બહેન દુકાન ઘણા સમયથી સાંભળતી હતી, પણ એક દિવસ ભાઈએ આવીને કહ્યું, તારે હવે આવવાની જરૂર નથી, આજથી દુકાનનો વહીવટ...
દરવાજો ખોલવા માટે હાથ લંબાવતાં જ ચેતને ચાવીઓનો જૂડો ખિસ્સામાં સરકાવી દીધો.
તેણે સામે ઊભેલી બહેન નેહા તરફ જોયું પણ તેની નજર બારણાના તાળા પર જ ચોંટેલી રહી.
"દુકાનનો વહીવટ હવે હું સંભાળીશ, તારે રોજ સવારે અહીં ધક્કો ખાવાની કોઈ જરૂર નથી," ચેતને સાવ સપાટ અવાજે કહ્યું.
નેહાના હાથમાં પિતાની જૂની હિસાબપોથી પકડેલી હતી, જે તે સવારે ઘેરથી નીકળતી વખતે સાથે લાવી હતી.
"ભાઈ, આ દુકાનમાં કયો માલ ક્યાં પડ્યો છે અને કયા વેપારી સાથે કેવી રીતે બોલવું એ તને હજુ ખબર નથી," નેહાએ સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
"હું ઘરનો મોટો દીકરો છું, બાપુજી પછી આ ગાદી સંભાળવી મારી ફરજ છે અને વેપાર શીખતાં મને વાર નહીં લાગે," ચેતને શટર ઊંચું કરતાં કહ્યું.
શટરનો ઘચરઘચર અવાજ સવારના સૂમસામ બજારમાં ગૂંજી ઊઠ્યો.
નેહા પગથિયે જ ઊભી રહી ગઈ, કારણ કે ભાઈએ તેને અંદર આવવાનું એક પણ વેણ કહ્યું નહોતું.
બજારના બીજા દુકાનદારો પોતપોતાની દુકાનો ખોલીને અગરબત્તી કરી રહ્યા હતા અને આ ભાઈબહેનને જોઈ રહ્યા હતા.
બાપુજી હસમુખભાઈને ગુજરી ગયાને હજુ માંડ પંદર દિવસ થયા હતા.
ચાલીસ વર્ષથી બજારના નાકે ચાલતી આ કરિયાણા અને અનાજની જથ્થાબંધ દુકાન આખા પંથકમાં જાણીતી હતી.
હસમુખભાઈ જ્યારે છેલ્લા બે વર્ષથી લકવાના કારણે પથારીવશ હતા, ત્યારે ચેતન નોકરીની શોધમાં શહેર ગયો હતો.
એ કપરા સમયમાં નેહાએ પોતાની કોલેજનો છેલ્લો વર્ષનો અભ્યાસ સંકેલીને દુકાનની લગામ હાથમાં લીધી હતી.
સવારના આઠથી રાતના નવ વાગ્યા સુધી તે ગાદી પર બેસતી, ખેડૂતો પાસેથી માલની ખરીદી કરતી અને બાપુજીને ઘરે જઈને પાઈપાઈનો હિસાબ આપતી.
બજારના પાકા વેપારીઓ પણ શરૂઆતમાં છોકરી સમજીને દબાવવાની કોશિશ કરતા, પણ નેહાની હોશિયારી સામે કોઈનું ચાલતું નહીં.
ગઈકાલે જ્યારે બારમાની વિધિ પતી ત્યારે ચેતને અચાનક જાહેરાત કરી દીધી હતી કે હવેથી બહેને દુકાને જવાનું બંધ કરવું પડશે.
તેની દલીલ એવી હતી કે સમાજમાં દીકરીઓ દુકાને બેસે એ સારું ન દેખાય અને પોતે હવે કાયમ માટે ગામમાં જ રહેવાનો છે.
"તારે ઘેર બેસીને બાને સંભાળવાની છે, દુકાનની ચાવીઓ મારી પાસે જ રહેશે," ચેતને ગઈ રાત્રે જ આ કહી દીધું હતું.
નેહાએ આજે સવારે વિચાર્યું હતું કે ભાઈ ગુસ્સામાં બોલ્યો હશે, એટલે તે રાબેતા મુજબ સમયસર પહોંચી ગઈ હતી.
પણ ચેતનનો વ્યવહાર જોઈને તેના પગ નીચેથી જાણે ધરતી સરકી ગઈ.
"ભાઈ, આજના દિવસે ત્રણ મોટા ખેડૂતો બાજરી અને તલના વેચાણ માટે આવવાના છે, એમની સાથે ભાવતાલ મેં નક્કી કર્યા હતા," નેહાએ પગથિયાં પરથી જ કહ્યું.
"હું જોઈ લઈશ, તું મને વેપાર શીખવવાની કોશિશ ન કર," ચેતને કાઉન્ટર સાફ કરતાં કહ્યું.
નેહા ભારે હૈયે પાછી વળી અને ઘર તરફ ચાલવા લાગી.
તેને દુકાન પડાવી લેવાનો કોઈ મોહ નહોતો, પણ બાપુજીએ લોહીપાણી એક કરીને ઊભી કરેલી આ પેઢી ડૂબી ન જાય તેની ચિંતા હતી.
ઘેર પહોંચી ત્યારે બા ઓસરીમાં બેસીને માળા ફેરવી રહી હતી.
નેહાને ખાલી હાથે અને ઉતરેલા ચહેરે આવેલી જોઈને બા સમજી ગઈ કે દીકરાએ શું કર્યું હશે.
"તેં એને રોક્યો નહીં બા? એને વેપારનો કક્કોય ખબર નથી," નેહા ઓસરીના થાંભલાને ટેકો દઈને બેસી પડી.
"બેટા, એ તારો મોટો ભાઈ છે, એને એમ લાગે છે કે લોકો કહેશે કે બહેનની કમાણી પર જીવે છે," બાએ ધીમેથી કહ્યું.
"પણ બા, આ કોઈ અહંકાર બતાવવાનો સમય નથી, ગયા મહિને લીધેલા માલના સાત લાખ રૂપિયા ચૂકવવાના બાકી છે," નેહા બોલી.
"એને જાતે ઠોકર ખાવા દે, કદાચ ઠોકર ખાઈને જ એને સાચી દિશા મળશે," બાની આંખોમાં લાચારી હતી.
બપોરના બાર વાગ્યા સુધીમાં તો બજારમાંથી સમાચાર આવવા લાગ્યા.
ચેતને સવારે આવેલા ગોંડલના જૂના વેપારી સાથે બોલાચાલી કરી મૂકી હતી.
વેપારી જે ભાવે વર્ષોથી માલ આપતો હતો, ચેતને તેને સીધો નકારીને ઉતારી પાડ્યો હતો.
સામે પક્ષે ખેડૂતો જે માલ લઈને આવ્યા હતા, તેમના અનાજની ગુણવત્તા પારખતાં ચેતનને આવડ્યું નહીં.
તેણે નબળી ગુણવત્તાવાળો માલ ઊંચા ભાવે ખરીદી લીધો અને સારા માલવાળા ખેડૂતોને ના પાડી દીધી.
સાંજે ચાર વાગ્યે દુકાનેથી ચેતનનો ફોન સીધો બા પર આવ્યો.
"બા, પેલી લાલ ચામડાની ડાયરી ક્યાં છે જેમાં બાપુજી જૂના લેણાં લખતા હતા?" ચેતને અકળાઈને પૂછ્યું.
"એ તો નેહા પાસે છે, બધો હિસાબ એ જ રાખતી હતી," બાએ ફોનમાં કહ્યું.
ચેતને સામેથી કશું બોલ્યા વગર ફોન કાપી નાખ્યો, પણ નેહાને ફોન કરવાનું તેનું અભિમાન માન્યું નહીં.
સાંજે સાત વાગ્યાની આસપાસ દુકાન પર બે મોટા વેપારીઓ ઉઘરાણી માટે આવીને બેઠા.
તેમણે કહ્યું કે હસમુખભાઈએ વચન આપ્યું હતું કે આ અઠવાડિયે રકમ ચૂકતે થઈ જશે.
ચેતન પાસે ગલ્લામાં માંડ પંદર હજાર રૂપિયા રોકડા પડ્યા હતા અને બેંકના ખાતામાં કેટલા છે તેની તેને સાચી ખબર નહોતી.
વેપારીઓએ બજાર વચ્ચે અવાજ મોટો કર્યો, "ચેતનભાઈ, જો ધંધો ન સંભાળવો હોય તો દુકાન બંધ કરી દો, બાપુજીના નામને બટ્ટો ન લગાડો."
આ વાત આખા બજારમાં વાયુવેગે ફેલાઈ ગઈ.
નેહાને જ્યારે આ વાતની ખબર પડી ત્યારે તે ઘરમાં બેસી ન શકી.
તેણે વિચાર્યું કે ભાઈ ભલે ગમે તેટલો અહંકારી હોય, પણ બાપુજીની પેઢી પર કોઈ આંગળી ચીંધે એ તેનાથી સહન નહીં થાય.
તે ઝડપથી ઊભી થઈ અને પગપાળા જ બજાર તરફ નીકળી પડી.
જ્યારે તે દુકાન પાસે પહોંચી ત્યારે બહાર લોકોનું ટોળું જમા થયેલું હતું.
કાઉન્ટરની પાછળ ચેતન એકદમ પરસેવે રેબઝેબ થઈને ઊભો હતો, તેના હોઠ સુકાઈ ગયા હતા.
સામે ઊભેલા કરસન શેઠ હાથમાં જૂની ચિઠ્ઠીઓ લહેરાવી રહ્યા હતા.
"અમે તો નેહાબેનના ભરોસે માલ આપતા હતા, આ ભાઈ તો અમારી સાથે ગાળાગાળી કરવા બેઠા છે," કરસન શેઠ બૂમ પાડી રહ્યા હતા.
નેહા ભીડ ચીરીને અંદર પ્રવેશી.
તેને જોતાં જ કરસન શેઠનો અવાજ ધીમો પડી ગયો, "જો નેહાબેન, તમે આવી ગયા તે સારું થયું, આ તમારા ભાઈને કહો કે હિસાબ સમજે."
નેહાએ ચેતન સામે જોયું, ચેતનની નજરમાં ક્ષોભ અને ગુસ્સો બંને એકસાથે દેખાતા હતા.
તે હજુ પણ બહેનની મદદ સ્વીકારવા તૈયાર નહોતો.
"કરસનકાકા, શાંતિ રાખો, તમે બાપુજીના વખતના જૂના વેપારી છો, આ રીતે જાહેરમાં તમાશો કરવો તમને શોભે છે?" નેહાએ ધીમા પણ વજનદાર અવાજે કહ્યું.
"બેન, અમે તમાશો નથી કરતા, પણ આ છોકરો કહે છે કે એ કોઈ હિસાબ માનતો નથી," શેઠે ફરિયાદ કરી.
નેહા કાઉન્ટર પાસે ગઈ અને તેણે પોતાના થેલામાંથી એક નાની વાદળી ચોપડી કાઢી.
"કાકા, ગયા મહિને તમે જે ચાળીસ બોરી જીરું મોકલ્યું હતું, એમાંથી દસ બોરીમાં ભેજ હતો," નેહાએ ચોપડીનું પાનું ખોલતાં જ કહ્યું.
"બાપુજીએ તમને ફોન કરીને કહ્યું હતું કે એ માલ પાછો જશે અથવા એનો ભાવ ઓછો ગણાશે, યાદ છે તમને?" નેહાની આંખો સીધી શેઠની આંખોમાં પરોવાયેલી હતી.
કરસન શેઠ એક પળ માટે અટકી ગયા અને આજુબાજુ જોવા લાગ્યા.
"એ હિસાબ બાદ કરતાં અમારે તમને સાડા ત્રણ લાખ નહીં, પણ બે લાખ ને દસ હજાર જ ચૂકવવાના નીકળે છે," નેહાએ સચોટ આંકડો મૂકી દીધો.
દુકાનમાં ઊભેલા બીજા વેપારીઓ પણ દંગ રહી ગયા.
"અને એ રકમની વ્યવસ્થા પણ બાપુજીએ બેંકમાં કરી રાખી છે, જેનો ચેક હું આવતીકાલે સવારે તમને આપી દઈશ," નેહાએ વાત પૂરી કરી.
કરસન શેઠ પાસે હવે બોલવા માટે કોઈ શબ્દ નહોતો.
તેમણે ચિઠ્ઠીઓ ખિસ્સામાં મૂકી દીધી અને કહ્યું, "સારું બેન, તમે કહો છો એટલે અમે સવારે આવીશું, પણ આ તમારા ભાઈને સમજાવો કે વેપાર જીભથી થાય, લાકડીથી નહીં."
બધા વેપારીઓ ધીમે ધીમે વિખેરાઈ ગયા અને બહારનું ટોળું પણ શાંત થઈ ગયું.
દુકાનમાં હવે માત્ર ચેતન અને નેહા બે જ જણા બચ્યા હતા.
બહાર રાતનો અંધકાર ઘેરો થઈ રહ્યો હતો અને દુકાનમાં પીળો બલ્બ ઝબૂકી રહ્યો હતો.
ચેતન હજુ પણ કાઉન્ટરને પકડીને ચૂપચાપ ઊભો હતો, તેનું માથું ઝૂકેલું હતું.
નેહાએ કાઉન્ટર પર પડેલી જૂની હિસાબપોથી ઉપાડી અને થેલામાં મૂકવા લાગી.
"ભાઈ, મેં કોઈ ઉપકાર નથી કર્યો, બાપુજીની આબરૂ બચાવી છે," નેહાએ ધીમેથી કહ્યું અને બહાર નીકળવા પગ ઉપાડ્યો.
"ઊભી રહે નેહા," ચેતનનો અવાજ પાછળથી આવ્યો.
એ અવાજમાં સવારવાળો રુઆબ કે ઘમંડ નહોતો, માત્ર એક ઊંડો ક્ષોભ હતો.
નેહા દરવાજા પાસે રોકાઈ ગઈ પણ તેણે પાછળ ફરીને જોયું નહીં.
ચેતન ધીમા પગલે ચાલતો તેની પાસે આવ્યો.
તેણે પોતાના ખિસ્સામાંથી ચાવીઓનો જૂડો બહાર કાઢ્યો.
લોખંડની ચાવીઓનો રણકાર એ નીરવ શાંતિમાં ખૂબ મોટો લાગ્યો.
"આ લે," ચેતને હાથ લંબાવ્યો.
નેહાએ પાછળ ફરીને ચાવીઓ સામે જોયું, પણ હાથ આગળ ન કર્યો.
"હું તારા અહંકારને હરાવવા નથી આવી ભાઈ, મને આ ચાવીઓની કોઈ ભૂખ નથી," નેહાએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું.
"હું તને ચાવીઓ હાર માનીને નથી આપતો નેહા," ચેતનની આંખો ભીની થઈ ગઈ હતી.
"તો પછી કેમ આપે છે? સવારે તો તું કહેતો હતો કે બહેનો દુકાને ન શોભે," નેહાએ સવાલ કર્યો.
"કારણ કે સવારે હું એક મૂર્ખ હતો જેને લાગતું હતું કે બાપુજીનો દીકરો હોવું એ જ વેપારી બનવા માટે પૂરતું છે," ચેતને કબૂલાત કરી.
ચેતને કાઉન્ટર પર પડેલા માલના ઢગલા તરફ જોયું.
"શહેરમાં હું એક નાની નોકરી કરતો હતો નેહા, ત્યાં સાહેબોની ગુલામી કરીને હું કંટાળી ગયો હતો," ચેતનનો અવાજ ભારે થઈ ગયો.
"જ્યારે બાપુજી ગુજરી ગયા ત્યારે મને લાગ્યું કે આ દુકાન મારી આઝાદી છે, હું અહીંનો માલિક બનીશ તો દુનિયા મને માન આપશે."
"પણ તેં એ વિચાર્યું કે હું બે વર્ષથી અહીં શું કરતી હતી?" નેહાએ પૂછ્યું.
"મને એમ હતું કે તું ખાલી ગાદી પર બેસીને સમય પસાર કરતી હતી, મને નહોતી ખબર કે તેં આ દુકાનને પોતાના લોહીથી સીંચી છે," ચેતને માથું નીચું કરી દીધું.
"આજે જ્યારે પેલા વેપારીઓએ મને ઘેર્યો ત્યારે મારા ગળામાંથી અવાજ નહોતો નીકળતો નેહા."
"મને સમજાયું કે બાપુજીની ખરી વારસદાર હું નહીં પણ તું છે, કારણ કે બાપુજીની દાનત અને એમની બુદ્ધિ તારી પાસે છે."
નેહાનું હૃદય પીગળી ગયું, ભાઈનો આ પસ્તાવો સાચો હતો.
પણ તેણે ચાવીઓ હાથમાં ન લીધી, તેણે ચેતનનો હાથ પાછો વાળી દીધો.
"ભાઈ, આ ચાવીઓ ખાલી મારી કે ખાલી તારી નથી," નેહાએ નમ્રતાથી કહ્યું.
ચેતને આશ્ચર્યથી બહેન સામે જોયું.
"બાપુજી હંમેશા કહેતા હતા કે વેપારમાં બે આંખો કરતાં ચાર આંખો વધારે સારું જોઈ શકે," નેહા હળવું હસી.
"તું બહારનો માલ લાવવાનું, ગાડીઓનું અને ખેડૂતો સાથેનું કામ સંભાળ, હું અહીં બેસીને હિસાબ અને વેપારીઓને સંભાળીશ."
"પણ સમાજ શું કહેશે નેહા? લોકો કહેશે કે મોટો ભાઈ હોવા છતાં બહેનની મદદ લે છે," ચેતને પોતાનો જૂનો ડર વ્યક્ત કર્યો.
"સમાજ ત્યારે પણ હસતો હતો જ્યારે તું એકલો ઊભો હતો અને વેપારીઓ તારી મજાક ઉડાવતા હતા," નેહાએ વાસ્તવિકતા બતાવી.
"સમાજ એને માન આપે છે જે પોતાના ઘરને તૂટવા નથી દેતો."
ચેતને ક્ષણભર માટે બહેન સામે જોયું અને પછી તેના બંને હાથ પકડી લીધા.
તેની આંખમાંથી એક આંસુ સરીને નેહાના હાથ પર પડ્યું.
"મને માફ કરી દે નેહા, મેં તારા ભણતરનો અને તારી મહેનતનો અનાદર કર્યો," ચેતન ગળગળા સાદે બોલ્યો.
"માફી માંગવાની કોઈ જરૂર નથી ભાઈ, ચાલ હવે શટર પાડી દઈએ, ઘેર બા એકલી ચિંતા કરતી હશે," નેહાએ દુકાનની અંદર લાઈટો બંધ કરતાં કહ્યું.
ચેતને ચાવીઓના જૂડામાંથી એક ચાવી છૂટી પાડી અને બાકીનો જૂડો નેહાના હાથમાં મૂકી દીધો.
"આ એક ચાવી મારી પાસે રહેશે, સવારે હું તારી પહેલાં આવીને દુકાન ખોલીશ અને સાફસફાઈ કરી રાખીશ," ચેતને હસીને કહ્યું.
નેહાએ ચાવીઓનો જૂડો પોતાના થેલામાં મૂકી દીધો.
બંને ભાઈબહેને સાથે મળીને ભારે શટર નીચે ખેંચ્યું.
જ્યારે તાળું વાગ્યું ત્યારે એ અવાજમાં સવારવાળી કડવાશ નહોતી, પણ એક નવી શરૂઆતનો વિશ્વાસ હતો.
બજારના રસ્તા પર અંધારું હતું પણ બંને જ્યારે ઘર તરફ ચાલતાં થયાં ત્યારે તેમના મનમાં કોઈ ભાર નહોતો.
ઓસરીમાં ફાનસ લઈને બેઠેલી બાએ જ્યારે બંનેને સાથે હસતાં આવતાં જોયાં, ત્યારે તેના કરચલીવાળા ચહેરા પર એક શાંત સંતોષ છવાઈ ગયો.
જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.