ઘરના જૂના આલ્બમમાં અજાણી સ્ત્રીના અક્ષરો જોઈ વિધવા માતા પર ભડકેલી દીકરીના હોશ ઊડી ગયા, લાલ ડબ્બો ખૂલતાં જ...

રવિવારની આળસુ સવારે હેતલ દીવાનખંડના લીંપેલા ભોંયતળિયે બેસીને ઘરના જૂના ફોટા ભેગા કરી રહી હતી.

આવતા અઠવાડિયે તેના માતા-પિતાના લગ્નની ત્રીસમી તિથિ હતી, એટલે તે બધા જૂના ફોટા ભેગા કરીને એક મોટું આલ્બમ બનાવવા માંગતી હતી.

તેણે કબાટના સૌથી ઉપરના ખાનામાંથી મખમલના કવરવાળા ચાર જૂના કૌટુંબિક આલ્બમ બહાર કાઢ્યા.

ધૂળ ખંખેરીને જેવું તેણે પહેલું આલ્બમ ખોલ્યું, કે તેની નજર બાળપણના એક ઝાંખા બ્લેક એન્ડ વ્હાઇટ ફોટા નીચે પડેલી લખાણની લીટી પર અટકી ગઈ.

ત્યાં વાદળી શાહીથી ખૂબ જ સુંદર, વળાંકવાળા અને મોતીના દાણા જેવા અક્ષરોમાં એક તારીખ અને નાનકડી કવિતા લખેલી હતી.

હેતલના ભવાં આશ્ચર્યથી ખેંચાઈ ગયાં, કારણ કે આ અક્ષરો તેના આખા ઘરમાં કોઈના પણ નહોતા.

તેના સ્વર્ગસ્થ પિતાજીના અક્ષરો સાવ મોટા, સીધા અને થોડા બરછટ હતા.

અને તેની સાઠ વર્ષની વિધવા માતા શારદાબેન તો માંડ ત્રણ ચોપડી ભણેલાં હતાં અને માત્ર તૂટક તૂટક સહી જ કરી શકતાં હતાં.

હેતલે ઉત્સુકતાથી આલ્બમનું બીજું પાનું ફેરવ્યું.

ત્યાં તેના જન્મના દસમા દિવસનો એક ફોટો હતો, જેમાં તે પારણામાં સૂતેલી દેખાતી હતી.

એ ફોટા નીચે પણ એ જ સુંદર અક્ષરોમાં લખેલું હતું, 'મારા જીવનનો સૌથી પવિત્ર શ્વાસ, જેના માટે મેં મારું આખું અસ્તિત્વ હોમી દીધું.'

હેતલના ધબકારા એક ક્ષણ માટે થંભી ગયા.

તેણે ઝડપથી ત્રીજું, ચોથું અને છેલ્લું આલ્બમ પણ ખોલીને જોયું.

આશ્ચર્યની વાત એ હતી કે પચીસ વર્ષના અંતરાલમાં લેવાયેલા દરેક ફોટા નીચે એ જ અજાણ્યા હાથનું લખાણ હતું!

હેતલના મનમાં શંકાના કાળા વાદળો ઘેરાવા લાગ્યા.

તેણે રસોડામાં જઈને ચા બનાવતા પોતાના મોટા ભાઈ નિલેશને બોલાવ્યો.

'નિલેશભાઈ, આ આપણા ઘરના જૂના આલ્બમ જુઓ!' હેતલે આલ્બમ ટેબલ પર પછાડતાં કહ્યું.

'આ દરેક ફોટા નીચે કોના અક્ષરો છે?

આટલા વર્ષોથી આપણા ઘરમાં કોણ આવીને આ બધું લખી રહ્યું છે?'

નિલેશે એ પાના જોયાં અને તેના ચહેરાનો રંગ એક ક્ષણમાં ઊડી ગયો.

તેણે આલ્બમ બંધ કરવાનો પ્રયત્ન કરતાં નીચી નજરે કહ્યું, 'હેતલ, આ બધી જૂની વાતોમાં અત્યારે માથું ન માર.'

'આપણે જે નથી જાણતા એમાં પડવાની કોઈ જરૂર નથી, તું તારું કામ કર.'

ભાઈના આ અકળ અને ગભરાયેલા વર્તનથી હેતલનો ગુસ્સો સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો.

તેણે આલ્બમ હાથમાં લીધું અને સીધી પૂજાના ઓરડામાં ગઈ, જ્યાં તેની માતા શારદાબેન દીવો કરી રહ્યાં હતાં.

'બા!

આજે મારે તમારી પાસેથી એક જૂનો હિસાબ જોઈએ છે!' હેતલે આક્રોશથી બૂમ પાડી.

શારદાબેન ચમકીને ઊભાં થઈ ગયાં અને તેમણે દીકરીના ક્રોધિત ચહેરા સામે જોયું.

'હેતલ બેટા, સવાર સવારમાં આટલી બધી કેમ ઉશ્કેરાઈ ગઈ છે?' શારદાબેને શાંતિથી પૂછ્યું.

હેતલે પેલા ફોટા માતાના મોં સામે ધર્યા અને ધ્રૂજતા અવાજે સવાલ કર્યો.

'બા, આ સુંદર અક્ષરો કોના છે?

આ વ્યક્તિ મારા જન્મ વખતે પારણા પાસે બેસીને કેમ આવું લખતી હતી?'

'શું પિતાજીના જીવનમાં અમારા સિવાય કોઈ બીજી સ્ત્રી હતી?'

'કે પછી હું તમારી પોતાની દીકરી નથી અને મને ક્યાંકથી લાવીને ઉછેરી છે?'

'તમે આખી જિંદગી મારી સાથે આટલો મોટો દગો કેમ કર્યો બા?'

આ શબ્દો સાંભળતાં જ શારદાબેનના હાથમાંથી પૂજાની પિત્તળની થાળી નીચે પટકાઈ પડી.

તેમનો ચહેરો સાવ પીળો પડી ગયો અને તેમની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહી નીકળ્યા.

તેમણે એક ધ્રૂજતો હાથ પોતાની છાતી પર મૂક્યો અને દીવાલનો ટેકો લઈને નીચે બેસી પડ્યાં.

નિલેશ પણ દોડીને ઓરડામાં આવ્યો અને તેણે હેતલ પર ગુસ્સો કર્યો.

'હેતલ, તને શરમ નથી આવતી?

તું બા પર આવો ગંદો આક્ષેપ મૂકે છે?' નિલેશે બૂમ પાડી.

'જો હું ખોટી હોઉં, તો બા મને સાચું કેમ નથી કહેતાં?' હેતલે રડતાં રડતાં જીદ પકડી.

શારદાબેને હાથ જોડીને નિલેશને રોક્યો અને ધીમા, તૂટેલા અવાજે કહ્યું.

'નિલેશ, એને બોલવા દે બેટા...

આજે એને સત્ય જાણવાનો પૂરો અધિકાર છે.' શારદાબેને કહ્યું.

'મેં પચીસ વર્ષ સુધી આ દર્દ મારા કાળજામાં દાબી રાખ્યું, પણ હવે આ ભાર મારાથી ઉપડાતો નથી.'

શારદાબેને નિલેશને કહ્યું કે તે ઓસરીની જૂની લાકડાની પેટીમાંથી પેલો કાટવાળો પતરાનો ડબ્બો લઈ આવે.

નિલેશ અંદર ગયો અને થોડી વારમાં એક નાનો, લાલ કપડામાં લપેટેલો ડબ્બો લઈને આવ્યો.

શારદાબેને ધ્રૂજતા હાથે એ ડબ્બો ખોલ્યો.

તેમાંથી એક જૂની ફાઉન્ટેન પેન, સોનેરી ફ્રેમના તૂટેલા ચશ્મા અને જૂની ડાયરીના કેટલાક પીળા પડી ગયેલા પાના નીકળ્યા.

શારદાબેને એ ચશ્મા પોતાની આંખોએ અડાડ્યા અને પોકેપોકે રડવા લાગ્યાં.

તેમણે હેતલનો હાથ પકડીને પચીસ વર્ષ જૂનું સત્ય સંભળાવવાનું શરૂ કર્યું.

'હેતલ, આ અક્ષરો કોઈ અજાણી સ્ત્રીના નથી, પણ તારી સ્વર્ગસ્થ મોટી ફોઈ જમુનાબેનના છે!'

આ નામ સાંભળતાં જ હેતલ સ્તબ્ધ થઈ ગઈ, કારણ કે તેણે બાળપણમાં ફોઈ વિશે માત્ર એટલું જ સાંભળ્યું હતું કે તેઓ નાની ઉંમરે ગુજરી ગયાં હતાં.

શારદાબેને અશ્રુભીની આંખો લૂછતાં કહ્યું, 'જમુનાબેન આ ગામની પ્રાથમિક શાળામાં આચાર્યા હતાં અને ખૂબ ભણેલાં-ગણેલાં હતાં.'

'તેમના અક્ષરો આખા પંથકમાં મોતીના દાણા જેવા વખણાતા હતા.'

'આજથી પચીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે તારો જન્મ થયો, ત્યારે મારી તબિયત એટલી બગડી ગઈ હતી કે હું ત્રણ મહિના સુધી કોમા જેવી હાલતમાં પથારીવશ રહી હતી.'

'તારા પિતાજી ખેતરમાં મજૂરી કરતા હતા અને ઘરમાં તને સંભાળનાર કોઈ નહોતું.'

'તે વખતે તારી આ ફોઈએ પોતાના લગ્નનો પ્રસ્તાવ ઠુકરાવી દીધો હતો!'

'તેમણે પોતાના સાસરિયાઓને સ્પષ્ટ કહી દીધું હતું કે જ્યાં સુધી મારી નાની ભત્રીજી પોતાના પગ પર ઊભી નહીં થાય, ત્યાં સુધી હું આ ઘર છોડીને ક્યાંય નહીં જાઉં!'

શારદાબેનનો અવાજ ડૂસકાંમાં ફેરવાઈ ગયો અને તેમણે આગળ કહ્યું.

તેમણે યાદ કર્યું કે અમારા જમાનામાં તો સુખ-દુઃખ વહેંચીને જીવવાનો રિવાજ હતો, કોઈ વાત મનમાં દબાવી રાખીને વહેમ ન રખાતો.

આ ઘરની દરેક ઈંટ અમારા વડીલોના ત્યાગ અને પરસેવાથી ચણાયેલી છે, જેને સાચવવાની જવાબદારી હવે તમારી પેઢીની છે.

શારદાબેનના આ શબ્દોમાં આખા પરિવારનો સાચો સંસ્કાર અને ગૌરવ છલકાઈ રહ્યો હતો.

'તને નાનપણમાં લોહીની એક ગંભીર બીમારી થઈ હતી, જેના ઇલાજ માટે તે સમયે પચાસ હજાર રૂપિયાની જરૂર હતી.'

'અમારી પાસે એક રૂપિયો પણ નહોતો અને તારા પિતાજી ઝાડ નીચે બેસીને રડતા હતા.'

'તે દિવસે જમુનાબેને પોતાની જિંદગીભરની બચત અને પોતાના લગ્ન માટે બનાવેલા સોનાના તમામ ઘરેણાં વેચી દીધાં હતાં!'

'તેમણે હોસ્પિટલના બિલ ચૂકવીને તારો જીવ બચાવ્યો હતો, બેટા!'

હેતલના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ અને તેનું હૃદય ધ્રૂજી ઊઠ્યું.

તેણે કાંપતા અવાજે પૂછ્યું, 'તો પછી... પછીના આલ્બમમાં પણ એમના જ અક્ષરો કેમ છે બા?

તેઓ તો હું પાંચ વર્ષની હતી ત્યારે ગુજરી ગયાં હતાં ને?'

શારદાબેને પેલી જૂની ડાયરી હેતલના હાથમાં મૂકી.

'જ્યારે જમુનાબેનને ખબર પડી કે તેમને કેન્સરની છેલ્લી સ્ટેજની બીમારી છે અને તેમની પાસે માત્ર ગણતરીના મહિનાઓ બાકી છે, ત્યારે તેઓ આખી રાત બેસીને રડતાં હતાં.'

'તેમને અફસોસ એ વાતનો નહોતો કે તેઓ મરી રહ્યાં છે...'

'તેમને દુઃખ એ વાતનું હતું કે તેઓ પોતાની વહાલી હેતલને મોટી થતી, શાળાએ જતી અને દુલ્હન બનતી પોતાની આંખોથી નહીં જોઈ શકે!'

'તેમણે મરતાં પહેલાં ખાટલામાં બેસીને અસહ્ય દર્દ વચ્ચે સફેદ કાગળની સો નાની ચિઠ્ઠીઓ બનાવી હતી!'

'એ દરેક ચિઠ્ઠી પર તેમણે તારી આવનારી જિંદગીના પ્રસંગોની કલ્પના કરીને આશીર્વાદ અને કવિતાઓ લખી રાખી હતી!'

'તેમણે લખ્યું હતું કે હેતલ પહેલીવાર શાળાએ જશે ત્યારે આ ચિઠ્ઠી ચોંટાડજો...

હેતલ પહેલીવાર સાડી પહેરશે કે ડિગ્રી મેળવશે ત્યારે આ આશીર્વાદ આપજો!'

'તેમણે મને ગળે લગાવીને વચન લીધું હતું કે શારદા, તું ભલે અભણ છે, પણ મારી દીકરીના દરેક ફોટા નીચે મારી આ ચિઠ્ઠીઓ ચોંટાડવાનું ભૂલતી નહીં!'

'હું આ પચીસ વર્ષથી તારા દરેક ફોટા નીચે તારી સ્વર્ગસ્થ ફોઈના એ પવિત્ર આશીર્વાદ મારા હાથે ગુંદર લગાવીને ચોંટાડતી આવી છું!'

'જેથી તને ક્યારેય એવું ન લાગે કે તારી પાછળ કોઈના આશીર્વાદ નથી!'

એ ડાયરીના એક પાના પર લખેલું હતું કે જ્યારે હેતલે પહેલીવાર તોતડા અવાજે 'ફોઈ' કહીને બોલાવી, ત્યારે મારા જીવનના તમામ દુઃખો એક ક્ષણમાં ઓગળી ગયા હતા.

તેમણે લખ્યું હતું કે મારી આ નાનકડી ઢીંગલી આખી જિંદગી હસતી રહે, એ જ મારા જીવનની સૌથી મોટી કમાણી છે.

આ પવિત્ર શબ્દો વાંચીને હેતલની આંખોમાંથી આંસુ રોકાવાનું નામ નહોતા લેતા.

આ શબ્દો સાંભળતાં જ હેતલના હાથમાંથી ડાયરી છૂટી ગઈ.

તેને લાગ્યું કે જાણે આકાશમાંથી વીજળી પડી હોય અને તેનો આખો અહંકાર, ગુસ્સો અને શંકા ક્ષણભરમાં ભસ્મીભૂત થઈ ગયાં હોય!

જે સ્ત્રીને તે કોઈ કલંક સમજતી હતી, તે સ્ત્રી તો પોતાના જીવનની રક્ષા માટે સર્વસ્વ લૂંટાવી દેનારી સાક્ષાત દેવી હતી!

અને જે માતા પર તેણે દગાનો આક્ષેપ મૂક્યો હતો, તે માતા પચીસ વર્ષથી એક અદ્રશ્ય તપસ્યા કરી રહી હતી!

હેતલનું હૃદય અસીમ પશ્ચાતાપથી ફાટી ગયું.

તે પોતાના બંને ઘૂંટણિયે બેસી પડી અને તેણે શારદાબેનના બંને પગ પોતાના હાથમાં પકડી લીધા.

તેણે માતાના ચરણોમાં પોતાનું માથું ઢાળી દીધું અને ચોધાર આંસુએ રડવા લાગી.

'બા... મને માફ કરી દો!

હું કેટલી નીચ અને અધમ દીકરી નીકળી!' હેતલનો અવાજ ડૂસકાંમાં ફેરવાઈ ગયો.

'જે ફોઈએ મને નવજીવન આપ્યું, એમના પવિત્ર પ્રેમ પર મેં ગંદી શંકા કરી!'

'અને તમારા જેવા દેવ સમાન મા-બાપના ત્યાગનું મેં આવું અપમાન કર્યું!'

'મને સજા કરો બા, હું તમારા ચરણોની ધૂળ બનવાને પણ લાયક નથી!'

નિલેશની આંખોમાંથી પણ આંસુ વહી રહ્યાં હતાં.

શારદાબેને નીચે નમીને પોતાની બંને હાથોથી હેતલને ઊભી કરી અને તેને પોતાની છાતી સરસી ચાંપી લીધી.

'ના બેટા, તારી કોઈ ભૂલ નથી... તું તો અમારા કાળજાનો કટકો છે,' શારદાબેને દીકરીના માથા પર હાથ ફેરવતાં કહ્યું.

હેતલે પેલા જૂના આલ્બમને પોતાની છાતીએ વળગાડી લીધું.

તેણે ફોઈના એ તૂટેલા ચશ્મા અને પેનને પૂજાના મંદિરમાં ભગવાનની મૂર્તિ પાસે આદરપૂર્વક પધરાવ્યાં.

અને તેણે પોતાના આંસુ લૂછીને પ્રતિજ્ઞા લીધી કે હવેથી તે પોતાના જીવનની દરેક ખુશીમાં આ દેવદૂત ફોઈના ત્યાગને ક્યારેય વિસરાવા નહીં દે.

ઘરના એ શાંત દીવાનખંડમાં હવે કોઈ શંકા કે કડવાશ નહોતી રહી.

ત્યાં માત્ર એક નિઃસ્વાર્થ બલિદાન, અખંડ માતૃત્વ અને પવિત્ર પારિવારિક પ્રેમની દિવ્ય જ્યોત ઝળહળી રહી હતી.

શારદાબેને રસોડામાંથી ગરમ દૂધ લાવીને બંને સંતાનોને આપ્યું અને તેમના માથા પર વહાલથી હાથ ફેરવ્યો.

મંદિરમાંથી સંધ્યા આરતીનો મધુર ઘંટારવ સંભળાયો અને આખું વાતાવરણ પવિત્રતાથી ભરાઈ ગયું.

એ સાંજ માત્ર એક સત્યના ઉદ્ઘાટનની નહોતી, પણ આખા પરિવારના તૂટેલા વિશ્વાસને ફરીથી જોડનારી અમર સાંજ બની ગઈ હતી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.