ભાઈના કાંડે મોંઘી રાખડી જોઈને અભિમાની ભાભી બોલી ખરાબ વેણ, પણ વિધવા બહેનના એક જવાબે અહંકારના લીરેલીરા...

શ્રાવણ મહિનો શરૂ થતાં જ વાતાવરણમાં એક અજીબ પવિત્રતા અને આનંદની લહેરખી પ્રસરી જતી હોય છે. ચારેય તરફ રક્ષાબંધનના તહેવારની તૈયારીઓ ધૂમધામથી ચાલી રહી હતી. બજારો રંગબેરંગી રાખડીઓ, મીઠાઈઓ અને રોશનીથી ઝળહળી રહ્યા હતા. દરેક બહેન પોતાના ભાઈના કાંડે પ્રેમનું રક્ષાકવચ બાંધવા માટે આતુર હતી. પરંતુ આ બધા આનંદ વચ્ચે કાજલના હૃદયમાં એક અજીબ ગભરામણ અને સંકોચની ભાવના સતત ચાલતી રહેતી હતી. કાજલ એક ગરીબ વિધવા સ્ત્રી હતી, જેના પતિનું વર્ષો પહેલાં એક અકસ્માતમાં અવસાન થયું હતું.

પતિના ગયા પછી કાજલની જિંદગી એકદમ સંઘર્ષમય બની ગઈ હતી. સાધન વગરના એ નાના ઘરમાં તેણે પોતાના એકના એક દીકરા રાહુલને ખૂબ જ મુશ્કેલીઓ વેઠીને મોટો કર્યો હતો. લોકોના ઘરકામ કરીને કે સીવણકામ કરીને તે માંડ માંડ પોતાનું ગુજરાન ચલાવતી હતી. કાજલનો એક મોટો ભાઈ હતો જેનું નામ અજય હતું. અજય શહેરનો એક મોટો અને ખૂબ જ પ્રતિષ્ઠિત ઉદ્યોગપતિ હતો. તેની પાસે ધન, દોલત, ગાડી અને બંગલો બધું જ હતું. ભાઈ-બહેન વચ્ચે બાળપણમાં ઘણો પ્રેમ હતો, પણ જેમ જેમ પૈસા વધતા ગયા તેમ તેમ સંબંધો પર અમીરી અને ગરીબીની દીવાલ ચણાઈ ગઈ હતી.

દર વર્ષે રક્ષાબંધનના પવિત્ર તહેવાર પર કાજલ ખૂબ જ ઉત્સાહથી પોતાના ભાઈ અજયના ઘરે જતી હતી. તે પોતાની ગરીબ પરિસ્થિતિ મુજબ બજારમાંથી સૌથી સસ્તી, સાદા લાલ દોરાવાળી રાખડી ખરીદતી અને ભાઈના કાંડે બાંધતી હતી. અજય પણ બહેનના પ્રેમને માન આપીને રાખડી બંધાવી લેતો, પણ અજયની પત્ની સુરેખાને કાજલનું તેમના ઘરે આવવું જરાય ગમતું નહોતું. સુરેખા અત્યંત અભિમાની અને સામાજિક મોભાને જ સર્વસ્વ માનનારી સ્ત્રી હતી. તેને હંમેશા એ વાતની ચિંતા રહેતી કે આ ગરીબ નણંદ તેમના આલીશાન બંગલામાં આવશે તો તેમના અમીર મિત્રો સામે તેમની આબરૂ જશે.

સુરેખા ક્યારેય કાજલની ગરીબીની મજાક ઉડાવવાની એક પણ તક જતી કરતી નહોતી. ક્યારેક કાજલના સાદા કપડાં જોઈને તો ક્યારેક તેના લાવેલા સસ્તા પેંડા જોઈને સુરેખા મોઢું બગાડતી હતી. ગયા વર્ષે તો સુરેખાએ હદ જ વટાવી દીધી હતી. જ્યારે કાજલે અજયને સાદો દોરો બાંધ્યો, ત્યારે સુરેખાએ બધા મહેમાનોની સામે જ કહી દીધું હતું કે, "અત્યારના જમાનામાં આવી ભિખારી જેવી રાખડી કોણ બાંધે? અમારા સ્ટાફના લોકો પણ આનાથી મોંઘી રાખડી લાવે છે." કાજલ એ વખતે કશું જ બોલ્યા વગર ચુપચાપ આંસુ સારતી પોતાના ઘરે પાછી ફરી હતી.

પરંતુ આ વર્ષે રક્ષાબંધનનો દિવસ કંઈક અલગ જ સંદેશ લઈને આવ્યો હતો. કાજલ સવારે વહેલી ઉઠી, સ્નાન કરીને પૂજા પાઠ પતાવ્યા. આજે તેના ચહેરા પર દર વર્ષ જેવો સંકોચ કે ડર નહોતો, પણ એક અનોખો સંતોષ અને શાંતિ હતા. તેણે આછા ગુલાબી રંગની એક સુંદર અને સ્વચ્છ સાડી પહેરી હતી. તેની પૂજાની થાળીમાં આજે માત્ર કંકુ અને ચોખા નહોતા, પણ એક મખમલની સુંદર નાની ડબ્બી હતી. એ ડબ્બીમાં સોનાના અસલી વરખવાળી, અત્યંત કિંમતી અને ભવ્ય રાખડી ચમકી રહી હતી.

કાજલ જ્યારે અજયના આલીશાન બંગલે પહોંચી, ત્યારે હંમેશાની જેમ સુરેખા ડ્રોઈંગ રૂમમાં પોતાના હાઈ-સોસાયટીના મિત્રો સાથે બેઠી હતી. કાજલને અંદર આવતી જોઈને સુરેખાના ચહેરા પર ફરી એ જ કંટાળા અને તિરસ્કારના ભાવો આવી ગયા. અજય પણ ત્યાં જ બેઠો હતો. કાજલ હસતા ચહેરે આગળ વધી અને ભાઈના કાળજા સમાન કપાળ પર કંકુનો તિલક કર્યો, ચોખા લગાવ્યા અને પછી મખમલની ડબ્બીમાંથી એ સોનાના વરખવાળી કિંમતી રાખડી બહાર કાઢી. રાખડીની ચમક જોઈને આખા રૂમમાં બેઠેલા બધા લોકોની આંખો અંજાઈ ગઈ.

અજયે આશ્ચર્યથી પોતાની બહેન સામે જોયું. તેના કાંડે જ્યારે કાજલે એ કિંમતી રાખડી બાંધી, ત્યારે રૂમમાં એકદમ સન્નાટો છવાઈ ગયો. સુરેખાથી આ દ્રશ્ય સહન ન થયું. તેના હૃદયમાં ઈર્ષ્યાની અગ્નિ સળગી ઉઠી. એક ગરીબ વિધવા નણંદ આટલી મોંઘી રાખડી ક્યાંથી લાવી શકે? સુરેખા ઊભી થઈ અને બધાની સામે જ કડવાશભર્યા અવાજે બોલી, "અરે કાજલ, આટલી મોંઘી સોનાની રાખડી લાવવાના પૈસા તારી પાસે ક્યાંથી આવ્યા? આટલા બધા પૈસા ક્યાંથી ચોર્યા છે તે સાચું કહી દે! કોઈ અમીરના ઘરે કામ કરતાં કરતાં હાથ સાફ કરી લીધો કે શું?"

સુરેખાના આ કટાક્ષ અને ગંભીર આરોપથી અજય એકદમ સ્તબ્ધ થઈ ગયો. તેને પોતાની પત્નીના વર્તન પર ગુસ્સો તો આવ્યો, પણ સાથે સાથે તેને પણ આશ્ચર્ય હતું કે બહેન પાસે આટલી મોટી રકમ ક્યાંથી આવી. રૂમમાં હાજર રહેલા અન્ય મહેમાનો પણ કાજલ સામે શંકાની નજરે જોવા લાગ્યા. વાતાવરણ એકદમ તણાવપૂર્ણ બની ગયું હતું. કોઈ પણ સામાન્ય સ્ત્રી હોત તો રડી પડી હોત અથવા ગુસ્સામાં ત્યાંથી જતી રહી હોત, પણ કાજલ એકદમ શાંત ઊભી રહી. તેના ચહેરા પર એક ગંભીર સ્મિત હતું.

કાજલે ખૂબ જ ધીરજ પૂર્વક પોતાની થાળી ટેબલ પર મૂકી અને સુરેખાની એકદમ નજીક ગઈ. તેણે સુરેખાની આંખોમાં આંખો પરોવીને એકદમ શાંત પણ મક્કમ અવાજે જવાબ આપતા કહ્યું, "ભાભી, સારો અને ખરાબ સમય દરેક વ્યક્તિનો આવે છે. સમય ક્યારેય એકસરખો નથી રહેતો. તમે જે પૈસા અને અમીરીના ઘમંડમાં અંધ થઈને મને ચોર કહી રહ્યા છો, તેનું સત્ય જાણી લો. મારો દીકરો રાહુલ ભણી-ગણીને સરકારી નોકરી પર લાગ્યો તેને આજે ત્રીજું વર્ષ થયું છે. તે પોતાની મહેનતથી સતત આગળ વધી રહ્યો છે."

તેણે ઊંડો શ્વાસ લીધો અને આગળ વધારતા કહ્યું, "હમણાં જ થોડા દિવસો પહેલાં જ તેને તેની ઓફિસમાં સૌથી મોટી પોસ્ટ પર ક્લાસ-વન ઓફિસર તરીકે પ્રમોશન મળ્યું છે. તેનો પગાર અને મોભો હવે ઘણો મોટો થઈ ગયો છે. જ્યારે તેને આ ખુશખબર મળી, ત્યારે તેણે મને કહ્યું હતું કે, 'મમ્મી, તું આટલા વર્ષોથી મામાના ઘરે અપમાન સહન કરીને જાય છે, પણ આ વખતે તું મારા તરફથી મામા માટે સૌથી મોંઘી સોનાની રાખડી લઈ જજે.' આ રાખડી લઈ જવાનો આગ્રહ મારા દીકરાએ જ કર્યો હતો, કારણ કે હવે તે મને દુનિયાનું દરેક સુખ આપવા સક્ષમ છે."

કાજલના આ શબ્દો ડ્રોઈંગ રૂમની દીવાલો સાથે અથડાઈને સુરેખાના કાનમાં સીધા પ્રહાર કરી રહ્યા હતા. સુરેખા એકદમ અવાક થઈ ગઈ, તેનું મોઢું ખુલ્લું જ રહી ગયું. કાજલે સુરેખાના ખભા પર હાથ મૂક્યો અને ખૂબ જ માર્મિક અવાજે કહ્યું, "અને હા ભાભી, તમે પણ એક વાત હંમેશા ધ્યાનમાં રાખજો કે તમે અત્યારે ગમે તેટલા સુખી હોય, ગમે તેટલી ધન-દોલત તમારી પાસે હોય, પણ યાદ રાખજો કે ઉપર બેઠેલો ભગવાન જો ઈચ્છે તો પળવારમાં બધી ખુશીઓ છીનવી શકે છે, અથવા તો મારી જેમ થોડા જ સમયમાં કોઈ ગરીબને પણ સુખી કરી શકે છે. વક્ત બદલતે વક્ત નહીં લગતા."

આ સાચું અને કડવું સત્ય સામે આવતા જ સુરેખાના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. તેનો આખી જિંદગીનો અહંકાર, તેની અમીરીનું ઘમંડ અને તેનો મોભો એક જ પળમાં કાગળના મહેલની જેમ તૂટીને વિખેરાઈ ગયા. તે એટલી શરમાઈ ગઈ કે તેની નજર આપોઆપ જમીન તરફ ઝૂકી ગઈ. રૂમમાં બેઠેલા મહેમાનો પણ કાજલના સંસ્કાર અને તેના દીકરાની સફળતા સાંભળીને ગર્વથી નતમસ્તક થઈ ગયા. સુરેખા પાસે પોતાની ભૂલ સ્વીકારવા માટે કોઈ શબ્દો બચ્યા નહોતા.

અજય જે અત્યાર સુધી ચુપચાપ બધું જોઈ રહ્યો હતો, તેનું હૃદય ભરાઈ આવ્યું. તેને પોતાની બહેનની ગરીબી પર ક્યારેય નફરત નહોતી, પણ પત્નીના દબાણમાં આવીને તે ક્યારેય બહેનની પડખે ઊભો રહી શક્યો નહોતો. આજે જ્યારે તેણે જોયું કે તેની બહેને આટલા અપમાન પછી પણ કેટલા ગૌરવ અને સંસ્કાર સાથે જવાબ આપ્યો, ત્યારે તેનો પશ્ચાતાપ સીમા વટાવી ગયો. અજય પોતાની ખુરશી પરથી ઊભો થયો અને દોડીને પોતાની બહેન કાજલને ગળે લગાવી દીધી.

ભાઈ પોતાના સંયમ ગુમાવી બેઠો અને બહેનને ભેટીને ધ્રુસકે-ધ્રુસકે રડી પડ્યો. તેની આંખોમાંથી વહી રહેલા આંસુ વર્ષોના પશ્ચાતાપ અને બહેન પ્રત્યેના અગાધ પ્રેમના હતા. તે વારંવાર કાજલની માફી માંગી રહ્યો હતો કે તે એક સારો ભાઈ ન બની શક્યો. પણ કાજલે તેના આંસુ લૂછ્યા અને કહ્યું કે ભાઈ, એક બહેન ક્યારેય પોતાના ભાઈથી નારાજ નથી થઈ શકતી. આજે રક્ષાબંધનનો સાચો તહેવાર ઉજવાયો હતો, જ્યાં પૈસાની અમીરી હારી ગઈ હતી અને સંબંધોની સાચી અમીરી જીતી ગઈ હતી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.