ પિતા દેવજીબાપા પાસે ગયા.

દેવજીબાપા હાથમાં માળા ફેરવી રહ્યા હતા અને તેમના ચહેરા પર વર્ષોની થાકની કરચલીઓ હતી.

રમેશભાઈએ પેલી સોનેરી કંકોતરી સીધી પિતાના ખોળામાં ફેંકી.

'બાપુ!

આજે આ ઢોંગ બંધ કરો અને સાચું કહો કે આ વિષ્ણુ અને અજય કોણ છે?' રમેશભાઈએ ગર્જના કરી.

'આ અજાણ્યો છોકરો તમને પોતાના દાદા કેમ લખે છે?'

'શું તમે યુવાનીમાં કોઈ બીજો સંસાર માંડ્યો હતો, જેની વાત તમે અમારાથી છુપાવી રાખી?'

'અમે આખી જિંદગી ગરીબીમાં સબડ્યા અને તમે પારકા લોકોને અમારો હક વહેંચી રહ્યા છો?'

આ શબ્દો સાંભળતાં જ દેવજીબાપાના હાથમાંથી તુલસીની માળા નીચે જમીન પર ખરી પડી.

તેમની આંખોમાં ક્ષણવાર માટે અસહ્ય વેદનાની લહેર દોડી ગઈ અને તેમના હોઠ થરથર કાંપવા લાગ્યા.

તેમણે કંકોતરી પર હાથ ફેરવ્યો અને તેમની ઝાંખી આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહી નીકળ્યા.

અરવિંદે પણ ગુસ્સામાં કહ્યું, 'બાપુ, તમે કંઈક તો બોલો!

આખો મહોલ્લો આ કંકોતરી જોઈને આપણી મજાક ઉડાવશે!'

દેવજીબાપાએ ધ્રૂજતા હાથે ખાટલા નીચેથી એક જૂની લાકડાની પેટી બહાર કાઢવાનો ઈશારો કર્યો.

ગીતાબેને એ ધૂળવાળી પેટી ખાટલા પર મૂકી.

દેવજીબાપાએ પેટીમાંથી ત્રીસ વર્ષ જૂની એક હોસ્પિટલની ફાઈલ, જૂના મનીઓર્ડરની પાવતીઓ અને પીળી પડી ગયેલી ડાયરી બહાર કાઢી.

તેમણે ઊંડો શ્વાસ લીધો અને પોતાના બંને દીકરાઓ સામે જોઈને ત્રીસ વર્ષ જૂનું સત્ય સંભળાવવાનું શરૂ કર્યું.

'રમેશ... અરવિંદ...

જેને તમે પારકો કહો છો, એ વિષ્ણુ કોઈ પારકો નહોતો, પણ મારા કાળજાનો કટકો હતો!' દેવજીબાપાએ કહ્યું.

રમેશભાઈ સ્તબ્ધ થઈ ગયા અને તેમણે અવિશ્વાસથી પિતા સામે જોયું.

દેવજીબાપાએ ધ્રૂજતા અવાજે કહ્યું, 'આજથી ત્રીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે હું અનાજની નાની દુકાન ચલાવતો હતો, ત્યારે વિષ્ણુ નામનો બાર વર્ષનો અનાથ છોકરો મારી દુકાને મજૂરી કરવા આવ્યો હતો.'

'એને આ દુનિયામાં કોઈ નહોતું, ન મા કે ન બાપ.'

'એ રાત-દિવસ પ્રામાણિકતાથી કામ કરતો અને તમને બંને ભાઈઓને પોતાના નાના ભાઈઓની જેમ પ્રેમ કરતો હતો.'

'જ્યારે તમે બંને માંદા પડતા, ત્યારે વિષ્ણુ આખી રાત જાગીને તમારા પગ દબાવતો હતો!'

દેવજીબાપાએ યાદ કર્યું કે જ્યારે રમેશ તું ત્રણ વર્ષનો હતો અને તને ન્યુમોનિયા થયો હતો, ત્યારે આ વિષ્ણુ મુશળધાર વરસાદમાં પંદર કિલોમીટર ચાલીને દવા લાવ્યો હતો.

તેના પગમાંથી લોહી નીકળતું હતું, છતાં એણે દવા તારા મોંમાં નાખીને જ દમ લીધો હતો.

એવા દેવદૂત જેવા યુવાનના દીકરાને હું રઝળતો કેમ મૂકી શકું બેટા?

દેવજીબાપાની આંખોમાંથી અશ્રુધારા વહી નીકળી અને તેમણે આગળ કહ્યું.

'વિષ્ણુ મોટો થયો અને એણે પાર્વતી સાથે લગ્ન કર્યા.'

'પણ વિધાતાની ક્રૂરતા તો જુઓ કે અજયનો જન્મ થયો એના બે જ વર્ષ પછી ગામમાં ફેલાયેલા ભયાનક રોગચાળામાં વિષ્ણુ અને એની પત્ની બંને એક જ અઠવાડિયામાં ભગવાનને ઘેર પહોંચી ગયાં!'

'મરતી વખતે વિષ્ણુએ હોસ્પિટલના ખાટલા પર મારો હાથ પકડીને રડતાં રડતાં કહ્યું હતું...'

'કાકા, આ દુનિયામાં મારા આ બે વર્ષના માસૂમ દીકરા અજયનું કોઈ નથી.'

'તમે એના માથા પર હાથ મૂકી દો તો હું શાંતિથી મરી શકું!'

'મેં એ મરતા યુવાનને વચન આપ્યું હતું કે જ્યાં સુધી મારા શરીરમાં લોહીનું એક ટીપું પણ છે, ત્યાં સુધી હું તારા દીકરાને અનાથ નહીં થવા દઉં!'

આ સાંભળીને રમેશભાઈના હૃદયમાં એક ધ્રાસકો પડ્યો.

તેમણે પૂછ્યું, 'તો પછી બાપુ, તમે એ અજયને આપણા ઘરમાં કેમ ન લાવ્યા?

તમે એને ક્યાં રાખ્યો હતો?'

દેવજીબાપાએ રડતાં રડતાં જૂની પાવતીઓ બતાવી.

'તે વખતે આપણી આર્થિક સ્થિતિ એટલી ખરાબ હતી કે ઘરમાં બે ટંકના રોટલાના પણ ફાંફા હતા.'

'જો હું એ બાળકને ઘરમાં લાવત, તો તમે બંને ભાઈઓ ભૂખ્યા મરી જાત અને આખું ખાનદાન મને મહેણાં મારત!'

'એટલે મેં એ અનાથ અજયને એક આશ્રમશાળાની હોસ્ટેલમાં ભણવા મૂક્યો હતો.'

'અને છેલ્લા પચીસ વર્ષથી હું મારી પેન્શનની અડધી રકમ અને મારી દવાના પૈસા કાપીને દર મહિને એ અનાથ દીકરાની ફી ભરતો હતો!'

'મેં તમને ક્યારેય આ વાત એટલા માટે નહોતી કહી, જેથી તમારા મનમાં એ અબોલ બાળક પ્રત્યે કોઈ અણગમો કે ઈર્ષ્યા ન જાગે!'

'મેં મારી જૂની ધોતીઓ પહેરીને દિવસો કાઢ્યા, પણ એ અનાથ બાળકના ભણતરમાં ક્યારેય કમી ન આવવા દીધી!'

દેવજીબાપા પોકેપોકે રડી પડ્યા અને તેમણે કંકોતરી સાથે આવેલો પેલો કાગળ ખોલ્યો.

'અજય આજે મોટો કલેક્ટર બની ગયો છે બેટા!'

'એણે આ કંકોતરી સાથે મને એક પત્ર લખ્યો છે.'

દેવજીબાપાએ ધ્રૂજતા હાથે એ પત્ર રમેશભાઈના હાથમાં આપ્યો.

પત્રમાં લખેલું હતું, 'પરમ પૂજ્ય દાદાજી, જે દિવસે મારા મા-બાપ મરી ગયાં હતાં, તે દિવસે જો તમે દેવદૂત બનીને મારો હાથ ન પકડ્યો હોત, તો આજે હું રસ્તા પર ભીખ માંગતો હોત.'

'મારા જીવનનું આ પદ, આ પ્રતિષ્ઠા અને આ સફળતા તમારા ત્યાગ અને આંસુઓનું ઋણ છે.'

'મારી જિંદગીના આ સૌથી મોટા દિવસે જો તમે મંડપમાં મારા દાદા બનીને આશીર્વાદ નહીં આપો, તો હું આ લગ્ન નહીં કરું!'

'અને તમે મારા પર જે પચીસ વર્ષ સુધી પૈસા ખર્ચ્યા હતા, એ તમામ રૂપિયાનું એક મોટું ટ્રસ્ટ બનાવીને મેં તમારા નામે આ ગામના ગરીબ બાળકોના ભણતર માટે અર્પણ કરી દીધું છે!'

આ શબ્દો વાંચતાં જ રમેશભાઈના હાથમાંથી પેલો પત્ર નીચે ખરી પડ્યો.

તેમના પગ નીચેથી જાણે જમીન સાચે જ સરકી ગઈ હોય તેવો આંચકો તેમને લાગ્યો!

જે પિતાને તેઓ પાપી અને કપટી સમજી રહ્યા હતા, તે પિતા તો સાક્ષાત કરુણાના સાગર અને મહામાનવ નીકળ્યા!

જે વડીલને તેઓ બોજ ગણતા હતા, તે વડીલના પુણ્યના પ્રતાપે આજે આખા પરિવારનું નામ આખા પંથકમાં રોશન થઈ રહ્યું હતું!

રમેશભાઈનું હૃદય અસીમ પશ્ચાતાપ, વેદના અને શરમથી કંપી ઊઠ્યું.

તેઓ એક ક્ષણનો પણ વિચાર કર્યા વગર સીધા દેવજીબાપાના ચરણોમાં સાષ્ટાંગ દંડવત પ્રણામ કરીને ઢળી પડ્યા.

તેમણે પિતાના ધ્રૂજતા પગ પકડી લીધા અને ચોધાર આંસુએ રડવા લાગ્યા.

'બાપુ... મને માફ કરી દો!

હું સાવ નાદાન, સ્વાર્થી અને કપાતર દીકરો નીકળ્યો!' રમેશભાઈનો અવાજ રડીને રૂંધાઈ ગયો.

'જે દેવ જેવા બાપે એક અનાથના આંસુ લૂછવા માટે પોતાનું સર્વસ્વ હોમી દીધું, એ બાપ પર મેં આવો અધમ આક્ષેપ મૂક્યો!'

'મને સજા કરો બાપુ, હું તમારા ચરણોની ધૂળને અડવાને પણ લાયક નથી!'

અરવિંદ પણ પિતાના બીજા પગ પાસે ઘૂંટણિયે બેસીને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડવા લાગ્યો.

ગીતાબેને પણ પોતાના પાલવથી આંસુ લૂછતાં સસરાના ચરણ સ્પર્શ કર્યા અને માફી માંગી.

દેવજીબાપાએ બંને હાથ લાંબા કરીને પોતાના બંને દીકરાઓને જમીન પરથી ઊભા કર્યા અને પોતાની છાતી સરસા ચાંપી લીધા.

'ના બેટા... તમે કોઈ ભૂલ નથી કરી.

તમે તો મારું અભિમાન છો!' દેવજીબાપાએ પ્રેમથી કહ્યું.

રમેશભાઈએ તે જ ક્ષણે પેલી સોનેરી કંકોતરી પૂજાના મંદિરમાં ઠાકોરજીના ચરણોમાં પધરાવી.

તેમણે પોતાના આંસુ લૂછીને ગર્વથી કહ્યું કે આપણે બધા પૂરા આદર અને પ્રેમ સાથે આપણા ભત્રીજા અજયના લગ્નમાં જઈશું.

અને આખા સમાજની સામે છાતી ઠોકીને કહીશું કે આ અમારા દેવ જેવા બાપુજીના ત્યાગનું વટવૃક્ષ છે!

ગીતાબેને રસોડામાંથી ગરમ દૂધ લાવીને સસરાને આપ્યું અને પૂજાના મંદિરમાં ઘીનો અખંડ દીવો પ્રગટાવ્યો.

રમેશભાઈએ બજારમાંથી બાપુજી માટે એક નવી રેશમી પાઘડી અને શાલ ખરીદી લાવવાનો નિશ્ચય કર્યો જેથી લગ્નમાં બાપુજીનું સ્વાભિમાન ઝળહળી ઊઠે.

આખા ઘરમાં એક અનોખો ઉત્સાહ અને દિવ્ય આનંદ છવાઈ ગયો હતો, જે કોઈ મોટા તહેવાર જેવો પવિત્ર લાગતો હતો.

અરવિંદે પોતાના બંને હાથ જોડીને કહ્યું કે બાપુ, તમારા જેવા પુણ્યશાળી પિતાના ઘરે જન્મ લઈને અમારું જીવન ધન્ય બની ગયું છે.

આ પવિત્ર ક્ષણે આખા પરિવારના હૃદયમાં એકતા, સ્નેહ અને ગૌરવનો સાચો દીવો પ્રગટી ઊઠ્યો હતો.

ઓસરીના એ શાંત વાતાવરણમાં હવે કોઈ શંકા કે કડવાશ નહોતી રહી.

ત્યાં માત્ર એક પવિત્ર ત્યાગ, અખંડ કરુણા અને સાચા ધર્મનો અમર પ્રકાશ ઝળહળી રહ્યો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.