પસ્તીની જૂની ચોપડીમાંથી બાળપણનું ચિત્ર મળતાં ઘરડા પિતા પર ભડકેલા દીકરાના હોશ ઊડી ગયા, પાછળ લખેલો હિસાબ વંચાતાં જ...

રવિવારની સાંજ ઢળી રહી હતી અને મેહુલ જૂના રેલવે સ્ટેશન બહારના ફૂટપાથ પરથી સેકન્ડ હેન્ડ પુસ્તકોની લારી પર ઊભો હતો.

ઘરના વધતા ખર્ચ અને બાળકના ભણતરના તણાવ વચ્ચે તેને જૂની ચોપડીઓ વાંચવાનો વર્ષો જૂનો શોખ હતો.

તેણે પસ્તીના ઢગલામાંથી ભાગવત ગીતા અને ગણિતના હિસાબની એક જૂની, ધૂળવાળી ચોપડી પચાસ રૂપિયા આપીને ખરીદી લીધી.

ઘરે આવીને દીવાનખંડમાં બેસીને જેવું તેણે એ પુસ્તકનું પહેલું પાનું ખોલ્યું, કે અંદરથી એક પીળો પડી ગયેલો, બેવડ વાળેલો કાગળ સરકીને નીચે જમીન પર પડ્યો.

મેહુલે તે કાગળ ઊંચકીને સરખો કર્યો અને તેની નજર તેના પર પડતાં જ તેના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ!

એ કાગળ પર મીણિયા રંગોથી દોરેલું એક નાનકડું લાલ નળિયાવાળું ઘર, એક લીમડાનું ઝાડ, ઊગતો સૂરજ અને એક ટ્રેક્ટર હતું.

અને ઘરના આંગણામાં ત્રણ ઢીંગલા જેવા ચિત્રો દોરેલા હતા, જેની નીચે બાળકની કાલીઘેલી ભાષામાં લખેલું હતું: 'હું, બાપુજી અને બા.'

કાગળના ખૂણામાં ધ્રૂજતા અક્ષરે તારીખ અને નામ લખેલું હતું, 'મેહુલ - ધોરણ ૪, ૧૯૯૮.'

મેહુલના હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા અને તેના ધબકારા અનિયમિત થઈ ગયા.

આ તેનું પોતાનું બાળપણનું ચિત્ર હતું, જે તેણે ચોથા ધોરણમાં શાળાની ચિત્ર સ્પર્ધામાં પ્રથમ નંબર મેળવ્યો ત્યારે દોર્યું હતું!

પણ જેવું તેણે એ કાગળની પાછળની બાજુ ફેરવી, કે તેના હોશ સાચે જ ઊડી ગયા.

પાછળ વાદળી શાહીથી તેના પિતા જયંતીબાપાના પરિચિત, વળાંકવાળા અક્ષરોમાં કંઈક ગંભીર હિસાબ લખેલો હતો.

ત્યાં લખેલું હતું: 'પાંચ હજાર રૂપિયા ખેતર ગિરવે મૂક્યું.

બાર હજાર રૂપિયા મણીના દાગીના વેચ્યા અને મેહુલની દવા કરાવી.'

મેહુલના મગજમાં શંકા અને ક્રોધનો જ્વાળામુખી ફાટી નીકળ્યો.

તેને બાળપણથી જ એ વાતની ઊંડી કડવાશ હતી કે તેના પિતાએ પચીસ વર્ષ પહેલાં તેમનું વડીલોપાર્જિત ખેતર અને મોટું ઘર વેચી નાખ્યું હતું.

જેના કારણે આખા પરિવારે શહેરની ગંદી ભાડાની ચાલીમાં દિવસો કાપવા પડ્યા હતા અને મેહુલે અઢાર વર્ષની ઉંમરે નોકરી કરવી પડી હતી.

પૂજાએ રસોડામાંથી આવીને યાદ અપાવ્યું કે ઘરના વીજળીના બિલ અને રાશનના પૈસા પણ માંડ સરભર થાય છે.

તેમણે કહ્યું કે આપણે આખો મહિનો કરકસર કરીને ઘર ચલાવીએ છીએ અને ભવિષ્યની કોઈ બચત પણ નથી.

મેહુલને બાળપણથી જ એ વાત ખૂંચતી હતી કે શાળામાં બીજા બાળકો નવી સાયકલો લઈને આવતા, જ્યારે તે તૂટેલા ચંપલ પહેરીને ચાલીને જતો હતો.

મેહુલે પેલું ચિત્ર અને પુસ્તક હાથમાં લીધું અને ક્રોધાવેશમાં ઓસરી તરફ દોડ્યો.

ઓસરીમાં તેના સિત્તેર વર્ષના વૃદ્ધ પિતા જયંતીબાપા તૂટેલા ચશ્મા પહેરીને જૂની સોયમાં દોરો પરોવવાનો નિષ્ફળ પ્રયત્ન કરી રહ્યા હતા.

મેહુલે પેલું ચિત્ર સીધું પિતાના મોં સામે પછાડ્યું.

'બાપુ!

આજે આ કાગળનો હિસાબ આપો!' મેહુલે રાડ પાડી.

રસોડામાંથી પૂજા પણ દોડી આવી અને જયંતીબાપાએ ડઘાઈને દીકરાના ગુસ્સાવાળા ચહેરા સામે જોયું.

'મેહુલ બેટા, શું થયું છે?

તું કેમ આટલો બધો ઉશ્કેરાઈ ગયો છે?' જયંતીબાપાએ શાંતિથી પૂછ્યું.

'આ જુઓ તમારું પાપ!' મેહુલે આક્રોશથી કહ્યું.

'આ મારું બાળપણનું ચિત્ર છે, જે મને આજે ફૂટપાથ પર વેચાતી પસ્તીની ચોપડીમાંથી મળ્યું છે!'

'તમે અમારા સંસ્કારો, અમારા બાળપણની યાદો અને મારી ચોપડીઓ પણ પસ્તીમાં વેચી મારી હતી?'

'તમે આખી જિંદગી અમને ગરીબીમાં ધકેલ્યા અને આપણું વડીલોપાર્જિત સોના જેવું ખેતર વેચીને પૈસા ઉડાવી દીધા!'

'તમે કેવા બાપ છો જેણે પોતાના મોજશોખ માટે પોતાના જ દીકરાનું ભવિષ્ય રોળી નાખ્યું?'

આ ઝેરીલા શબ્દો સાંભળતાં જ જયંતીબાપાના હાથમાંથી સોય અને દોરો નીચે પટકાઈ પડ્યા.

તેમનો ચહેરો સાવ પીળો પડી ગયો અને તેમની આંખોમાં વર્ષોથી દાબી રાખેલી વેદના અશ્રુ બનીને છલકાઈ ગઈ.

તેમણે ધ્રૂજતા હાથે પેલું ચિત્ર હાથમાં લીધું અને પોતાની છાતીએ ચાંપી દીધું.

તેમનો અવાજ ડૂસકાંમાં ફેરવાઈ ગયો.

પૂજાએ વચ્ચે પડીને મેહુલને રોકવાનો પ્રયત્ન કર્યો, 'મેહુલ, શાંત થાઓ!

વડીલ સાથે આ રીતે વાત ન કરાય.'

'ના પૂજા, આજે મારે સત્ય જાણવું છે!' મેહુલે જીદ પકડી.

જયંતીબાપાએ ધ્રૂજતા પગલે ઊભા થઈને ઓરડાની જૂની લાકડાની પેટી ખોલી.

તેમણે પેટીના તળિયેથી સિવિલ હોસ્પિટલની જૂની ફાઈલ, એક્સ-રે અને જમીન વેચાણના જૂના કાગળો બહાર કાઢ્યા.

તેમણે એ કાગળો મેહુલના હાથમાં મૂક્યા અને પોકેપોકે રડવા લાગ્યા.

'મેહુલ... જેને તું મારું પાપ સમજે છે, એ તો કુરબાની હતી બેટા!' જયંતીબાપાનો અવાજ કાંપી રહ્યો હતો.

મેહુલે આશ્ચર્યથી હોસ્પિટલની ફાઈલ ખોલી.

જયંતીબાપાએ તૂટેલા અવાજે પચીસ વર્ષ જૂનું સત્ય સંભળાવવાનું શરૂ કર્યું.

'આજથી પચીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે તું ચોથા ધોરણમાં હતો, ત્યારે ખેતરમાં ટ્રેક્ટર પલટી જતાં તું એની નીચે કચડાઈ ગયો હતો.'

'તારા બંને પગના હાડકાં ભાંગીને ચૂરો થઈ ગયા હતા અને કરોડરજ્જુમાં લોહી જામી ગયું હતું.'

'ગામના ડૉક્ટરોએ હાથ જોડી દીધા હતા અને કહ્યું હતું કે જો ચોવીસ કલાકમાં અમદાવાદ લઈ જઈને મોટું ઑપરેશન નહીં થાય, તો આ બાળક આખી જિંદગી માટે અપંગ થઈ જશે અથવા એનો જીવ જતો રહેશે!'

મેહુલના પગ ધ્રૂજવા લાગ્યા.

જયંતીબાપાએ આગળ કહ્યું, 'તે વખતે ઑપરેશન અને લોહી માટે સિત્તેર હજાર રૂપિયાની તાત્કાલિક જરૂર હતી.'

'હું ગામના તમામ સગાં-વહાલાં અને મિત્રોના ઉંબરે હાથ જોડીને રડ્યો, પણ કોઈએ એક રૂપિયો પણ ઉછીનો ન આપ્યો!'

'તે રાત્રે તારી માતા મણી તારા ખાટલા પાસે બેસીને પોતાના વાળ ખેંચીને રડતી હતી.'

'અને તું બેભાન અવસ્થામાં પણ તારા હાથમાં આ ચિત્ર પકડીને બોલતો હતો કે બાપુ, જુઓ આપણું ઘર અને ટ્રેક્ટર!'

તે દિવસે મુશળધાર વરસાદ વચ્ચે એમ્બ્યુલન્સમાં અમદાવાદ જતાં રસ્તામાં તારા ધબકારા સાવ ધીમા પડી ગયા હતા.

ડૉક્ટરે કહ્યું હતું કે બાળકના શરીરમાં લોહી ખૂટી ગયું છે અને તાત્કાલિક ત્રણ બોટલ લોહીની જરૂર છે.

મેં હોસ્પિટલના બિછાને સૂઈને એક જ રાતમાં મારું લોહી આપી દીધું હતું જેથી તારા શરીરમાં જીવનનો સંચાર થઈ શકે!

જયંતીબાપાની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહી રહ્યા હતા.

'મેં તે જ રાત્રે ઈશ્વરની સામે ઊભા રહીને પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી...'

'કે મારું ખેતર જાય તો ભલે જાય, મારી વડીલોપાર્જિત જમીન લૂંટાય તો ભલે લૂંટાય, પણ હું મારા દીકરાને ક્યારેય અપંગ કે લાચાર નહીં થવા દઉં!'

'મેં રાતોરાત આપણી તમામ જમીન અને તારી માતાનું મંગળસૂત્ર પણ અડધી કિંમતે ગિરવે મૂકી દીધાં અને સવારે રોકડા રૂપિયા હોસ્પિટલમાં જમા કરાવ્યા!'

'મેં આ ચિત્ર તારા હાથમાંથી લઈને મારી ગીતાની ચોપડીમાં મૂકી દીધું હતું અને માનતા માની હતી કે મારો દીકરો ફરીથી પોતાના પગ গঠন પર ઊભો રહીને આ ચિત્ર જેવી જિંદગી જીવશે!'

મેહુલના ગળામાં ડૂમો ભરાઈ ગયો.

તેણે કાંપતા અવાજે પૂછ્યું.

'તો પછી બાપુ... આ પુસ્તક અને આ ચિત્ર પસ્તીમાં કેવી રીતે ગયાં?'

જયંતીબાપાએ રડતાં રડતાં કહ્યું, 'જ્યારે તું બારમા ધોરણમાં આવ્યો, ત્યારે તારી બોર્ડની પરીક્ષાની ફી અને એન્જિનિયરિંગના ફોર્મના પૈસા ખૂટ્યા હતા.'

'મારી પાસે વેચવા માટે શરીરમાં લોહી સિવાય કંઈ જ નહોતું બચ્યું.'

'તે દિવસે મેં ઘરમાં પડેલાં મારાં તમામ જૂનાં પુસ્તકો અને મારાં અંગત કાગળો પસ્તીવાળાને વેચીને તારી ફીના પૈસા ભર્યા હતા!'

'મને સપનેય ખ્યાલ નહોતો કે મારી ગીતાની ચોપડીમાં આ પવિત્ર ચિત્ર રહી ગયું હતું!'

'મેં આખી જિંદગી સમાજના મહેણાં ખાધા કે જયંતીએ બધું વેચી માર્યું અને કંગાળ થઈ ગયો...'

'મેં ક્યારેય કોઈને ખુલાસો ન કર્યો, કારણ કે હું નહોતો ઈચ્છતો કે મારો દીકરો આખી જિંદગી એવા ભાર નીચે જીવે કે એના કારણે એના બાપનું ખેતર વેચાઈ ગયું હતું!'

આ શબ્દો સાંભળતાં જ મેહુલના હાથમાંથી પેલી ફાઈલ નીચે પટકાઈ પડી.

તેના કાનમાં જાણે હજારો વિસ્ફોટ થયા હોય તેમ તેનું આખું અસ્તિત્વ ધ્રૂજી ઊઠ્યું!

જે બે પગ પર તે આજે ગર્વથી ઊભો હતો, એ બે પગ તેના પિતાના લોહી, જમીન અને માન-સન્માનની કુરબાનીથી બચેલા હતા!

જે પિતાને તે સ્વાર્થી અને બરબાદ કરનાર સમજતો હતો, તે પિતા તો પોતાના દીકરાના એક-એક ડગલા માટે પોતાનું સર્વસ્વ લૂંટાવી દેનારા સાક્ષાત દેવતા નીકળ્યા!

મેહુલનું હૃદય પશ્ચાતાપ અને અસીમ વેદનાથી ફાટી ગયું.

તે એક ક્ષણનો પણ વિચાર કર્યા વગર સીધો જયંતીબાપાના ચરણોમાં સાષ્ટાંગ દંડવત પ્રણામ કરીને ઢળી પડ્યો.

તેણે પિતાના ધૂળિયા અને ખરબચડા પગ પોતાના બંને હાથમાં જકડી લીધા અને પોકેપોકે રડવા લાગ્યો.

'બાપુ... મને માફ કરી દો!

હું કેટલો અધમ, અંધ અને કપાતર દીકરો નીકળ્યો!' મેહુલનો અવાજ રડીને રૂંધાઈ ગયો.

'જે બાપે મારા શ્વાસ અને મારા પગ માટે પોતાનો મહેલ કુરબાન કરી દીધો, એ બાપ પર મેં પસ્તી વેચવાનો આક્ષેપ મૂક્યો!'

'હું તમારી ધૂળને સ્પર્શ કરવાને પણ લાયક નથી બાપુ, મને ક્ષમા કરો!'

પૂજા પણ રસોડાના ઉંબરે બેસીને ચોધાર આંસુએ રડી રહી હતી.

તેણે દોડી આવીને સસરાના ચરણ સ્પર્શ કર્યા અને હાથ જોડીને માફી માંગી.

જયંતીબાપાએ ધ્રૂજતા હાથે મેહુલને જમીન પરથી બેઠો કર્યો અને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો.

'ના બેટા... રડ નહીં.

તું સાજો-નરવો રહ્યો અને આજે પોતાના પગ પર ઊભો છે, એ જ મારી જિંદગીનું સૌથી મોટું ખેતર છે!' જયંતીબાપાએ વહાલથી કહ્યું.

મેહુલે તે જ ક્ષણે પેલા બાળપણના ચિત્રને પોતાના આંસુથી પવિત્ર કરીને પૂજાના મંદિરમાં ભગવાનની મૂર્તિ પાસે પધરાવ્યું.

તેણે પ્રતિજ્ઞા લીધી કે તે આ ચિત્રને સોનાની ફ્રેમમાં મઢાવીને પોતાના ઘરની સૌથી મુખ્ય દીવાલ પર લગાવશે.

અને પોતાના સંતાનોને કહેશે કે આ માત્ર કાગળ નથી, પણ એક પિતાના અખંડ ત્યાગ, સમર્પણ અને અમર પ્રેમનું જીવંત મંદિર છે.

પૂજાએ રસોડામાંથી ગરમ આદુવાળી ચા અને ગરમાગરમ નાસ્તો લાવીને સસરાને પોતાના હાથે આપ્યો.

મેહુલે પિતાના થાકેલા અને સોજી ગયેલા પગ પોતાના ખોળામાં લીધા અને પ્રેમથી માલિશ કરવા લાગ્યો.

આખા ઘરમાં એક અનોખી શાંતિ, આદર અને પવિત્ર પારિવારિક સ્નેહની સુગંધ પ્રસરી ગઈ હતી.

મેહુલે હાથ જોડીને કહ્યું કે બાપુ, તમારા જેવા દેવ સમાન પિતાના ચરણોમાં રહીને સેવા કરવી એ જ મારા જીવનનું સૌથી મોટું પુણ્ય છે.

જયંતીબાપાના ચહેરા પર એક અનોખો સંતોષ અને પરમ શાંતિનો અખંડ પ્રકાશ છવાઈ ગયો હતો.

એ ઘરના આંગણામાંથી વર્ષો જૂની કડવાશ અને અવિશ્વાસનો કાળો ઓછાયો સદાય માટે ઓગળી ગયો હતો.

અને પિતા-પુત્રના પવિત્ર સંબંધમાં અખંડ આદર અને વાત્સલ્યનો અમર સૂર્ય ઝળહળી ઊઠ્યો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.