પચાસ લાખની જમીન બહેને કોઈને સાત લાખમાં વેંચી દીધી, ભાઈએ લેનારનું નામ જોયું તો નામ જોઈને...

રજિસ્ટ્રાર કચેરીના દાદરા ઉતરતી વખતે મનોજના હાથમાં રહેલા વેચાણ દસ્તાવેજની નકલ પવનમાં ફફડી રહી હતી.

તેણે દસ્તાવેજના છેલ્લા પાના પર લખાયેલી રકમ તરફ ફરી જોયું અને તેનો ચહેરો ગુસ્સાથી લાલચોળ થઈ ગયો.

જે જમીનનો બજારભાવ ઓછામાં ઓછો પચાસ લાખ રૂપિયા ચાલતો હતો, તે જમીનનો પોતાનો અડધો હિસ્સો તેની બહેન ભાવનાએ માત્ર સાત લાખ રૂપિયામાં વેચી દીધો હતો.

મનોજને લાગ્યું કે ભાવના કાં તો સાવ પાગલ થઈ ગઈ છે અથવા કોઈએ તેને છેતરીને તેની સહી કરાવી લીધી છે.

તે સીધો પોતાની મોટરસાયકલ કિક મારીને ભાવનાના ઘર તરફ રવાના થયો, કારણ કે આ સોદો તેના ગળે જરાય ઉતરતો નહોતો.

જમીન તેમના પિતાની વર્ષો જૂની કમાણી હતી, જે ગામના છેવાડે હાઈવે નજીક આવેલી હતી.

પિતાના અવસાન પછી બંને ભાઈબહેનના નામે એ સાત વીઘા જમીન સરખા હિસ્સે ચડી હતી.

મનોજ છેલ્લા બે વર્ષથી ભાવનાને સમજાવતો હતો કે આપણે બંને ભેગા મળીને આખી જમીન કોઈ બિલ્ડરને આપીએ તો કરોડો રૂપિયા ઉપજે તેમ છે.

પરંતુ ભાવના હંમેશા કોઈને કોઈ બહાનું કાઢીને વાત ટાળી દેતી હતી.

અને આજે સવારે અચાનક પંચાયતના તલાટીનો ફોન આવ્યો કે ભાવનાએ પોતાના હિસ્સાનું વેચાણખત કરાવી નાખ્યું છે.

ભાવના પોતાના નાના મકાનના આંગણામાં કપડાં સૂકવી રહી હતી ત્યારે મનોજે મોટરસાયકલ જોરથી બ્રેક મારીને ઊભી રાખી.

"ભાવના, તારી બુદ્ધિ ભ્રષ્ટ થઈ ગઈ છે કે કોઈએ તારા પર કોઈ કામણટૂમણ કર્યું છે?" મનોજે આંગણામાં પગ મૂકતાં જ ત્રાડ પાડી.

ભાવનાના હાથમાંથી ભીનો ટુવાલ નીચે પડી ગયો, પણ તેના ચહેરા પર કોઈ ગભરાટ નહોતો.

"શું થયું ભાઈ, સવારના પહોરમાં કેમ આટલો બધો કકળાટ કરે છે?" ભાવનાએ શાંત અવાજે પૂછ્યું.

"કકળાટ હું કરું છું કે તેં આખા કુટુંબની આબરૂનો સોદો કર્યો છે?" મનોજે કાગળ તેની સામે ફેંક્યો.

કાગળ જમીન પર પડ્યો અને પવનના કારણે તેના પાનાં ઉલટાઈ ગયા.

"પચાસ લાખની જમીન તેં સાત લાખમાં કયા ભિખારીને આપી દીધી?" મનોજનો અવાજ આખું ફળિયું સાંભળી શકે તેવો હતો.

આજુબાજુના ઘરમાંથી બેચાર પડોશીઓ પણ બારીમાંથી ડોકાવા લાગ્યા.

ભાવનાએ નીચે નમીને કાગળ ઉપાડ્યો અને તેના પર લાગેલી ધૂળ ખંખેરી.

"મેં મારો હિસ્સો વેચ્યો છે ભાઈ, તારા ભાગને તો મેં અડ્યો પણ નથી," ભાવનાએ નીચી નજરે કહ્યું.

"તારો હિસ્સો હતો એટલે તારે જે ભાવે ફેંકવો હોય એ ભાવે ફેંકી દેવાનો?" મનોજે અકળાઈને માથું પકડ્યું.

"આપણે બંને ભેગા મળીને વેચત તો મને પણ પૂરો ભાવ મળત, હવે અડધા ખેતરમાં વચ્ચે કોઈ પારકો ઘૂસી જશે તો મારો ભાગ કોણ લેશે?" મનોજની અસલી ચિંતા બહાર આવી ગઈ.

તેને બહેનની ચિંતા ઓછી અને પોતાના હિસ્સાનું મૂલ્ય ઘટી જવાનો ડર વધારે સતાવી રહ્યો હતો.

ભાવના થોડી ક્ષણો માટે ભાઈના ચહેરા સામે તાકી રહી, જાણે તે વર્ષો જૂના ભાઈને ઓળખવાનો પ્રયત્ન કરી રહી હોય.

"જેણે ખરીદી છે એ કોઈ પારકો નથી ભાઈ," ભાવનાએ ધીમા પણ મક્કમ અવાજે કહ્યું.

"તો કોણ છે એ નસીબદાર? નામ તો બોલ, દસ્તાવેજમાં તો ખાલી કોઈ કેશવ નામ લખ્યું છે," મનોજે પૂછ્યું.

"એ આપણા ગામના માસ્તરનો દીકરો કેશવ છે," ભાવનાએ કહ્યું અને તેના ચહેરા પર એક અજીબ ગંભીરતા છવાઈ ગઈ.

આ નામ સાંભળતાં જ મનોજની આંખો પહોળી થઈ ગઈ અને તે એક ડગલું પાછળ હટી ગયો.

"કેશવ? પેલો લંગડાતો ચાલતો હતો એ કેશવ?" મનોજના અવાજમાંથી ગુસ્સો ગાયબ થઈ ગયો અને તેની જગ્યાએ જૂની કડવાશ આવી ગઈ.

"હા, એ જ કેશવ જે તારી સાથે પ્રાથમિક શાળામાં ભણતો હતો," ભાવનાએ યાદ અપાવ્યું.

મનોજનું મગજ વીસ વર્ષ પાછળ દોડી ગયું, જ્યારે તેઓ બંને સ્કૂલમાં સાથે હતા.

કેશવના પિતા ગામની શાળામાં શિક્ષક હતા અને આખો પરિવાર સાવ સીધો અને ગરીબ હતો.

કેશવ ભણવામાં ખૂબ તેજસ્વી હતો, જ્યારે મનોજ હંમેશા તોફાન અને લુચ્ચાઈમાં આગળ રહેતો હતો.

પણ એ એક જ અઠવાડિયાની ઘટનાએ તે બંને પરિવારો વચ્ચે એવો ભેદ ઊભો કર્યો હતો કે કેશવના પરિવારે રાતોરાત ગામ છોડી દેવું પડ્યું હતું.

"એ ભિખારી પાસે સાત લાખ રૂપિયા ક્યાંથી આવ્યા? અને તેં એને જ કેમ જમીન આપી?" મનોજે શંકાસ્પદ નજરે ભાવના સામે જોયું.

"એણે મજૂરી કરીને, રાતદિવસ એક કરીને આ પૈસા ભેગા કર્યા છે," ભાવના બોલી.

"મને લાગે છે કે તું મારી સાથે વેર વાળી રહી છે ભાવના," મનોજે આક્ષેપ કર્યો.

"ગયા મહિને મેં તારા દીકરાની ફી ભરવાની ના પાડી એટલે તું મને આર્થિક નુકસાન પહોંચાડવા બેઠી છે ને?" મનોજે પોતાની ધારણા રજૂ કરી.

ભાવના હસી પડી, પણ એ હાસ્યમાં ખૂબ ઊંડો દર્દ હતો.

"ભાઈ, તું હજુ પણ દુનિયાના દરેક સંબંધને નફા અને નુકસાનના ત્રાજવે જ તોલે છે," ભાવનાએ નિસાસો નાખ્યો.

"તો પછી સાચું કારણ શું છે? તું મને કહેતી કેમ નથી?" મનોજે જીદ પકડી.

"સાચું કારણ જાણવું હોય તો મારી સાથે ચાલ, કેશવ અત્યારે આપણી વાડીએ જ બેઠો છે," ભાવનાએ પોતાના માથા પર સાડલો સરખો કર્યો.

મનોજને વધારે આશ્ચર્ય થયું કે જમીનનો કબજો પણ આટલી ઝડપથી સોંપી દેવાયો હતો.

બંને જણા કોઈ પણ વાત કર્યા વગર વાડી તરફ જવા નીકળ્યા.

બપોરનો તડકો આકરો થઈ રહ્યો હતો અને સીમમાં ચારેય તરફ શાંતિ પથરાયેલી હતી.

વાડીના ઝાંપે પહોંચતાં જ મનોજે જોયું કે જૂના લીમડાના ઝાડ નીચે એક સાધારણ ખાદીનો કુરતો પહેરેલો માણસ લાકડાના ખાટલા પર બેઠો હતો.

તેના પગ પાસે એક જૂની લાકડી ટેકવેલી હતી.

મનોજના પગલાંનો અવાજ સાંભળીને કેશવે માથું ઊંચું કર્યું.

તેના ચહેરા પર વર્ષોની મહેનત અને સંઘર્ષની રેખાઓ સ્પષ્ટ દેખાતી હતી, પણ આંખોમાં એક અદભુત શાંતિ હતી.

મનોજને જોઈને કેશવ ખાટલા પરથી ઊભો થવા ગયો, પણ તેના ડાબા પગમાં રહેલી તકલીફના કારણે તે થોડો લથડાયો.

"બેસો કેશવભાઈ, ઊભા થવાની જરૂર નથી," ભાવનાએ આગળ વધીને તેને સંભાળ્યો.

મનોજ હાથ બાંધીને થોડે દૂર ઊભો રહ્યો, તેની નજરમાં હજુ પણ અણગમો ભરેલો હતો.

"કેશવ, તેં મારી બહેનને શું ભોળવીને આ જમીન આટલા સસ્તામાં પડાવી લીધી?" મનોજે સીધો સવાલ કર્યો.

કેશવે કોઈ જવાબ ન આપ્યો, તેણે માત્ર ખાટલા પર પડેલી એક નાની થેલીમાંથી જૂની ફાઈલ બહાર કાઢી.

"મનોજ, તને કદાચ યાદ નહીં હોય, પણ મને આ જમીનનો એક એક ખૂણો બરાબર યાદ છે," કેશવનો અવાજ એકદમ ધીરો હતો.

"યાદ તો મને પણ છે કે તારા બાપુજી અહીંથી કેવી રીતે ભાગ્યા હતા," મનોજે કટાક્ષ કર્યો.

"ભાઈ, મોં સંભાળીને બોલ, કેશવના બાપુજી ભાગ્યા નહોતા, આપણા પિતાજીએ તેમને મજબૂર કર્યા હતા," ભાવના વચ્ચે બોલી ઉઠી.

આ સાંભળીને મનોજ ચોંકી ગયો, કારણ કે તેના પિતા તો ગામમાં ખૂબ પ્રતિષ્ઠિત ગણાતા હતા.

"તું આપણા મરેલા બાપ પર આળ મૂકે છે ભાવના?" મનોજનો પિત્તો ગયો.

"હું આળ નથી મૂકતી, હું એ પાપનો પસ્તાવો કરી રહી છું જેનો બોજ બાપુજી આખી જિંદગી પોતાના દિલ પર લઈને જીવ્યા હતા," ભાવનાની આંખો ભીની થઈ ગઈ.

કેશવે ફાઈલમાંથી એક પીળો પડી ગયેલો કાગળ કાઢીને મનોજ તરફ લંબાવ્યો.

મનોજે અચકાતા હાથે એ કાગળ લીધો, તેના પર તેના પોતાના પિતાના અક્ષરો હતા.

એ પિતાની સહીવાળી એક કબૂલાત હતી, જે તેમણે તેમના મૃત્યુના થોડા મહિના પહેલાં લખી હતી.

કાગળ વાંચતાં વાંચતાં મનોજના હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા.

આજથી પચ્ચીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે હાઈવે મંજૂર થયો ત્યારે પિતાજીને ખબર પડી ગઈ હતી કે આ જમીન સોનાના ભાવે વેચાશે.

તે વખતે આ જમીનનો મોટો હિસ્સો કેશવના પિતાનો હતો, જે તેમણે શાળાની નોકરી સાથે ખેતી કરવા માટે લીધો હતો.

મનોજના પિતાએ ખોટા દેવાના કાગળો ઊભા કરીને અને પંચાયતમાં પોતાના વગનો ઉપયોગ કરીને કેશવના પિતાને દેવાદાર સાબિત કરી દીધા હતા.

ગામમાં બદનામી થવાના ડરે અને પૈસા ચૂકવી ન શકવાના કારણે કેશવના પિતાએ આ જમીન પાણીના મૂલે મનોજના પિતાને સોંપી દેવી પડી હતી.

એ આઘાતમાં કેશવના પિતાને લકવો મારી ગયો હતો અને આખો પરિવાર ગામ છોડીને શહેરમાં મજૂરી કરવા જતો રહ્યો હતો.

"આ... આ બધું ખોટું છે," મનોજે કાગળ પાછો આપતાં કહ્યું, પણ તેના અવાજમાં હવે પહેલાં જેવો દમ નહોતો.

"આ કાગળ બાપુજીએ મને આપ્યો હતો જ્યારે તેઓ અંતિમ પથારી પર હતા," ભાવનાએ ખુલાસો કર્યો.

"તેમણે મને કહ્યું હતું કે ભાવના, મારા ગયા પછી જો તારાથી બને તો કેશવના પરિવારને તેમનો હક પાછો આપજે, નહીં તો મારી આત્માને ક્યારેય શાંતિ નહીં મળે."

મનોજ સ્તબ્ધ થઈને બહેન સામે જોઈ રહ્યો.

"બાપુજીએ તને કેમ ન કહ્યું? કારણ કે તેઓ જાણતા હતા કે તું પૈસા પાછળ એટલો આંધળો થઈ ગયો છે કે તું આ કાગળ ફાડીને ફેંકી દેત," ભાવનાએ કડવી વાસ્તવિકતા જણાવી.

"પણ સાત લાખ રૂપિયા કેમ લીધા? જો પાપ ધોવું જ હતું તો મફતમાં આપી દેવી હતી ને?" મનોજે બચાવ કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

કેશવ આ સાંભળીને હળવું હસ્યો અને લાકડીના ટેકે ઊભો થયો.

"મનોજ, હું અહીં ભીખ માંગવા નથી આવ્યો," કેશવે ગૌરવ સાથે કહ્યું.

"મારા બાપુજી જ્યારે આ ગામ છોડીને ગયા ત્યારે તેમના માથે સાત લાખ રૂપિયાનું દેવું બતાવવામાં આવ્યું હતું."

"મેં શહેરમાં કારખાનામાં ઓવરટાઇમ કર્યો, ટ્યુશનો કર્યા અને વીસ વર્ષ સુધી એક એક રૂપિયો બચાવ્યો."

"હું એ સાત લાખ રૂપિયા ચૂકવીને મારા પિતાની આબરૂ પાછી ખરીદવા આવ્યો છું, જમીન તો ખાલી એક બહાનું છે," કેશવના શબ્દો મનોજના કાનમાં હથોડાની જેમ વાગ્યા.

મનોજને સમજાયું નહીં કે તે શું બોલે.

જે માણસને તે ગરીબ અને લાચાર સમજતો હતો, તે માણસ પોતાના સ્વાભિમાન માટે વીસ વર્ષથી લડી રહ્યો હતો.

અને પોતાની સગી બહેન, જેને તે મૂર્ખ સમજતો હતો, તે પોતાના પિતાના આત્માને મુક્ત કરવા માટે પચાસ લાખની સંપત્તિ જતી કરવા તૈયાર થઈ ગઈ હતી.

"ભાવના, પણ તારી પોતાની આર્થિક હાલત ક્યાં સારી છે? તારા ઘરમાં પણ પૈસાની ખેંચ છે ને," મનોજે બહેન તરફ જોયું.

"પૈસા તો મહેનત કરીશું તો કાલે ફરી કમાઈ લઈશું ભાઈ, પણ બાપુજીના માથે લાગેલો આ ડાઘ કેવી રીતે ધોવાત?" ભાવનાએ સામો સવાલ કર્યો.

"અને આ સાત લાખ રૂપિયામાંથી હું મારા દીકરાનું ભણતર પૂરું કરી શકીશ, મારે કોઈ મહેલ નથી ચણવા."

કેશવે આગળ વધીને જમીનની માટી હાથમાં લીધી.

"મનોજ, તારા હિસ્સાની જમીન તું જેને વેચવી હોય તેને વેચી શકે છે, હું તારા રસ્તામાં ક્યારેય નહીં આવું," કેશવે ખાતરી આપી.

"હું તો અહીં મારા બાપુજીના નામે એક નાની ગૌશાળા અને આસપાસના ગરીબ બાળકો માટે એક પુસ્તકાલય બનાવવા માંગુ છું."

"જેથી ગામના લોકોને યાદ રહે કે માસ્તરે ક્યારેય કોઈની સાથે બેઈમાની નહોતી કરી."

આ સાંભળીને મનોજની અંદર કંઈક તૂટી ગયું.

તે અત્યાર સુધી જે સંપત્તિનો ઘમંડ લઈને ફરતો હતો, તે સંપત્તિ વાસ્તવમાં કોઈના આંસુ અને લાચારી પર ઊભી થયેલી ઈમારત હતી.

તેને યાદ આવ્યું કે બાળપણમાં કેશવ તેને પોતાના ભાગનો નાસ્તો પણ ખવડાવી દેતો હતો.

અને પોતે મોટા થઈને એ જ કેશવને હડધૂત કરવાની તૈયારી કરી રહ્યો હતો.

મનોજ ધીમે પગલે ખાટલા પાસે ગયો અને કેશવના બંને હાથ પકડી લીધા.

તેની આંખોમાંથી પસ્તાવાના આંસુ વહેવા લાગ્યા હતા.

"કેશવ, મને માફ કરી દે, હું અંધ બની ગયો હતો," મનોજનો અવાજ ભરાઈ આવ્યો.

"તારે માફી માંગવાની કોઈ જરૂર નથી મનોજ, સમય જ એવો હતો," કેશવે મનોજના ખભા પર હાથ મૂક્યો.

મનોજે પોતાની જેબમાંથી પેન કાઢી અને પોતાના ખિસ્સામાં રહેલા કાગળો તપાસ્યા.

"ભાવના, તેં તો તારી ફરજ પૂરી કરી દીધી, પણ બાપુજીનો દીકરો તો હું છું ને?" મનોજે બહેન સામે જોયું.

"હું આ બાકીનો અડધો હિસ્સો પણ કોઈ બિલ્ડરને નહીં વેચું."

"આ આખી સાત વીઘા જમીન પર તું પુસ્તકાલય અને ગૌશાળા બનાવ કેશવ, મારો હિસ્સો હું એ પુસ્તકાલયના ટ્રસ્ટને દાનમાં આપું છું," મનોજે એક મોટો નિર્ણય લીધો.

ભાવનાએ આશ્ચર્યથી પોતાના ભાઈ સામે જોયું, તેની આંખોમાં ખુશીના આંસુ છલકાઈ ગયા.

"ભાઈ, તું સાચે જ આવું કરીશ?" ભાવનાએ ગદગદ થઈને પૂછ્યું.

"હા ભાવના, જો તું સાત લાખમાં પચાસ લાખનું સુખ જતું કરી શકતી હોય, તો હું મારા બાપના પાપના ભાગીદાર બનીને આખી જિંદગી જીવી ન શકું," મનોજે સ્પષ્ટતા કરી.

"આપણે બંને ભાઈબહેન આજે સાચા અર્થમાં બાપુજીના સંતાન બન્યા છીએ."

બપોરનો આકરો તડકો હવે ધીમે ધીમે ઢળવા લાગ્યો હતો અને સીમમાં ઠંડો પવન વાવા લાગ્યો હતો.

લીમડાના ઝાડ નીચે ઊભેલા એ ત્રણ માણસો વચ્ચે હવે કોઈ વેર, કોઈ કડવાશ કે કોઈ હિસાબ બાકી નહોતો રહ્યો.

વીસ વર્ષ પહેલાં જે અન્યાય થયો હતો, તેનો અંત આજે એક અત્યંત પવિત્ર સંબંધ અને ક્ષમા દ્વારા આવ્યો હતો.

કેશવે બંને ભાઈબહેનને હાથ જોડીને પ્રણામ કર્યા, અને પવનમાં લીમડાના પાંદડાઓનો અવાજ જાણે પિતાના આશીર્વાદ બનીને ગૂંજી રહ્યો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.