અલગ-અલગ નામના પત્રો મેળવતા એકલવાયા વડીલ પર છેતરપિંડીની શંકા કરનાર પ્રમુખ સ્તબ્ધ થઈ ગયા, જૂની પેટી ખોલતાં જ...

બપોરના બાર વાગ્યા હતા અને જૂની શાંત સોસાયટીના નાકે આવેલી નાની પાન અને કરિયાણાની દુકાન પાસે ટપાલી રમણિકભાઈ પોતાની સાઇકલ સ્ટેન્ડ પર મૂકી રહ્યા હતા.

સોસાયટીના પ્રમુખ હરેશભાઈ પોતાના ઘરના ઓટલા પર બેસીને છાપું વાંચી રહ્યા હતા અને તેમનાં ધર્મપત્ની મીનાબેન તુલસીના ક્યારે જળ ચડાવી રહ્યાં હતાં.

ટપાલી રમણિકભાઈના હાથમાં પંદરેક જેટલા ટપાલના કવરો, પોસ્ટકાર્ડ અને મની ઓર્ડરની પહોંચ હતી.

તેમણે મકાન નંબર ૧૮ ના દરવાજે જઈને સાઇકલની ઘંટડી વગાડી, 'વલ્લભભાઈ! તમારી ટપાલ આવી છે!'

મકાન નંબર ૧૮ માં બોતેર વર્ષના નિવૃત્ત વૃદ્ધ વલ્લભભાઈ સાવ એકલા રહેતા હતા.

તેમની પત્ની વર્ષો પહેલાં ગુજરી ગઈ હતી અને તેમનો કોઈ સંબંધી તેમની સાથે રહેતો નહોતો.

વલ્લભભાઈ ધ્રૂજતા પગે બહાર આવ્યા અને તેમણે અત્યંત આદરપૂર્વક ટપાલીના હાથમાંથી તમામ ટપાલ સ્વીકારી લીધી.

હરેશભાઈએ ઓટલા પરથી જોયું અને તેમની ભ્રમરો ખેંચાઈ ગઈ.

છેલ્લા પૂરા બે વર્ષથી આ સોસાયટીમાં એક અત્યંત અજીબ અને શંકાસ્પદ સિલસિલો ચાલી રહ્યો હતો.

દર અઠવાડિયે મકાન નંબર ૧૮ પર અસંખ્ય પત્રો આવતા હતા, પણ એ પત્રો પર ક્યારેય વલ્લભભાઈનું નામ નહોતું હોતું!

કોઈ પત્ર પર 'શ્રી રમેશચંદ્ર', કોઈ પર 'દેવેન્દ્ર કુમાર', કોઈ પર 'માનસીબેન', તો કોઈ પર 'ડોક્ટર સુરેશ' જેવા અજાણ્યા નામો લખેલાં રહેતાં હતાં!

અને વલ્લભભાઈ એ તમામ પત્રો કોઈ પણ ખચકાટ વગર પોતાના ઘરમાં લઈ જતા હતા.

ટપાલી રમણિકભાઈએ પણ એકવાર હરેશભાઈને કહ્યું હતું કે સાહેબ, આટલા બધા પત્રો આ આખી સોસાયટીમાં કોઈના ઘરે નથી આવતા.

કોઈ પત્ર રાજસ્થાનથી આવે છે, કોઈ મહારાષ્ટ્રથી આવે છે અને કોઈ ગુજરાતના સાવ છેવાડાના ગામડામાંથી આવે છે.

દરેક પર અલગ નામ અને અલગ અક્ષરો હોય છે, પણ સરનામું આ એક જ ઘરનું હોય છે.

આ વાત સાંભળીને હરેશભાઈને પાકો વહેમ થઈ ગયો હતો કે વલ્લભભાઈ કોઈ નકલી ઓળખનું મોટું આંતરરાજ્ય કૌભાંડ આદરી રહ્યા છે.

હરેશભાઈના મનમાં છેલ્લા ઘણા સમયથી ભારે શંકા અને વહેમનો કીડો સળવળી રહ્યો હતો.

તેમણે અંદર જઈને મીનાબેનને કહ્યું, 'મીના, આ વલ્લભડોસો નક્કી કોઈ મોટું કાળું કૌભાંડ ચલાવી રહ્યો છે.'

'એકલો રહેતો માણસ દર અઠવાડિયે દસ અલગ-અલગ નામના પત્રો અને મની ઓર્ડર કેમ મેળવે?'

'મને લાગે છે કે તે કોઈ નકલી દસ્તાવેજો બનાવવાનું, બેનામી મિલકતો પચાવવાનું અથવા સરકારી સહાયની ઉચાપત કરવાનું ગેરકાયદેસર નેટવર્ક ચલાવે છે!'

'જો આવો ગુનેગાર આપણી સોસાયટીમાં પકડાશે તો આપણી આખી સોસાયટીની આબરૂ જશે!'

મીનાબેને પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી, 'હા, મેં પણ જોયું છે કે એ આખી રાત પોતાના ટેબલ પર દીવો સળગાવીને કંઈક લખ્યા કરે છે, આજે જ એનો હિસાબ કરવો જોઈએ.'

હરેશભાઈએ સોસાયટીના બીજા બે આક્રમક સભ્યો દિનેશ અને મહેશને સાથે લીધા.

તેઓ સીધા મકાન નંબર ૧૮ ના દરવાજે પહોંચ્યા અને જોરજોરથી દરવાજો ખખડાવ્યો.

વલ્લભભાઈએ શાંત ચહેરે દરવાજો ખોલ્યો અને હાથ જોડીને કહ્યું, 'આવો હરેશભાઈ, અંદર પધારો, શું કામ હતું?'

દિનેશે આગળ વધીને ટેબલ પર પડેલા તમામ પત્રો પોતાના હાથમાં ઝડપી લીધા.

'વલ્લભભાઈ, હવે તમારો આ ઢોંગ બંધ કરો!' દિનેશે તાડૂકીને કહ્યું.

'આ પત્રો જુઓ! આમાં એક પણ પત્ર તમારા નામે નથી, તમે આ અલગ-અલગ નામે કોની સાથે વ્યવહાર કરો છો?'

'તમે આ સોસાયટીમાં બેસીને શું કાળો કારોબાર ચલાવી રહ્યા છો? સાચેસાચું બોલો નહીંતર અત્યારે જ પોલીસ સ્ટેશન લઈ જઈશું!'

દિનેશે પત્રોના કવરો તપાસતાં કહ્યું હતું, 'જુઓ હરેશભાઈ, આ કવર પર તો કોઈ અનાથાશ્રમની સીલ લાગેલી છે!'

'આ માણસ ગરીબ બાળકોના નામે વિદેશમાંથી દાન ઉઘરાવવાનું કામ કરે છે એવું સ્પષ્ટ દેખાય છે.'

'આવા ધોળા દિવસે છેતરપિંડી કરનારા લોકોને જેલમાં જ સડવા દેવા જોઈએ!'

મહેશે પણ ટેબલ પર મુક્કો મારીને વલ્લભભાઈ પર દબાણ કર્યું હતું.

વલ્લભભાઈના ચહેરા પર કોઈ ડર નહોતો, માત્ર અપાર દર્દ અને આંખોમાં ભીનાશ છવાઈ ગઈ.

તેમણે બંને હાથ જોડીને કહ્યું, 'હરેશભાઈ, હું કોઈ ગુનેગાર નથી, તમે જે વિચારો છો એવું કશું જ નથી.'

'તો પછી આ અલગ-અલગ નામો કોનાં છે? તમે આખી સોસાયટીની આંખમાં ધૂળ નાખી રહ્યા છો!' હરેશભાઈએ ગર્જના કરી.

વલ્લભભાઈએ એક ઊંડો નિસાસો નાખ્યો અને પોતાના ઓરડામાં રહેલી એક જૂની લાકડાની પેટી ખોલી.

તે પેટીમાંથી તેમણે હજારો હાથથી લખાયેલા પોસ્ટકાર્ડ, અંતર્દેશીય પત્રો અને એક યુવાન છોકરાની તસવીર બહાર કાઢી.

વલ્લભભાઈએ આંસુ લૂછતાં જે હૃદયદ્રાવક સત્ય ખોલ્યું, તે સાંભળીને ત્યાં ઊભેલા તમામ લોકોના કાનમાં સન્નાટો છવાઈ ગયો:

'હરેશભાઈ, તમે મને ચોર કે ઠગ સમજો છો, પણ હું તો એક કમનસીબ અને પસ્તાવાના અગ્નિમાં બળતો બાપ છું!'

'આજથી વીસ વર્ષ પહેલાં મારો એકમાત્ર લાડકવાયો દીકરો આનંદ દૂર હોસ્ટેલમાં ભણતો હતો.'

'હું નોકરીની દોડધામ અને પૈસા કમાવાની લાલચમાં એટલો અંધ હતો કે મેં ક્યારેય મારા દીકરાની લાગણીઓ ન સમજી.'

'હોસ્ટેલમાં તે ભારે એકલતા, નિરાશા અને માનસિક ત્રાસથી પીડાતો હતો.'

'તેણે મને હૃદય દ્રવી જાય તેવા દસ પત્રો લખ્યા હતા કે પપ્પા, મને તમારી જરૂર છે, મને અહીંથી લઈ જાઓ, મારી સાથે વાત કરો.'

'પણ મેં કામની વ્યસ્તતામાં એના એક પણ પત્રનો જવાબ ન આપ્યો અને એને માત્ર પૈસા મોકલતો રહ્યો.'

'અંતે મારા વહાલા દીકરાએ એકલતાના અસહ્ય દર્દમાં ગળે ફાંસો ખાઈને આપઘાત કરી લીધો!'

વલ્લભભાઈનો અવાજ ડૂસકાંમાં સાવ રૂંધાઈ ગયો, તેઓ ધ્રૂજતા હાથે આગળ બોલ્યા:

'એ દિવસે મને સમજાયું કે આ દુનિયામાં પૈસા કરતાં કોઈ પોતાના માણસનો પ્રેમભર્યો કાગળ અને હૂંફ કેટલી કિંમતી હોય છે.'

'પાંચ વર્ષ પહેલાં મેં અખબારોમાં વાંચ્યું કે દેશના અંતરિયાળ ગામડાઓમાં, અનાથાશ્રમોમાં અને વૃદ્ધાશ્રમોમાં હજારો એવા નિરાધાર લોકો છે જેમનું આ દુનિયામાં કોઈ નથી.'

'તેમને કોઈ ક્યારેય પત્ર નથી લખતું, કોઈ તેમના ખબરઅંતર નથી પૂછતું.'

'મેં અલગ-અલગ આશ્રમો અને સેવા સંસ્થાઓમાં જાહેર કર્યું હતું કે જેને કોઈ પોતાનું ન હોય, એ આ સરનામે કોઈપણ નામે પત્ર લખી શકે છે, અહીં બેઠેલો એક વડીલ તમને જવાબ આપશે.'

'કોઈ અનાથ દીકરી મને પિતા સમજીને પત્ર લખે છે, કોઈ નિરાધાર વૃદ્ધ મને ભાઈ સમજીને પત્ર લખે છે, તો કોઈ હતાશ યુવાન મને દોસ્ત સમજીને પોતાના દિલનું દર્દ લખે છે!'

'હું દર મહિને મારું અડધું પેન્શન પોસ્ટકાર્ડ અને સ્ટેમ્પ ખરીદવામાં વાપરી નાખું છું.'

'હું રોજ આખી રાત જાગીને પોતાના હાથે એ તમામ અજાણ્યા, દુઃખી લોકોને પ્રેમભર્યા જવાબો લખું છું જેથી કોઈ આશા ગુમાવીને મારા દીકરાની જેમ મોતને ન ભેટી લે!'

'આજે જે રજિસ્ટર્ડ પત્ર આવ્યો છે, એ એક અનાથ દીકરીનો છે, જેણે પોતાના લગ્નની પ્રથમ કંકોત્રી પોતાના આ અજાણ્યા ધર્મપિતાને મોકલી છે!'

વલ્લભભાઈએ પોતાના ધ્રૂજતા હાથે પેટીમાંથી કેટલીક રાખડીઓ અને ગણેશજીની નાની મૂર્તિઓ પણ બહાર કાઢી.

'હરેશભાઈ, આ જુઓ... રક્ષાબંધન પર આ અજાણી દીકરીઓએ મને પોતાના સગા ભાઈ અને પિતા સમજીને આ રાખડીઓ મોકલી છે.'

'જ્યારે હું આ પત્રો વાંચું છું, ત્યારે મને લાગે છે કે મારો સ્વર્ગસ્થ દીકરો આનંદ મારી આસપાસ જ ક્યાંક હસી રહ્યો છે.'

'આ પત્રો મારા માટે કોઈ કાગળના ટુકડા નથી, પણ સેંકડો અનાથ આત્માઓના જીવંત ધબકારા છે.'

હરેશભાઈ અને દિનેશે એ રાખડીઓ જોઈ અને તેમની આંખોમાંથી શરમ અને પશ્ચાતાપના આંસુઓનો પ્રવાહ રોકાતો નહોતો.

આ શબ્દો સાંભળતાં જ હરેશભાઈના હાથમાંથી પત્રો છૂટીને નીચે લાદી પર વેરાઈ ગયા.

તેમના કાનમાં જાણે આકાશ તૂટી પડ્યું હોય તેવો ભયાનક સન્નાટો છવાઈ ગયો.

હરેશભાઈ અને દિનેશનું આખું અસ્તિત્વ શરમ, ગ્લાનિ અને પશ્ચાતાપના આંસુઓમાં ડૂબી ગયું.

જે વૃદ્ધને તેઓ ઠગ, ચોર અને ગુનેગાર સમજીને ધમકાવવા આવ્યા હતા, એ વૃદ્ધ તો સેંકડો તૂટેલા દિલોનો સાક્ષાત દેવદૂત અને સહારો બનીને બેઠો હતો!

દિનેશ અને મહેશની આંખોમાંથી પણ ચોધાર આંસુ વહી નીકળ્યા.

હરેશભાઈ એક પણ ક્ષણનો વિચાર કર્યા વગર સીધા વલ્લભભાઈના ચરણોમાં સાષ્ટાંગ ઢળી પડ્યા.

તેમણે પોતાના બંને હાથ વલ્લભભાઈના પગ પર મૂકી દીધા અને માથું પછાડીને પોકેપોકે રડવા લાગ્યા.

'વલ્લભકાકા... મારા બાપ સમાન વડીલ! મને માફ કરી દો!' હરેશભાઈનો અવાજ ડૂસકાંમાં સાવ રૂંધાઈ ગયો હતો.

'હું કેટલો અહંકારી, કેટલો અંધ અને કેટલો સ્વાર્થી માણસ હતો કે જેણે તમારી આ મહાન ઈશ્વરીય સાધના પર કાળો આક્ષેપ મૂક્યો!'

'તમે તો આખી દુનિયાના અનાથોના આંસુ લૂછી રહ્યા છો, અને અમે તમારા ઘર પર આવીને તમને ગુનેગાર ઠેરવતા હતા!'

દિનેશે પણ હાથ જોડીને માફી માંગી અને વલ્લભભાઈના પગ સ્પર્શ કર્યા.

વલ્લભભાઈએ નીચે નમીને હરેશભાઈને બંને હાથે ઊભા કર્યા અને પોતાની છાતી સરસો વહાલથી ચાંપી લીધા.

'ના હરેશ બેટા, તમારો કોઈ વાંક નથી... તમે સોસાયટીના રક્ષણ માટે આવ્યા હતા,' વલ્લભભાઈએ સ્નેહથી કહ્યું.

હરેશભાઈએ આંસુ લૂછતાં કહ્યું, 'કાકા, આજ પછી આ પત્રોનો તમામ ખર્ચ આખી સોસાયટી ઉપાડશે.'

'અને અમે બધા દર અઠવાડિયે તમારી સાથે બેસીને આ પત્રોના જવાબો લખવામાં તમારી મદદ કરીશું!'

'તમે આ દુનિયામાં એકલા નથી, આખી સોસાયટી તમારો પરિવાર છે!'

મીનાબેને પણ રડતાં રડતાં આગળ આવીને વલ્લભભાઈના હાથમાં પાણીનો કળશ આપ્યો.

'કાકા, તમે આટલું મોટું પુણ્યનું કામ કરી રહ્યા છો અને અમે તમને પાપી સમજી બેઠા હતા.'

'આજથી તમારા આ ઘરમાં ક્યારેય એકલતા નહીં રહે, અમે દરરોજ તમારા માટે ગરમ રસોઈ બનાવીને મોકલીશું.'

સોસાયટીના તમામ સભ્યોએ હાથ જોડીને આ દેવદૂત વડીલના આશીર્વાદ લીધા.

દિનેશે પોતાના ખિસ્સામાંથી પાંચ હજાર રૂપિયા કાઢીને વલ્લભભાઈના ચરણોમાં મૂક્યા અને કહ્યું, 'કાકા, આ પૈસા તમારા આ સેવાકાર્ય માટે સ્વીકારો.'

'અને હું વચન આપું છું કે હવે પછી જ્યારે પણ કોઈ ટપાલ આવશે, ત્યારે હું પોતે તમારા ઘરે પહોંચાડીશ.'

મહેશ અને હરેશભાઈએ પણ દર મહિને આ ટપાલ સેવા માટે સોસાયટીના ફંડમાંથી આર્થિક સહાય આપવાની જાહેરાત કરી.

એ બપોરે મકાન નંબર ૧૮ માંથી તમામ શંકા અને વહેમનો અંધકાર સદાય માટે ભૂંસાઈ ગયો હતો.

અને એ ઘરમાં એક પિતાના પવિત્ર પ્રાયશ્ચિત, માનવતા અને નિસ્વાર્થ પ્રેમની સુગંધ સદાય માટે અમર બની ચૂકી હતી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.