બાપની ચાની લારી પરથી જૂની ખુરશી ફેંકવા દોડેલા દીકરાના પગ થંભી ગયા, તળિયે સંતાડેલો ફોટો જોતાં જ...

શારદાબેને સંજયના હાથમાં ગરમ ભાખરી અને અથાણું આપ્યું હતું.

'સંજય બેટા, તારા બાપુજીએ આ કીટલી પર ચા વેચીને તને શહેરમાં મોટી કોલેજમાં ભણાવ્યો છે,' શારદાબેને વહાલથી કહ્યું હતું.

'એમની કોઈ વાત પર ગુસ્સો ન કરતો, એમનું હૃદય સાવ કાચ જેવું ચોખ્ખું છે.'

સવારના સાત વાગ્યા હતા અને બજારના નાકે આવેલી ચાની જૂની કીટલી પરથી આદુ-એલચીવાળી ગરમ ચાની સુગંધ હવામાં ફેલાઈ રહી હતી.

મોહનભાઈ મોટા પિત્તળના તપેલામાં ઉકળતી ચાને ગળણીથી ગાળીને કાચના ગ્લાસમાં ભરી રહ્યા હતા.

કીટલીની સામે ગ્રાહકોની ભારે ભીડ જામી હતી અને લોકો ઊભા-ઊભા ચા પીતા વાતોના ગપાટા મારી રહ્યા હતા.

કીટલીના આગળના ખૂણામાં શીશમના લાકડાની એક જૂની, મજબૂત ખુરશી ગોઠવેલી હતી.

એ ખુરશીની સામે એક નાનું લાકડાનું ટેબલ હતું, જેના પર મોહનભાઈએ રોજની જેમ પિત્તળના કપમાં ગરમાગરમ ચા ભરીને મૂકી રાખી હતી.

પણ એ ખુરશી પર કોઈને બેસવાની સખત મનાઈ હતી.

ત્યાં જ એક મોટો વેપારી થાકેલા પગે આવ્યો અને જેવો એ ખુરશી પર બેસવા ગયો, કે તરત જ મોહનભાઈએ બંને હાથ જોડીને તેને અટકાવ્યો.

'શેઠજી, માફ કરજો, આ ખુરશી પર કોઈ બેસી નહીં શકે, તમે સામેના બાંકડા પર બિરાજો,' મોહનભાઈએ વિનમ્રતાથી કહ્યું.

'મોહન, તારી આ કીટલી પર દસ માણસો ઊભા છે અને તું આ એક ખુરશી ખાલી રાખીને બેઠો છે!' પેલા વેપારીએ મોં મચકોડ્યું.

'હું તને ચાના ડબલ પૈસા આપવા તૈયાર છું, મને બેસવા દે,' વેપારીએ જીદ કરી.

પણ મોહનભાઈએ ફરી નમ્રતાથી ના પાડી દીધી અને ચાનો ગ્લાસ વેપારીના હાથમાં મૂકી દીધો.

દુકાનના ખૂણામાં ઊભેલા મોહનભાઈના પચીસ વર્ષના દીકરા સંજયનું લોહી આ જોઈને ઉકળી ઊઠ્યું.

સંજય હોટેલ મેનેજમેન્ટનો અભ્યાસ કરીને હમણાં જ શહેરમાંથી પાછો આવ્યો હતો અને આ ચાની દુકાનને આધુનિક કાફે બનાવવા માંગતો હતો.

સંજયે આગળ વધીને પેલા વેપારીની માફી માંગી અને પિતા તરફ ગુસ્સાથી જોયું.

બપોરે જ્યારે ગ્રાહકોની ભીડ ઓછી થઈ, ત્યારે સંજયે પેલા લાકડાના ટેબલ પર હાથ પછાડ્યો.

'બાપુજી, તમે આ શું પાગલપન ચલાવો છો?' સંજય મોટેથી બોલ્યો.

'રોજ સવારે તમે એક ગ્લાસ ચા આ ખુરશી સામે મૂકીને બગાડો છો અને સારા ગ્રાહકોને અપમાનિત કરીને ભગાડી દો છો!'

'આ જૂની લાકડાની ખુરશીમાં એવું શું સોનું જડેલું છે કે તમે કોઈને અડવા પણ નથી દેતા?'

મોહનભાઈએ શાંતિથી પિત્તળનો ખાલી કપ ધોઈને સાફ કર્યો અને સંજય સામે જોયું.

'સંજય બેટા, આ દુકાનનું બધું તારું છે, પણ આ ખુરશી કોઈના માટે ખાલી નથી, અહીં એક દેવતા બિરાજે છે,' મોહનભાઈએ ધીમેથી કહ્યું.

'મને આ જૂની અંધશ્રદ્ધાની વાતોમાં કોઈ રસ નથી બાપુજી!' સંજયનો અવાજ વધુ આકરો બન્યો.

'જો આપણે વેપાર વધારવો હોય તો ગ્રાહકની સગવડ જોવી પડે, આવી હઠધર્મીથી દુકાન ન ચાલે!'

'કાલે સવારે હું આ કબાડી જેવી ખુરશીને બહાર ફેંકી દઈશ અને અહીં પ્લાસ્ટિકની ચાર નવી ખુરશીઓ મૂકીશ!'

મોહનભાઈની આંખોમાં દર્દની લકીરો ખેંચાઈ આવી, પણ તેઓ એક પણ શબ્દ બોલ્યા વગર ચૂપચાપ વાસણો માંજવા લાગ્યા.

સાંજે ઘરે પહોંચીને સંજયે પોતાની માતા શારદાબેન સામે આખી વાતનો બળાપો કાઢ્યો.

રસોડામાં રોટલી ઘડતાં શારદાબેને ઊંડો નિસાસો નાખ્યો અને સંજયના માથે હાથ મૂક્યો.

'સંજય, તારા બાપુજી આખી જિંદગી તડકો-છાંયડો વેઠીને તને ભણાવ્યો છે, એમની ભાવનાઓને ઠેસ ન પહોંચાડ,' શારદાબેને સમજાવ્યું.

'મા, પણ કોઈ કારણ વગર આવો વહેમ પાળવાનો શું અર્થ?' સંજયે પૂછ્યું.

રાત્રે અગિયાર વાગ્યે મોહનભાઈ ઓસરીમાં બેસીને જૂની ખાતાવહી તપાસી રહ્યા હતા.

સંજય ઓસરીમાં આવ્યો અને પિતા સામે ઊભો રહીને કડક અવાજે બોલ્યો: 'બાપુજી, કાં તો તમે મને આ ખુરશીનું સાચું રહસ્ય કહો, નહીંતર હું કાલે જ આ દુકાન છોડીને નોકરી શોધવા ચાલ્યો જઈશ!'

મોહનભાઈએ ચશ્મા ઉતાર્યા અને ભારે પગલે ઊભા થયા.

તેમણે સંજયનો હાથ પકડ્યો અને ઘરના પૂજાના નાના રૂમમાં લઈ ગયા.

પૂજાના રૂમમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની મૂર્તિ પાછળ એક જૂની, કાટ ખાઈ ગયેલી લોખંડની પેટી પડી હતી.

મોહનભાઈએ ધ્રૂજતા હાથે પેટીનું તાળું ખોલ્યું અને અંદરથી લાલ મખમલના કપડામાં લપેટેલી કેટલીક ચીજો બહાર કાઢી.

તેમાં એક બળેલી કાંડા ઘડિયાળ, ચાંદીનું તાવીજ અને પોલીસ વિભાગ તરફથી અપાયેલું મરણોત્તર શૌર્ય ચક્રનું પ્રમાણપત્ર હતું!

પ્રમાણપત્ર પર નામ લખેલું હતું: શહીદ દેવેન્દ્ર.

સંજય આશ્ચર્યથી એ બળેલી ઘડિયાળ અને ચંદ્રક સામે જોઈ રહ્યો.

મોહનભાઈએ ડાયરીનું એક જૂનું પાનું પણ બતાવ્યું જેમાં દેવેન્દ્રનો ફોટો હતો.

તેમાં દેવેન્દ્ર નાના સંજયને પોતાના ખભા પર બેસાડીને હસતો દેખાતો હતો.

દેવેન્દ્રનું આ દુનિયામાં કોઈ સગું નહોતું, એ મોહનભાઈના પરિવારને જ પોતાનું સર્વસ્વ માનતો હતો.

મોહનભાઈ જમીન પર બેસી પડ્યા અને તેમની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહી નીકળ્યા.

'સંજય, આજે તું જે જિંદગી જીવી રહ્યો છે ને, એ આ દેવેન્દ્રના બલિદાનની ભીખ છે!' મોહનભાઈનો અવાજ ડૂસકામાં ફેરવાઈ ગયો.

સંજય સ્તબ્ધ થઈ ગયો, 'બાપુજી... આ દેવેન્દ્ર કોણ હતા?'

મોહનભાઈએ રડતાં રડતાં વીસ વર્ષ જૂનો એવો ભયાનક ભૂતકાળ ખોલ્યો જેને સાંભળીને સંજયના રૂંવાડાં ઊભાં થઈ ગયા.

'સંજય, આજથી વીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે તું માત્ર પાંચ વર્ષનો નાનો માસૂમ બાળક હતો, ત્યારે આ દેવેન્દ્ર આપણા વિસ્તારનો બહાદુર પોલીસ જવાન હતો.'

'એ મારો બાળપણનો જીવજાન મિત્ર હતો અને રોજ સવારે મારી આ જ લાકડાની ખુરશી પર બેસીને ચા પીતો હતો.'

'તે દિવસે બપોરે બજારમાં અચાનક કેમિકલના ટેન્કરમાં ભયાનક બ્લાસ્ટ થયો અને ચારેય તરફ આગનો દાવાનળ ફેલાઈ ગયો!'

'આપણી આખી લાકડાની ચાની કીટલી ભડભડ સળગવા લાગી અને તું અંદરની નાની ઓરડીમાં રમતો હતો અને આગની જ્વાળાઓ વચ્ચે ફસાઈ ગયો હતો!'

'આખી બજારમાં ભાગદોડ મચી ગઈ હતી, કોઈ બાપ પોતાના બાળકના જીવ માટે આગમાં કૂદવાની હિંમત નહોતો કરતો.'

'હું બહાર ઊભો રહીને છાતી પીટતો હતો, બૂમો પાડતો હતો, પણ આગ એટલી ભીષણ હતી કે અંદર જનાર કોઈ જીવતો પાછો ન આવે.'

મોહનભાઈએ આંસુ લૂછતાં આગળ કહ્યું, 'ત્યારે આ દેવેન્દ્ર તે જ લાકડાની ખુરશી પર બેઠો હતો.'

'તારી ચીસ સાંભળતાં જ એણે પોતાના જીવની એક ક્ષણ માટે પણ પરવા ન કરી.'

'દેવેન્દ્રએ પોતાના શરીર પર ભીનું પોતું લપેટ્યું અને સળગતી જ્વાળાઓની અંદર મોતની છલાંગ લગાવી!'

'અંદર જઈને એણે જોયું કે બળતો લાકડાનો મોભારો તારા માથા પર પડવાની તૈયારીમાં હતો.'

'દેવેન્દ્રએ પોતાના બંને હાથ વડે એ ધગધગતા સળગતા મોભારાને પકડી રાખ્યો!'

'તેના બંને હાથ અને પીઠ બળીને ખાખ થઈ ગયા, તેનું આખું શરીર ભડકે બળતું હતું.'

'પણ એણે તને પોતાની છાતીએ વળગાડી રાખ્યો અને બારીના સળિયા તોડીને તને બહાર મારી ઝોળીમાં ફેંકી દીધો!'

'તને એક સામાન્ય ઉઝરડો પણ નહોતો આવ્યો સંજય, પણ તને બહાર ફેંક્યા પછી તરત જ આખી છત તૂટી પડી અને દેવેન્દ્ર ત્યાં જ જીવતો સળગી ગયો!'

સંજયના પગ ધ્રૂજવા લાગ્યા, તેની આંખો ફાટી ગઈ.

મોહનભાઈએ પોકેપોકે રડતાં કહ્યું, 'જ્યારે ફાયર બ્રિગેડવાળાએ દેવેન્દ્રના બળેલા શરીરને બહાર કાઢ્યું, ત્યારે એના છેલ્લા શ્વાસ ચાલતા હતા.'

'એણે મારા હાથ પકડીને સ્મિતકો કહ્યું હતું: મોહન, મારો નાનો સંજય બચી ગયો ને? હવે મારી કોઈ ચિંતા ન કરતો.'

'બસ તારી એ કડક મીઠી ચા પીવા હું રોજ સવારે આવીશ, મારી ખુરશી સાચવી રાખજે.'

'એ શબ્દો બોલીને એણે મારી ગોદમાં દમ તોડી દીધો હતો!'

'તે દિવસે મેં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની સાક્ષીએ સંકલ્પ લીધો હતો કે જ્યાં સુધી મારા શરીરમાં લોહીનું છેલ્લું ટીપું હશે, ત્યાં સુધી દેવેન્દ્રની આ ખુરશી ક્યારેય ખાલી નહીં રહે!'

'આ ખુરશી પર એ અમર શહીદનો આત્મા બિરાજે છે જેણે તને તારી આ જિંદગી ભેટમાં આપી છે!'

'હું રોજ સવારે પહેલો ચાનો કપ એના માટે બનાવીને મૂકું છું, કારણ કે એ મારું દેવું છે જે હું સાત જન્મમાં પણ ચૂકવી શકું તેમ નથી!'

'અને આજે તું એ જ પવિત્ર ખુરશીને કચરો સમજીને ફેંકી દેવાની વાતો કરે છે?' મોહનભાઈ પોતાની છાતી પીટવા લાગ્યા.

આ શબ્દો સાંભળતાં જ સંજયના હાથમાંથી પેલા કાગળો છૂટી ગયા.

તેના કાળજામાં જાણે હજાર ખંજર ભોંકાઈ ગયા હોય તેવી અસહ્ય વેદના થઈ.

તે ધ્રૂસકે-ધ્રૂસકે રડતો પોતાના પિતાના ચરણોમાં સાષ્ટાંગ ઢળી પડ્યો.

'બાપુજી... મને માફ કરી દો! હું કેટલો મોટો પાપી છું!' સંજય પોકેપોકે રડવા લાગ્યો.

'હું પૈસા અને આધુનિકતાના ઘમંડમાં એટલો આંધળો બની ગયો હતો કે જેણે મારા માટે પોતાનું જીવન હોમી દીધું એનું ઋણ પણ હું ન ઓળખી શક્યો!'

'મને ક્ષમા કરો બાપુજી, મેં દેવ જેવા કાકાનું અને તમારી પવિત્ર ભક્તિનું ઘોર અપમાન કર્યું છે!'

મોહનભાઈએ નીચે નમીને સંજયને બંને હાથે ઊભો કર્યો અને પોતાની છાતી સરસો જોરથી ચાંપી લીધો.

બાપ અને દીકરાના આંસુ એકબીજાના ખભા પર વહી ગયા અને વર્ષોનો કલેશ ક્ષણભરમાં ઓગળી ગયો.

શારદાબેન પણ ભીની આંખે ઓસરીમાં આવીને બંનેને વળગી પડ્યાં.

બીજા દિવસે વહેલી સવારે પાંચ વાગ્યે સંજય જાતે જાગી ગયો.

તેણે પોતાના હાથે ગુલાબજળથી પેલી શીશમની જૂની લાકડાની ખુરશીને સાફ કરી અને તેના પર તાજા ગલગોટાના ફૂલોનો હાર ચડાવ્યો.

પછી સંજયે જાતે આદુ-એલચીવાળી ચા બનાવી અને પ્રથમ કપ ભરીને પવિત્ર ભાવે પેલા ટેબલ પર મૂક્યો.

તેણે બંને હાથ જોડીને માથું નમાવીને શહીદ દેવેન્દ્રકાકાને પ્રણામ કર્યા.

કીટલી પર ચા પીવા આવેલા તમામ ગ્રાહકો આ દ્રશ્ય જોઈને સ્તબ્ધ થઈ ગયા અને દરેકની આંખો ભીની થઈ ગઈ.

સંજયે આખી સભા સામે જાહેરાત કરી કે આ ચાની કીટલી ક્યારેય કાફે નહીં બને, આ તો શહીદના બલિદાનનું પવિત્ર સ્મારક બનીને સદાય ધમધમતી રહેશે.

સંજયે તે જ ક્ષણે જાહેરાત કરી કે આજથી ફરજ પર રહેલા દરેક પોલીસ જવાન અને સફાઈકર્મીને આ કીટલી પરથી કાયમ માટે મફત ચા આપવામાં આવશે.

મોહનભાઈએ પોતાના દીકરાના માથે આશીર્વાદ આપ્યા અને તેમની આંખોમાંથી ગર્વ અને આનંદના આંસુ છલકાઈ આવ્યા.

આખી બજારના દુકાનદારોએ આવીને સંજયની પીઠ થાબડી અને મોહનભાઈના સંસ્કારોને નમન કર્યા.

શારદાબેને પણ કીટલી પર આવીને પેલી પવિત્ર ખુરશી સમક્ષ દીવો પ્રગટાવ્યો.

દુકાનની એ નાની છત નીચે સાચી મિત્રતા અને કૃતજ્ઞતાની સુગંધ સદાય માટે અમર બની ગઈ.

અને એ ખાલી ખુરશી પર એક અમર દોસ્તી અને નિઃસ્વાર્થ બલિદાનનો સૂર્ય સદાય માટે ઝળહળી ઊઠ્યો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.