બસના કંડક્ટરે પોતાના ખિસ્સામાંથી અનાથ બાળકની ટિકિટના પૈસા ચૂકવ્યા, નિવૃત્તિ પછી જ્યારે લાખોના ઓપરેશનની જરૂર પડી ત્યારે જે થયું તે…

માનવતા અને કરુણા એ દુનિયાના સૌથી મોટા ધર્મો છે. આપણે ક્યારેક અજાણતા કોઈ વ્યક્તિને કરેલી નાની સરખી મદદ પણ સમય જતાં કુદરત આપણને કઈ રીતે વ્યાજ સાથે પાછી આપે છે, તેની લીલા અકલ્પનીય છે. સમયનું ચક્ર સતત ફરતું રહે છે અને જે માણસ નિઃસ્વાર્થ ભાવે બીજાના આંસુ લૂછે છે, તેના જીવનમાં ક્યારેય અંધારું થતું નથી. આવી જ એક હૃદયસ્પર્શી વાર્તા ગૌતમભાઈની છે, જેઓ ગુજરાત રાજ્ય પરિવહન નિગમ એટલે કે એસટી બસમાં છેલ્લા ત્રીસ વર્ષથી કંડક્ટર તરીકે ફરજ બજાવતા હતા. ગૌતમભાઈ એકદમ સાદા, પ્રામાણિક અને સેવાભાવી માણસ હતા. તેમના ખાખી ગણવેશ પર ભલે સમયની ધૂળ ઉડી હોય, પણ તેમનું હૃદય એકદમ સાફ હતું.

ગૌતમભાઈનો રોજનો રૂટ એક અંતરિયાળ ગામડાથી લઈને જિલ્લા મથક સુધીનો હતો. દરરોજ વહેલી સવારે પાંચ વાગ્યે તેમની બસ ઉપડતી. બસમાં રોજ મુસાફરોની ભારે ભીડ રહેતી. કોઈ દૂધવાળા, કોઈ શાકભાજી વેચનારા તો કોઈ ઓફિસે જનારા બાબુઓ. ગૌતમભાઈ દરેક મુસાફર સાથે બહુ જ મીઠાશથી વાત કરતા અને ખખડધજ બસના ખિસ્સા જેવા ગજવામાંથી ટિકિટો કાપીને આપતા. તેમના ઘરમાં પણ એક નાનો પરિવાર હતો, જેમાં તેમની પત્ની શારદાબેન અને એક દીકરો હતો જે હજુ કોલેજમાં ભણતો હતો. કંડક્ટરની નોકરીના સાધારણ પગારમાં ઘરનું ગુજરાન માંડ-માંડ ચાલતું, છતાં ગૌતમભાઈના ચહેરા પર ક્યારેય સંતોષની ખોટ નહોતી દેખાતી.

આજથી પંદર વર્ષ પહેલાની આ વાત છે. એક દિવસ વહેલી સવારે જ્યારે બસ ગામડાના બસ સ્ટેન્ડથી ઉપડી, ત્યારે ગૌતમભાઈનું ધ્યાન બસના છેલ્લા સીટ પર બેઠેલા એક નાના છોકરા પર ગયું. છોકરાની ઉંમર માંડ દસ-બાર વર્ષની હશે. તેનો પહેરવેશ સાવ સાધારણ અને ઘસાયેલો હતો, ચહેરા પર એક અજીબ ગભરામણ અને આંખોમાં ભૂખ ચોખ્ખી દેખાતી હતી. ગૌતમભાઈ ટિકિટ કાપતા કાપતા તેની પાસે પહોંચ્યા અને પૂછ્યું, બેટા, ક્યાં જવું છે? ટિકિટના પૈસા કાઢ. છોકરો એકદમ ડરી ગયો અને નીચું જોઈને ધીમા અવાજે બોલ્યો, સાહેબ, મારે શહેરમાં ભણવા માટે જવું છે, પણ મારી પાસે ટિકિટના પૈસા નથી. મારા માતા-પિતા આ દુનિયામાં નથી, હું એક અનાથ આશ્રમ નજીક રહું છું અને મારે મોટી સ્કૂલમાં જવું છે.

છોકરાની આ વાત સાંભળીને બસમાં બેઠેલા બીજા મુસાફરો ગણગણાટ કરવા લાગ્યા કે આવા તો કેટલાય ભિખારીઓ રોજ બસમાં ચડી બેસે છે, આને આગલા સ્ટોપ પર ઉતારી મૂકો. પરંતુ ગૌતમભાઈ એક શિક્ષિત પરિવારમાંથી આવતા હતા અને બાળકની આંખોમાં રહેલી ભણવાની ધગશ તેઓ ઓળખી ગયા. તેમણે છોકરાને બસમાંથી ઉતારવાને બદલે પ્રેમથી તેના માથે હાથ મૂક્યો અને પૂછ્યું, તારું નામ શું છે બેટા? છોકરાએ કહ્યું, મારું નામ આનંદ છે. ગૌતમભાઈએ હસતા હસતા પોતાના ગજવામાંથી પૈસા કાઢ્યા, આનંદની ટિકિટ મશીનમાંથી કાપી અને તેના હાથમાં આપી દીધી. તેમણે આનંદને કહ્યું, તું ચિંતા વગર બેસ બેટા, તારે રોજ આ બસમાં જ મુસાફરી કરવાની છે અને તારી ટિકિટના પૈસા હું ભરીશ, બસ તું મન લગાવીને ભણજે.

એ દિવસ પછી તો જાણે એક રોજનો નિયમ બની ગયો. આનંદ રોજ સવારે એ જ સ્ટોપ પરથી બસમાં ચડતો અને ગૌતમભાઈ હોંશે હોંશે પોતાના ખિસ્સામાંથી તેની ટિકિટના રૂપિયા એસટી નિગમમાં જમા કરાવી દેતા. ક્યારેક પોતાની પાસે પૈસા ઓછા હોય તો ગૌતમભાઈ પોતાના બપોરના નાસ્તાનો ખર્ચ બચાવીને પણ આનંદની ટિકિટ કાપતા. આનંદ પણ બસમાં બેઠા બેઠા ગૌતમભાઈની આ ઉદારતાને બહુ ધ્યાનથી જોતો. તેને મન આ કંડક્ટર કાકા કોઈ ભગવાનથી કમ નહોતા. ક્યારેક આનંદ ગૌતમભાઈ માટે આશ્રમની વાડીમાંથી તોડેલા બે તાજા જામફળ લઈ આવતો, તો ક્યારેક ગૌતમભાઈ પણ પોતાના ઘરેથી શારદાબેનના હાથના બનેલા થેપલા આનંદ માટે લાવતા. આ સિલસિલો વર્ષો સુધી ચાલ્યો. ધીમે-ધીમે આનંદ મોટો થતો ગયો અને એક દિવસ તેણે હાઈસ્કૂલ પૂરી કરી લીધી. ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે તેને બીજા મોટા શહેરમાં જવાનું થયું, એટલે તે ગૌતમભાઈના પગે લાગીને વિદાય થયો. જતા જતા આનંદની આંખોમાં આંસુ હતા અને ગૌતમભાઈએ તેને આશીર્વાદ આપ્યા હતા.

વર્ષો વીતતા વાર નથી લાગતી. જોતજોતામાં પંદર વર્ષનો લાંબો સમય પસાર થઈ ગયો. ગૌતમભાઈ પણ હવે ઉંમરના કારણે નોકરીમાંથી નિવૃત્ત થઈ ચૂક્યા હતા. તેમનું શરીર હવે પહેલા જેવું મજબૂત રહ્યું નહોતું. નિવૃત્તિ પછી મળેલા જે થોડા ઘણા રૂપિયા હતા, તે દીકરાના ભણતરમાં અને ઘરના નાના-મોટા કામોમાં વપરાઈ ગયા હતા. ગૌતમભાઈ અને શારદાબેન ગામડાના એ જ જૂના ઘરમાં શાંતિથી જીવી રહ્યા હતા. પરંતુ વિધાતાના લેખ કંઈક જુદા જ હતા. એક રાત્રે અચાનક ગૌતમભાઈના છાતીમાં અસહ્ય દુખાવો ઉપડ્યો. તેઓ પલંગમાંથી નીચે ઢળી પડ્યા અને આખા શરીરે પરસેવો વળી ગયો. શારદાબેન અને તેમનો દીકરો ગભરાઈ ગયા. રાતોરાત ગામના એક ડૉક્ટરને બોલાવ્યા, જેમણે પ્રાથમિક સારવાર આપીને તરત જ કહ્યું કે તેમને તાત્કાલિક જીલ્લાની મોટી કાર્ડિયાક હોસ્પિટલમાં લઈ જવા પડશે, સ્થિતિ બહુ ગંભીર છે.

દીકરો જેમ-તેમ કરીને એમ્બ્યુલન્સની વ્યવસ્થા કરીને ગૌતમભાઈને શહેરની સૌથી મોટી ખાનગી હાર્ટ હોસ્પિટલમાં લઈ આવ્યો. ત્યાં પહોંચતા જ ડોક્ટરોની ટીમે ગૌતમભાઈને આઈસીયુમાં દાખલ કર્યા અને જરૂરી તમામ તપાસ કરી. રિપોર્ટ આવ્યા પછી હોસ્પિટલના વરિષ્ઠ ડોક્ટરે દીકરાને કેબિનમાં બોલાવ્યો અને ગંભીર ચહેરે કહ્યું, તમારા પિતાજીની હૃદયની ત્રણ નસો સંપૂર્ણ બ્લોક છે. તેમને સિવિયર હાર્ટ અટેક આવ્યો છે. જો આગામી ચોવીસ કલાકમાં તેમનું તાત્કાલિક ઓપરેશન એટલે કે બાયપાસ સર્જરી કરવામાં નહીં આવે, તો તેમનો જીવ બચાવવો મુશ્કેલ છે. આ ઓપરેશનનો કુલ ખર્ચ સાડા પાંચ લાખ રૂપિયા થશે, જે તમારે અત્યારે જ ડિપોઝિટ તરીકે જમા કરાવવા પડશે.

સાડા પાંચ લાખ રૂપિયાની આટલી મોટી રકમ સાંભળતા જ ગૌતમભાઈના દીકરાના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. એક નિવૃત્ત કંડક્ટરના પરિવાર પાસે આટલી મોટી રકમ તાત્કાલિક ક્યાંથી હોય? દીકરાએ રડતા અવાજે હોસ્પિટલના વડાને વિનંતી કરી કે સાહેબ, તમે ઓપરેશન શરૂ કરો, હું મારા મિત્રો અને સગા-સંબંધીઓ પાસે ફોન કરીને પૈસાની સગવડ કરું છું, પણ હોસ્પિટલના વહીવટી સ્ટાફે ચોખ્ખી ના પાડી દીધી કે નિયમ મુજબ પૈસા જમા થયા વગર ઓપરેશન થિયેટર ખોલી શકાશે નહીં. દીકરો કોરિડોરમાં બેસીને માથું પકડીને રોવા લાગ્યો. શારદાબેન પણ આઈસીયુની બહાર કાચમાંથી પતિની હાલત જોઈને ઈશ્વરને પ્રાર્થના કરી રહ્યા હતા કે હે ભગવાન, આખી જિંદગી જેમણે કોઈનું ખરાબ નથી કર્યું, તેમને આજે પૈસાના અભાવે આવી સજા કેમ મળી રહી છે?

સમય સરકી રહ્યો હતો અને ગૌતમભાઈની તબિયત વધુ ને વધુ લથડી રહી હતી. દીકરો ગમે ત્યાં ફોન કરતો હતો પણ આટલી મોટી રકમ અડધી રાત્રે કોઈ આપવા તૈયાર નહોતું. નિરાશાના વાદળો ઘેરાઈ ચૂક્યા હતા. એવામાં અચાનક હોસ્પિટલના કોરિડોરમાં ગંભીર શાંતિ વચ્ચે બૂટનો અવાજ સંભળાયો. આખી હોસ્પિટલનો સ્ટાફ એલર્ટ થઈ ગયો કારણ કે તે હોસ્પિટલના મુખ્ય સર્જન અને માલિક ડૉક્ટર આનંદ શર્મા રાઉન્ડ પર આવી રહ્યા હતા. ડૉક્ટર આનંદ શર્મા આખા રાજ્યના સૌથી નામાંકિત હાર્ટ સર્જન હતા, જેમના હાથમાં ગજબની શિફા હતી. તેમની કેબિન બહાર હંમેશા દર્દીઓની લાઈનો રહેતી.

ડૉક્ટર આનંદ જ્યારે આઈસીયુ તરફ જતા હતા, ત્યારે તેમની નજર બહાર રડી રહેલા શારદાબેન અને હતાશ બેઠેલા યુવાન પર પડી. તેમણે ચાલતા ચાલતા પગ રોક્યા અને ડ્યુટી પરના ડોક્ટરને પૂછ્યું, આ પેશન્ટ કોણ છે અને ઓપરેશન કેમ અટકાવેલું છે? ડ્યુટી ડોક્ટરે ફાઈલ સામે ધરીને કહ્યું, સર, આ ગૌતમભાઈ છે, એસટીના નિવૃત્ત કંડક્ટર છે. તેમને બાયપાસની તાત્કાલિક જરૂર છે, પણ તેમનો પરિવાર સાડા પાંચ લાખની રકમ જમા કરાવી શક્યો નથી, એટલે પ્રોસિજર રોકેલી છે.

ગૌતમભાઈ અને એસટી કંડક્ટર આ બે શબ્દો સાંભળતા જ ડૉક્ટર આનંદના ચહેરા પરના ભાવો એક ક્ષણમાં બદલાઈ ગયા. તેમણે તરત જ ફાઈલ હાથમાં લીધી અને તેમાં લખેલું પૂરું નામ અને ગામનું નામ વાંચ્યું. ફાઈલ વાંચતાની સાથે જ ડૉક્ટર આનંદની આંખો પહોળી થઈ ગઈ. તેઓ એક ક્ષણનો પણ વિલંબ કર્યા વગર સીધા આઈસીયુની અંદર ગયા, જ્યાં ગૌતમભાઈ ઓક્સિજન માસ્ક સાથે અર્ધજાગ્રત અવસ્થામાં ખાટલા પર પડ્યા હતા. ડૉક્ટર આનંદે ગૌતમભાઈના કરચલીવાળા ચહેરાને બહુ ધ્યાનથી જોયો. પંદર વર્ષ ભલે વીતી ગયા હોય, પણ પોતાના ભવિષ્યદાતાનો ચહેરો તેઓ ક્યારેય ભૂલી શકે તેમ નહોતા.

ડૉક્ટર આનંદ તરત જ આઈસીયુની બહાર આવ્યા અને વહીવટી સ્ટાફ પર બહુ જ કડક અવાજે ગુસ્સે થયા, આ પેશન્ટનું ઓપરેશન અત્યારે જ શરૂ કરો. મની કાઉન્ટર પર ફાઈલ મોકલવાની કોઈ જરૂર નથી. આ ઓપરેશનનો એક પણ રૂપિયો પરિવાર પાસેથી લેવાનો નથી. બધી જ જવાબદારી મારી છે. આટલું કહીને ડૉક્ટર આનંદ પોતે ઓપરેશન થિયેટરના કપડાં પહેરીને અંદર ચાલ્યા ગયા. શારદાબેન અને તેમનો દીકરો આ બધું જોઈને અવાક થઈ ગયા કે આટલો મોટો ડૉક્ટર અચાનક દેવદૂત બનીને કેમ આવ્યો?

લગભગ ચાર કલાક સુધી જટિલ ઓપરેશન ચાલ્યું. બહાર બેઠેલો પરિવાર સતત ભગવાનના જાપ કરતો રહ્યો. આખરે ઓપરેશન થિયેટરનો લાલ લાઈટ બંધ થયો અને ડૉક્ટર આનંદ ચહેરા પર સ્મિત સાથે બહાર આવ્યા. તેમણે શારદાબેન પાસે જઈને કહ્યું, માજી, બિલકુલ ચિંતા ન કરતા. ઓપરેશન એકદમ સફળ રહ્યું છે. કાકા હવે જોખમથી બહાર છે અને બે દિવસમાં હરતા-ફરતા થઈ જશે. દીકરાએ ડૉક્ટરના હાથ પકડી લીધા અને કહ્યું, સાહેબ, તમારો આ ઉપકાર હું જિંદગીભર નહીં ભૂલું, પણ અમારી પાસે આટલા પૈસા નથી, અમે તમારા આ અહેસાનનું ઋણ કેવી રીતે ચૂકવીશું? ડૉક્ટર આનંદે માત્ર એટલું જ કહ્યું, તમારે કોઈ ઋણ ચૂકવવાનું નથી ભાઈ, જે ચૂકવવાનું હતું તે વર્ષો પહેલા ચૂકવાઈ ગયું છે.

બે દિવસ પછી ગૌતમભાઈને જનરલ વોર્ડમાં શિફ્ટ કરવામાં આવ્યા. તેઓ હવે એકદમ સ્વસ્થ હતા અને પલંગ પર બેઠા બેઠા દૂધ પી રહ્યા હતા. એ જ સમયે ડૉક્ટર આનંદ શર્મા ફાઇલ લઈને તેમની તપાસ માટે વોર્ડમાં આવ્યા. ગૌતમભાઈએ હાથ જોડીને કહ્યું, સાહેબ, તમે મારો નવો અવતાર આપ્યો છે. આ ગરીબ કંડક્ટર પાસે તમને આપવા માટે દુઆ સિવાય કશું નથી. પણ સાહેબ, એક વાત મને મુંઝવે છે કે તમે આટલા મોંઘા ઓપરેશનના પૈસા કેમ ન લીધા? તમે અમને ઓળખો છો?

ડૉક્ટર આનંદે હસતા હસતા ગૌતમભાઈના બંને હાથ પોતાના હાથમાં લીધા અને કહ્યું, કાકા, જરા ધ્યાનથી જુઓ મને. પંદર વર્ષ પહેલાની એ સરકારી બસ યાદ કરો, જેમાં રોજ સવારે એક અનાથ આશ્રમનો ગરીબ છોકરો ટિકિટના પૈસા વગર ચડતો હતો અને આખું જગત જ્યારે તેને ધિક્કારતું હતું, ત્યારે એક કંડક્ટર કાકા પોતાના ખિસ્સામાંથી તેની ટિકિટ કાપી આપતા હતા. કાકા, હું એ જ અનાથ છોકરો આનંદ છું, જેને તમે તે દિવસે બસમાંથી ઉતાર્યો હોત તો આજે હું ક્યારેય આ મુકામ પર ન પહોંચી શક્યો હોત.

આટલું બોલીને ડૉક્ટર આનંદ ગૌતમભાઈને પોતાની કેબિનમાં લઈ ગયા. કેબિનમાં રહેલા ભવ્ય કાચના ટેબલ નીચે ગૌતમભાઈએ જોયું તો ત્યાં પંદર વર્ષ જૂની, પીળી પડી ગયેલી એસટી બસની દસ-બાર ટિકિટો બહુ જ સાચવીને રાખેલી હતી. ડૉક્ટર આનંદની આંખોમાંથી આંસુ વહી રહ્યા હતા, તેમણે ગૌતમભાઈના ચરણ સ્પર્શ કરીને કહ્યું, કાકા, આ ટિકિટો મારા જીવનની સૌથી મોટી ડિગ્રી છે. તમે તે દિવસોમાં મારી આખી જિંદગીની ટિકિટો તમારા ખિસ્સામાંથી પહેલેથી જ ચૂકવી દીધી હતી, તો આજે હું તમારી જિંદગીની ટિકિટ કાપવામાં પાછો કેવી રીતે પડી શકું?

ગૌતમભાઈ પોતાની આંખોના આંસુ રોકી ન શક્યા. તેમણે ડૉક્ટર આનંદને ગળે લગાવી દીધો. ઓફિસના સ્ટાફ અને શારદાબેનની આંખો પણ આ દ્રશ્ય જોઈને ભીની થઈ ગઈ. ગૌતમભાઈને સમજાયું કે જીવનમાં વાવેલી ભલાઈ ક્યારેય વ્યર્થ જતી નથી, કુદરત કોઈને કોઈ સ્વરૂપે તેને વ્યાજ સાથે પાછી અચૂક આપે છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો.