અઠવાડિયા પછી પત્નીને પિયરે તેડવા ગયેલા પતિને સાસુએ ઓસરીમાં જ રોકીને કહ્યું કે...
બપોરના બાર વાગવા આવ્યા હતા અને સૂરજનો આકરો તડકો આંગણામાં પથરાઈ ગયો હતો.
અશોકે પોતાની જૂની મોટરસાયકલ ઘરના લીમડા નીચે સ્ટેન્ડ પર મૂકી.
તેણે ખિસ્સામાંથી રૂમાલ કાઢીને કપાળ પર વળેલો પરસેવો લૂછ્યો.
તે એક અઠવાડિયા પછી પત્ની શારદાને પિયરેથી તેડવા માટે આવ્યો હતો.
સાત દિવસ પહેલાં જ્યારે શારદા પિયર જતી હતી ત્યારે તેના ચહેરા પર એક અજીબ ઉદાસી હતી.
અશોકને એમ હતું કે ચાર-પાંચ દિવસ મા-બાપ જોડે રહેશે એટલે તેનું મન હળવું થઈ જશે.
તેણે ઘરની ડેલીનો દરવાજો ખખડાવ્યો.
થોડી જ વારમાં શારદાના નાના ભાઈએ દરવાજો ખોલ્યો.
"અરે જીજાજી, આવો આવો, અંદર આવી જાવ." સાળાએ હસીને આવકાર આપ્યો.
અશોક ઓસરીમાં ગયો અને લાકડાના બાંકડા પર બેઠો.
તેણે આજુબાજુ જોયું પણ શારદા ક્યાંય દેખાતી નહોતી.
તેને લાગ્યું કે શારદા કદાચ રસોડામાં કંઈક બનાવતી હશે અથવા સામાન બાંધતી હશે.
થોડી વારમાં અંદરના રૂમમાંથી સાસુમા બહાર આવ્યા.
તેમના હાથમાં પાણીનો એક તાંબાનો લોટો હતો.
તેમણે લોટો અશોકના હાથમાં આપ્યો, પણ તેમના ચહેરા પર હંમેશ જેવું વહાલ નહોતું.
અશોકે પાણી પીધું અને લોટો બાજુમાં મૂક્યો.
"બા, કેમ છો? તબિયત તો સારી છે ને?" અશોકે આદરથી પૂછ્યું.
"બસ ચાલે છે ભગવાનની દયાથી." સાસુમાએ સાદા અવાજે કહ્યું.
"શારદા ક્યાં છે બા? એને કહો કે થેલો તૈયાર રાખે, આપણે બપોરનો તડકો ઓછો થાય એટલે નીકળી જવું છે." અશોકે હસીને કહ્યું.
સાસુમાએ અશોક સામે એક નજર જોઈ અને પછી નીચે ફર્શ તરફ તાકી રહ્યા.
ઓસરીમાં અચાનક એક વિચિત્ર શાંતિ છવાઈ ગઈ.
"અશોક, શારદા તારી સાથે પાછી નહીં આવે." સાસુમાએ ધીમા પણ મક્કમ અવાજે કહ્યું.
આ શબ્દો સાંભળતાં જ અશોકના ચહેરા પરનું હાસ્ય ગાયબ થઈ ગયું.
તેને લાગ્યું કે સાસુમા કદાચ મજાક કરી રહ્યા છે.
"બા, તમે પણ શું મજાક કરો છો, મારે કાલે સવારે વહેલા કામે જવાનું છે." અશોકે વાતને હળવી બનાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
"હું કોઈ મજાક નથી કરતી અશોક, શારદા હવે તારા ઘરે પગ પણ નહીં મૂકે." સાસુમાનો અવાજ આ વખતે થોડો કઠોર બન્યો.
અશોક બાંકડા પરથી સીધો ઊભો થઈ ગયો.
તેનું હૃદય જોરજોરથી ધડકવા લાગ્યું.
"પણ બા, થયું શું છે? કંઈ ભૂલ થઈ ગઈ છે મારાથી?" અશોકે ગભરાઈને પૂછ્યું.
"તું જાતે જ વિચારી લે કે તેં શું કર્યું છે, મારી દીકરી આઠ વર્ષથી તારા ઘરમાં કાળી મજૂરી કરે છે." સાસુમાએ ઊંચા અવાજે કહ્યું.
"અમે તો એમ માનતા હતા કે તું એને સુખી રાખે છે, પણ એ તો ત્યાં જીવતેજીવ નરક ભોગવતી હતી." સાસુમાની આંખોમાં ગુસ્સો હતો.
અશોક સાવ સ્તબ્ધ થઈને સાસુમા સામે જોઈ રહ્યો.
તેને કંઈ જ સમજાતું નહોતું કે અચાનક આ શું બની ગયું.
લગ્નના આઠ વર્ષમાં તેમની વચ્ચે સામાન્ય બોલાચાલી સિવાય ક્યારેય મોટો ઝઘડો થયો નહોતો.
તે પોતાની કમાણીનો એકેએક રૂપિયો શારદાના હાથમાં લાવીને મૂકી દેતો હતો.
"બા, મને શારદા સાથે વાત કરવા દો, એ ક્યાં છે?" અશોકે આજીજી કરી.
"એ અંદરના રૂમમાં છે, પણ એ તારું મોઢું પણ જોવા નથી માંગતી." સાસુમાએ ચોખ્ખી ના પાડી દીધી.
અશોક કોઈની પરવા કર્યા વગર અંદરના ઓરડા તરફ દોડ્યો.
તેણે જોયું તો શારદા ખાટલાના છેડે બેઠી હતી.
તેનો ચહેરો સાવ સુકાઈ ગયેલો હતો અને આંખો નીચે કાળા કૂંડાળા હતા.
"શારદા, આ બધું શું છે? બા શું કહી રહ્યા છે?" અશોકે ધ્રૂજતા અવાજે પૂછ્યું.
શારદાએ માથું ઊંચું કરીને અશોક સામે જોયું.
તેની આંખોમાં પારાવાર દર્દ અને થાક દેખાતો હતો.
"અશોક, તમે અહીંથી ચાલ્યા જાવ, મારે હવે તમારી સાથે નથી આવવું." શારદાએ મોં ફેરવી લીધું.
"પણ કારણ તો કહે શારદા, મેં તારું શું બગાડ્યું છે?" અશોક તેના ખાટલા પાસે બેસી પડ્યો.
"તમે મારું કંઈ નથી બગાડ્યું, પણ હું હવે આ બોજ સહન નથી કરી શકતી." શારદાનો અવાજ રડી પડ્યો.
બરાબર એ જ વખતે સાસુમા પણ ઓરડામાં અંદર આવી ગયા.
તેમના હાથમાં એક જૂની ડાયરી અને ચાર-પાંચ કાગળો હતા.
"તું પૂછે છે ને કે શું કારણ છે? આ જો તારું કારણ." સાસુમાએ કાગળો અશોકના ખોળામાં ફેંક્યા.
અશોકે ધ્રૂજતા હાથે કાગળો ઉપાડ્યા.
તે ગામના ત્રણ અલગ-અલગ કરિયાણાવાળા અને મેડિકલ સ્ટોરના જૂના હિસાબો હતા.
તેમાં કુલ મળીને લગભગ સાઠ હજાર રૂપિયાનું દેવું લખેલું હતું.
અશોકે અસમંજસમાં શારદા સામે જોયું.
"આ બધું શું છે શારદા?" અશોકે પૂછ્યું.
"આ એ દેવું છે જે તમારા મોટા ભાઈ અને ભાભીના નામે બોલે છે." સાસુમા વચ્ચે જ બોલી ઊઠ્યા.
"તારા મોટા ભાઈ ત્રણ વર્ષ પહેલાં ગુજરી ગયા પછી તું આખા ઘરનો બોજ એકલો ઉપાડી રહ્યો છે."
"ભાભી અને એમના બે છોકરાઓનો આખો ખર્ચો તું ચલાવે છે, અમને એમાં કોઈ વાંધો નહોતો."
"પણ તું મારી દીકરીને અંધારામાં રાખીને ગામ આખાનું દેવું પોતાના માથે લેતો ગયો." સાસુમાએ છણકો કર્યો.
અશોકનું માથું ભમી ગયું.
તેણે પોતાની જાતને સંભાળીને કહ્યું, "બા, ભાઈ ગયા પછી ભાભી લાચાર છે, એ છોકરાઓ ભણે છે, તો હું એમને રસ્તા પર છોડી દઉં?"
"તો શું તું મારી દીકરીની જિંદગી બરબાદ કરી નાખીશ?" સાસુમાએ સામે સવાલ કર્યો.
"શારદાએ છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી પોતાના માટે એક નવી સાડી પણ નથી લીધી."
"ગયા મહિને એ માંદી પડી ત્યારે દવાખાને જવાના પૈસા નહોતા એટલે એણે પોતાનું મંગળસૂત્ર ગિરવે મૂકી દીધું." સાસુમાની આંખોમાંથી આંસુ સરી પડ્યા.
આ સાંભળતાં જ અશોકના પગ નીચેથી સાચે જ જમીન સરકી ગઈ.
તેણે શારદાના ગળા તરફ જોયું.
શારદાના ગળામાં સોનાનું મંગળસૂત્ર નહોતું, માત્ર એક કાળો દોરો બાંધેલો હતો.
અશોકનું હૃદય ચીરાઈ ગયું.
"શારદા... તેં... તેં તારું મંગળસૂત્ર ગિરવે મૂકી દીધું? અને મને ખબર પણ ન પડવા દીધી?" અશોકનો અવાજ ફાટી ગયો.
"હું તમને કેવી રીતે કહેતી અશોક?" શારદા ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડી.
"તમે રાત્રે બાર-બાર વાગ્યા સુધી ઓવરટાઇમ કરતા હતા, ઘરે આવીને ખાધા વગર સુઈ જતા હતા."
"ઘરમાં લોટ નહોતો, દવાના પૈસા નહોતા, મોટા ભાભી રોજ છોકરાઓની ફી માટે રડતાં હતાં."
"હું તમને વધુ કેવી રીતે હેરાન કરું? તમે તો પહેલેથી જ અધમૂવા થઈ ગયા હતા." શારદા પોતાની જાત પરનો કાબૂ ગુમાવી બેઠી.
અશોક ત્યાં જ જમીન પર બેસી પડ્યો અને પોતાના બંને હાથ વડે માથું પકડી લીધું.
તેને યાદ આવ્યું કે ગયા મહિને જ્યારે શારદાને તાવ આવ્યો હતો, ત્યારે તેણે કહ્યું હતું કે ખાલી સામાન્ય શરદી છે.
અશોકે માત્ર સો રૂપિયાની ગોળીઓ લાવી આપી હતી અને પોતે ભાભીના દીકરાની સ્કૂલ ફી ભરવા દોડી ગયો હતો.
તે પોતાના ભાઈના પરિવારને સાચવવાની ધૂનમાં પોતાની પત્નીના દર્દને જોઈ જ ન શક્યો.
ઓરડામાં માત્ર શારદાના રડવાનો અવાજ ગુંજી રહ્યો હતો.
સાસુમાએ આગળ આવીને શારદાના માથા પર હાથ મૂક્યો.
"જોઈ લીધું ને અશોક? મારી દીકરી અંદરથી સાવ ખોખલી થઈ ગઈ છે." સાસુમાએ ધીમા અવાજે કહ્યું.
"એણે ક્યારેય તારી પાસે કોઈ સુખ નથી માંગ્યું, પણ હવે એના શરીરમાં સહન કરવાની તાકાત નથી રહી."
"તું સારો ભાઈ છે, સારો કાકો છે, પણ તું સારો પતિ ન બની શક્યો." સાસુમાના આ શબ્દો અશોકના કાનમાં સીસાની જેમ રેડાયા.
અશોક એક પણ શબ્દ બોલી શક્યો નહીં.
તેની પાસે આપવા માટે કોઈ સફાઈ નહોતી.
તે ધીમેથી ઊભો થયો અને શારદા સામે જોયું.
શારદા હજુ પણ નીચું જોઈને રડી રહી હતી.
અશોકે ઊંડો શ્વાસ લીધો અને આંસુ લૂછી નાખ્યા.
"બા, તમારી વાત સો ટકા સાચી છે." અશોકે ભારે હૈયે કહ્યું.
"મેં ધર્મ નિભાવવાના ચક્કરમાં મારા સૌથી મોટા કર્તવ્યને ભૂલી જવાની ભૂલ કરી છે."
"હું આજે શારદાને જબરદસ્તી સાથે લઈ જવા નથી આવ્યો."
"જો એ મારી સાથે દુઃખી હોય, તો એને અહીં રહેવાનો પૂરો અધિકાર છે." અશોકનો અવાજ સાવ શાંત થઈ ગયો હતો.
તેણે પોતાના ખિસ્સામાંથી પાકીટ કાઢ્યું.
તેમાં રહેલા બે હજાર રૂપિયા તેણે ખાટલા પર મૂકી દીધા.
"આ પૈસા રાખી લો, હું નીકળું છું." આટલું કહીને અશોક પાછળ વળ્યો.
શારદાએ ચમકીને માથું ઊંચું કર્યું.
તેને લાગ્યું હતું કે અશોક ગુસ્સે થશે, ઝઘડો કરશે અથવા હાથ જોડીને મનાવશે.
પણ અશોક ચૂપચાપ ઓસરી વટાવીને બહાર નીકળી ગયો.
તેણે મોટરસાયકલ કિક મારીને ચાલુ કરી અને એક પણ વાર પાછળ જોયા વગર રવાના થઈ ગયો.
રસ્તામાં પવન તેની આંખોમાંથી વહેતા આંસુઓને સૂકવી રહ્યો હતો.
તે સીધો પોતાના ગામ પહોંચ્યો.
ઘરે પહોંચીને તેણે જોયું કે તેની મોટી ભાભી ઓસરીમાં બેસીને શાક સમારી રહી હતી.
ભાભીએ અશોકને એકલો જોયો એટલે આશ્ચર્યથી પૂછ્યું, "અરે અશોક, શારદા કેમ ન આવી? એ સામાન લેવા ગઈ છે?"
અશોકે ભાભી સામે જોયું.
તેના ચહેરા પર એટલી ગંભીરતા હતી કે ભાભીના હાથમાંથી ચપ્પુ નીચે પડી ગયું.
"ભાભી, મારે તમારી સાથે વાત કરવી છે." અશોકે કહ્યું.
તેણે ઘરમાં જઈને પોતાના ભાઈના ફોટા સામે અગરબત્તી સળગાવી.
પછી તેણે ભાભીને સામે બેસાડીને પિયરમાં જે બન્યું તે બધું જ સાચેસાચું કહી દીધું.
તેણે શારદાના મંગળસૂત્ર ગિરવે મૂકવાની વાત પણ છુપાવી નહીં.
આ સાંભળતાં જ ભાભીના મોંમાંથી ચીસ નીકળી ગઈ.
"હેં ભગવાન! શારદાએ આવું કર્યું અને મને ખબર પણ ન પડી?" ભાભી પોતાની છાતી કૂટવા લાગી.
"દેવરજી, તમે મને કેમ ન કહ્યું? હું તો એમ સમજતી હતી કે બધું બરાબર ચાલે છે." ભાભી રડવા માંડી.
"તમે શું કામ તમારી જાતને દોષ દો છો ભાભી? દોષ મારો છે, હું ઘરનો મોભી બનવાનો ઢોંગ કરતો હતો પણ ઘરની સ્ત્રીને જ સાચવી ન શક્યો." અશોકે કહ્યું.
"ના અશોક, મારા લીધે તમારો સંસાર ભાંગવા બેઠો છે." ભાભીએ ઊભા થઈને કહ્યું.
તે અંદરના રૂમમાં ગઈ અને પોતાની જૂની પેટી ખોલી.
થોડી વારમાં તે બહાર આવી ત્યારે તેના હાથમાં સોનાની બે બંગડીઓ હતી.
આ બંગડીઓ તેના પિયરની છેલ્લી નિશાની હતી.
"આ બંગડીઓ લઈ જાવ અશોક, હમણાં ને હમણાં જાવ અને શારદાનું મંગળસૂત્ર છોડાવી લાવો." ભાભીએ બંગડીઓ અશોકના હાથમાં મૂકી દીધી.
"ના ભાભી, આ તમારા સુહાગની નિશાની છે, હું આને હાથ પણ નહીં લગાડું." અશોકે પાછી આપવાની કોશિશ કરી.
"જો તું મને મોટી બહેન માનતો હોય તો ના ન પાડતો." ભાભીએ મક્કમતાથી કહ્યું.
"અને કાલથી હું પણ સીવણકામ શરૂ કરીશ, ગામની શાળામાં મધ્યાહન ભોજનમાં રસોઈયાની જરૂર છે, હું ત્યાં કામે લાગી જઈશ."
"મારા છોકરાઓનો બોજ હવે હું પણ ઉપાડીશ, તને એકલાને નહીં પીસાવા દઉં." ભાભીની આંખોમાં એક નવી હિંમત દેખાતી હતી.
અશોકે ભાભીના પગ પકડી લીધા.
તેણે તે જ સાંજે પોતાની બચત અને થોડી વ્યવસ્થા કરીને ગામના સોની પાસેથી શારદાનું મંગળસૂત્ર છોડાવી લીધું.
તેણે ભાભીની બંગડીઓ વેચવા ન દીધી, પણ એક મિત્ર પાસેથી ઉછીના પૈસા લઈને હિસાબ ચૂકતે કર્યો.
બીજા દિવસે સવારે સૂરજ ઊગતાં જ અશોક ફરીથી શારદાના પિયર તરફ નીકળ્યો.
આ વખતે તેના હાથમાં કોઈ થેલો નહોતો, ફક્ત લાલ મખમલની એક નાની ડબ્બી હતી.
તે બપોરે ફરીથી શારદાના આંગણામાં પહોંચ્યો.
સાસુમા ઓસરીમાં બેઠા હતા, અશોકને પાછો આવેલો જોઈને તેઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
"તું ફરી કેમ આવ્યો અશોક? મેં તને કાલે જ ના પાડી હતી ને?" સાસુમાએ ઊભા થઈને કહ્યું.
અશોકે કંઈ બોલ્યા વગર સાસુમાના બંને પગ પકડી લીધા.
"બા, કાલે તમે મને મારી સાચી જગ્યા બતાવી દીધી, એ માટે તમારો આભાર." અશોકે નમ્રતાથી કહ્યું.
"હું શારદાને લેવા નથી આવ્યો, પણ એની જે અમાનત મારા પાપે છીનવાઈ ગઈ હતી, તે પાછી આપવા આવ્યો છું."
અશોકે પોતાના ખિસ્સામાંથી લાલ ડબ્બી કાઢી અને સાસુમાના હાથમાં મૂકી દીધી.
સાસુમાએ ધ્રૂજતા હાથે ડબ્બી ખોલી.
અંદર ચમકતું સોનાનું મંગળસૂત્ર જોઈને તેમની આંખો પહોળી થઈ ગઈ.
બરાબર એ જ વખતે શારદા પણ રૂમમાંથી બહાર આવી ગઈ.
તેણે અશોકના હાથમાં અને ડબ્બીમાં જોયું.
તેના પગ ત્યાં જ થંભી ગયા.
"અશોક... આ... આ ક્યાંથી આવ્યું?" શારદાનો અવાજ ગળગળો થઈ ગયો.
અશોક ઊભો થયો અને શારદાની નજીક ગયો.
"શારદા, ભાભીએ પોતાની બંગડીઓ આપી દીધી હતી આને છોડાવવા માટે." અશોકે સાચું કહી દીધું.
"પણ મેં એમની બંગડીઓ ન અડવા દીધી, મેં રાતોરાત મહેનત કરીને આ છોડાવ્યું છે."
"ભાભીએ કાલથી સીવણકામ અને નોકરી શરૂ કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે."
"એમણે કહ્યું કે શારદા અમારી દેવરાણી નથી, આ ઘરનો પાયો છે." અશોકની આંખોમાંથી આંસુ વહી રહ્યા હતા.
શારદા સ્તબ્ધ થઈને સાંભળી રહી હતી.
"શારદા, જો તારે હવે મારી સાથે ન આવવું હોય તો પણ મને કોઈ વાંધો નથી."
"તું અહીં તારા મા-બાપ જોડે સુખી રહેજે, પણ આ મંગળસૂત્ર તું રાખી લે."
"આ તારા ત્યાગની નિશાની છે, જેની કિંમત હું ક્યારેય ચૂકવી નહીં શકું." અશોકે ડબ્બી શારદાના હાથમાં મૂકી દીધી.
શારદાથી હવે વધારે સહન ન થયું.
તેણે ડબ્બી બાજુ પર ફેંકી અને અશોકની છાતીમાં માથું છુપાવીને જોરજોરથી રડવા લાગી.
તેણે અશોકના ખભા પકડી લીધા.
"મને માફ કરી દો અશોક, હું બહુ સ્વાર્થી થઈ ગઈ હતી." શારદા હિબકાં ભરતાં બોલી.
"મારે કોઈ સુખ નથી જોઈતું, મારે કોઈ નવી સાડી નથી જોઈતી."
"મને માત્ર તમારો સાથ જોઈએ છે, તમે આટલો મોટો બોજ એકલા ઉપાડતા હતા અને હું તમારી ઢાલ ન બની શકી."
સાસુમા આ બધું જોઈ રહ્યા હતા.
તેમની આંખોમાંથી પણ અશ્રુધારા વહી નીકળી.
તેમણે આગળ આવીને બંનેના માથા પર હાથ મૂક્યો.
"અશોક બેટા, મને માફ કરી દેજે, કાલે મેં તને બહુ કડવા વેણ કહ્યા હતા." સાસુમાએ હાથ જોડ્યા.
"ના બા, જો કાલે તમે કડવા વેણ ન કહ્યા હોત, તો કદાચ અમારો આખો પરિવાર અંધારામાં જ રહ્યો હોત." અશોકે સાસુમાના હાથ પકડી લીધા.
શારદાએ અંદર જઈને પોતાનો થેલો તૈયાર કર્યો.
તેણે લાલ ડબ્બીમાંથી મંગળસૂત્ર કાઢીને અશોકના હાથમાં આપ્યું.
અશોકે પોતાના ધ્રૂજતા હાથે શારદાના ગળામાં મંગળસૂત્ર પહેરાવી દીધું.
બપોરનો આકરો તડકો હવે ધીમે ધીમે નરમ પડી રહ્યો હતો.
શારદાએ મા-બાપના આશીર્વાદ લીધા અને અશોકની પાછળ મોટરસાયકલ પર બેસી ગઈ.
ઘર તરફ જતાં રસ્તા પર પવન વાઈ રહ્યો હતો, પણ આજે બંનેના મન પર કોઈ ભાર નહોતો.
તેમને ખબર હતી કે આગળનો રસ્તો મુશ્કેલ છે, પણ હવે તેઓ એકલા નહોતા, આખો પરિવાર એકબીજાની સાથે ઊભો હતો.
જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.