મૃત્યુના દસ વર્ષ પછી સ્વર્ગસ્થ ભાઈ તરફથી બહેનને જન્મદિવસની ભેટ આવી, લાકડાનું બોક્સ ખોલતાં જ બહેન ચોધાર આંસુએ...

સવારના અગિયાર વાગ્યા હતા અને ઘરના ડાઈનિંગ ટેબલ પર ચાંદીની નાની વાટકીમાં સુખડી અને તાજા ગુલાબના ફૂલ ગોઠવેલાં હતાં.

ગીતા પોતાના હાથમાં પૂજાની થાળી લઈને ઘરના ઉંબરા પાસે ઘીનો દીવો પ્રગટાવી રહી હતી.

આજે ગીતાનો ચાલીસમો જન્મદિવસ હતો, પરંતુ તેના ચહેરા પર કોઈ આનંદ કે સ્મિતની લકીર નહોતી.

તેની આંખો વારંવાર લિવિંગ રૂમની સામેની દીવાલ પર લટકતી એક જૂની લાકડાની તસવીર તરફ ખેંચાઈ જતી હતી.

એ તસવીર તેના સ્વર્ગસ્થ મોટા ભાઈ સંજયની હતી, જેનું આજે બરાબર દસ વર્ષ પહેલાં આજના જ દિવસે એક દર્દનાક અકસ્માતમાં અવસાન થયું હતું.

દસ વર્ષથી આ ઘરમાં ગીતાનો જન્મદિવસ ક્યારેય ઉજવાયો નહોતો, કારણ કે જે દિવસે તેનો જન્મ થયો હતો તે જ દિવસે તેના વહાલા ભાઈનો શ્વાસ હંમેશ માટે ખૂટી ગયો હતો.

ગીતા દર વર્ષે આ દિવસે ઘરમાં સાવ એકલી બેસીને જૂની યાદોના વમળમાં ડૂબેલી રહેતી હતી.

તેના પિતાનું બાળપણમાં જ અવસાન થયું હતું, એટલે સંજય માત્ર મોટો ભાઈ નહોતો, પણ તેના માટે પિતા સમાન વડીલ અને છત્રછાયા હતો.

ગીતાના પતિ દીપકે રસોડામાંથી બહાર આવીને ગીતાના ખભા પર ધીમેથી હાથ મૂક્યો.

'ગીતા, આજે તારી ચાલીસમી વર્ષગાંઠ છે, ક્યાં સુધી તું આ દુઃખ અને પશ્ચાતાપના ભારે બોજ નીચે જીવીશ?' દીપકે અત્યંત સ્નેહપૂર્વક પૂછ્યું.

ગીતાના હોઠ ધ્રૂજી ઊઠ્યા અને તેની આંખોમાંથી બે મોટાં આંસુ સરીને ગાલ પર રેલાઈ ગયાં.

'દીપક, હું એ કાળી રાત ક્યારેય ભૂલી નથી શકતી જ્યારે સંજયભાઈ આ દુનિયા છોડીને હંમેશ માટે ચાલ્યા ગયા હતા,' ગીતાએ ડૂસકું ભરતાં કહ્યું.

'એ વર્ષે મારા તમારા સાથે લગ્ન નક્કી થયા હતા અને સંજયભાઈ રાત-દિવસ ફેક્ટરીમાં ડબલ શિફ્ટમાં મજૂરી કરતા હતા.'

'તેઓ સવારે વહેલા નીકળી જતા અને મોડી રાત્રે થાકીને લોથપોથ થઈને ઘેર પાછા આવતા હતા.'

'તેઓ સતત હિસાબો માંડતા હતા અને મારી સાથે બે મિનિટ પણ પ્રેમથી બેસીને વાત નહોતા કરતા.'

'મને તે સમયે લાગ્યું કે ભાઈને મારા લગ્નનો ભાર લાગે છે અને તેઓ મારા કરિયાવરના ખર્ચથી કંટાળી ગયા છે.'

'લગ્નના પંદર દિવસ પહેલાં મારા જન્મદિવસની સાંજે મેં ગુસ્સામાં આવીને તેમને પારાવાર મહેણાં માર્યાં હતાં.'

'મેં કહ્યું હતું કે તમે સાવ પથ્થર દિલના, સ્વાર્થી અને કંજૂસ થઈ ગયા છો, તમને તમારી સગી બહેનના સુખ કરતાં કમાયેલા રૂપિયા વધારે વહાલા છે.'

'સંજયભાઈએ ત્યારે નીચી નજર કરી લીધી હતી અને તેમની આંખમાંથી એક આંસુ ટપક્યું હતું, પણ તેઓ એક પણ શબ્દ બોલ્યા નહોતા.'

'અને એ જ રાત્રે તેઓ બાઈક લઈને ફેક્ટરીના કામનું કહીને બહાર નીકળ્યા અને વળાંક પર તેમનું બાઈક સ્લિપ થઈ ગયું.'

'હું મારા ભાઈને છેલ્લી ક્ષણે પણ માત્ર ઝેર જેવા કડવા વેણ જ કહી શકી, હું કેવી કમનસીબ અને અભાગી બહેન છું!' ગીતા પોતાના બંને હાથ મોં પર ઢાંકીને સોફા પર ફસડાઈ પડી.

દીપકે ગીતાના હાથ પકડીને તેને સાંત્વના આપવા પ્રયત્ન કર્યો, 'ગીતા, જે બન્યું તેમાં તારો કોઈ વાંક નહોતો, તું તારા મનને આટલી સજા ન આપ.'

બરાબર એ જ ક્ષણે ઘરના મુખ્ય દરવાજાની ઘંટડી ધીમા અવાજે રણકી ઊઠી.

દીપકે જઈને દરવાજો ખોલ્યો તો સામે પોસ્ટ ઓફિસનો એક વયોવૃદ્ધ પોસ્ટમેન અને તેમની સાથે શહેરના જાણીતા જૂના વકીલ રસિકભાઈ ઊભા હતા.

રસિકભાઈ સંજયના જમાનાથી તેમના પરિવારના આજીવન કાનૂની સલાહકાર અને પરમ સ્નેહી રહ્યા હતા.

રસિકભાઈના બંને હાથમાં સાગના લાકડાનું એક ભારે, પ્રાચીન સીલબંધ બોક્સ હતું જેના પર લાલ લાખની સરકારી મહોર લાગેલી હતી.

'આવો રસિકકાકા, અંદર પધારો... પણ આજે અચાનક સવારના પહોરમાં કેમ તકલીફ લીધી?' દીપકે આદરપૂર્વક પૂછ્યું.

રસિકભાઈ ઓસરીમાં પ્રવેશ્યા અને સોફા પર બેઠા, તેમના ગંભીર ચહેરા પર વર્ષોનું એક મોટું રહસ્ય છુપાયેલું હોય તેવા ઊંડા ભાવ હતા.

રસિકભાઈએ એ લાકડાનું ભારે બોક્સ ટીપોઈ પર મૂક્યું અને ચશ્મા ઉતારીને ગીતા સામે એકીટશે જોયું.

'બેટા ગીતા, આજે પહેલી તારીખ છે અને તારો ચાલીસમો જન્મદિવસ છે ને?' રસિકભાઈએ અત્યંત ધીમા અને ભાવુક અવાજે પૂછ્યું.

ગીતાએ સાડલાના છેડેથી આંસુ લૂછતાં નકારાત્મક રીતે માથું ધુણાવ્યું, 'હા કાકા, પણ સંજયભાઈના ગયા પછી હું કોઈ જન્મદિવસ નથી ઉજવતી.'

'બેટા, પણ તારા મોટા ભાઈ સંજયે દસ વર્ષ પહેલાં પોતાના મૃત્યુના ત્રણ દિવસ પહેલાં મારી ઓફિસે આવીને એક કડક અને અફર વસિયત કરી હતી,' રસિકભાઈનો અવાજ ગળગળો થઈ ગયો.

'તેણે મારા હાથમાં પોતાના બંને હાથ મૂકીને કડક સોગંદ આપ્યા હતા કે હું આ વાતની કોઈને જાણ ન થવા દઉં.'

'તેણે સ્પષ્ટ સૂચના આપી હતી કે જ્યારે તારી ઉંમર પૂરી ચાલીસ વર્ષની થાય અને તારા ચાલીસમા જન્મદિવસની સવાર પડે, ત્યારે જ મારે આ બોક્સ તારા પોતાના હાથમાં સોંપવું.'

આ શબ્દો સાંભળતાં જ ગીતાના કાનમાં જાણે હજારો વીજળીઓ એકસાથે ત્રાટકી હોય તેવો અકલ્પનીય આંચકો લાગ્યો.

'શું કહ્યું તમે રસિકકાકા? સંજયભાઈએ દસ વર્ષ પહેલાં મારા માટે આ ભેટ મોકલી છે?' ગીતાના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ.

ગીતા ધ્રૂજતી કાયા સાથે ટીપોઈ પાસે આવી અને તેણે પોતાના ધ્રૂજતા હાથે એ બોક્સ પર લાગેલી લાલ લાખની જૂની મહોર તોડી.

બોક્સનું લાકડાનું ઢાંકણું ખૂલતાં જ અંદરથી ચંદન, સુખડ અને જૂના ગુલાબના અત્તરની મીઠી સુગંધ આખા ઓરડામાં પથરાઈ ગઈ.

બોક્સમાં સૌથી ઉપર એક જૂની ઓડિયો કેસેટ અને એક નાનું બેટરીવાળું ટેપરેકોર્ડર પડેલું હતું.

તેની બરાબર નીચે લાલ મખમલના બોક્સમાં સોનાનો એક અદ્ભુત, ભારે નકશીકામ કરેલો કંઠી હાર હતો જેના લોકેટમાં ગીતા અને સંજયના બાળપણની નાની તસવીર જડેલી હતી.

અને તેની નીચે એક જાણીતી રાષ્ટ્રીયકૃત બેંકની દસ વર્ષની મુદતવાળી ફિક્સ ડિપોઝિટના અસલી દસ્તાવેજો અને એક મોટી કેન્સર હોસ્પિટલની ફાઈલ દબાયેલી હતી.

રસિકભાઈએ પોતાની આંગળીથી ટેપરેકોર્ડરનું લાલ બટન દબાવ્યું.

દસ વર્ષના લાંબા અને સૂમસામ સન્નાટા પછી ઓરડામાં અચાનક સંજયનો એ જ મીઠો, ભારે અને સ્નેહાળ અવાજ જીવંત થઈને ગૂંજી ઊઠ્યો.

'મારી વહાલી નાની ઢીંગલી ગીતા...'

સંજયના મુખમાંથી નીકળેલું આ પહેલું જ સંબોધન સાંભળતાં જ ગીતાના ગળામાંથી એક હૃદયદ્રાવક ચીસ નીકળી ગઈ અને તે સોફાનો ટેકો લઈને નીચે બેસી પડી.

ટેપરેકોર્ડરમાંથી સંજય આગળ બોલી રહ્યો હતો:

'ગીતા, આજે તું ચાલીસ વર્ષની પરિપક્વ સ્ત્રી થઈ ગઈ હોઈશ, મારી નાની ઢીંગલી હવે ઘરની મોટી મોભી બની ગઈ હશે.'

'મને માફ કરી દેજે બેટા, કે તારા લગ્નની ચોરીમાં હું તારી સાથે કન્યાદાન આપવા હાજર નહોતો અને તારા આ ચાલીસમા જન્મદિવસે પણ હું તારી સામે ઊભો નથી.'

'પણ હું બધું જાણતો હતો ગીતા, હું જાણતો હતો કે તું આખી જિંદગી મને પથ્થર દિલ અને સ્વાર્થી સમજીને અંતરમાં બાળતી રહી હોઈશ.'

'તેં તે દિવસે મારા મોં પર કહ્યું હતું ને કે હું કંજૂસ થઈ ગયો છું અને મને બહેનના સંબંધ કરતાં પૈસા વધારે વહાલા છે?'

'મારી દીકરી, તે દિવસે હું તને સત્ય નહોતો કહી શક્યો, કારણ કે તારા લગ્ન માથે હતા અને હું તારા હસતા ચહેરા પરથી ખુશીઓનો ગુલાલ છીનવી લેવા નહોતો માંગતો.'

કેસેટમાં સંજયના અવાજમાં એક ઊંડો, દર્દભર્યો નિસાસો અને ઉધરસનો ધીમો અવાજ સંભળાયો.

'ગીતા, તારા લગ્નના છ મહિના પહેલાં મને અચાનક ચક્કર આવતા હતા અને માથામાં અસહ્ય દુખાવો થતો હતો.'

'જ્યારે મેં શહેરની મોટી હોસ્પિટલમાં ગુપ્ત રીતે તપાસ કરાવી, ત્યારે ડોક્ટરોએ જણાવ્યું કે મારા મગજમાં ચોથા સ્ટેજની કેન્સરની અસાધ્ય ગાંઠ થઈ ગઈ હતી.'

'મોટા સર્જનોએ મને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહી દીધું હતું કે જો મોંઘી સારવાર કરાવીએ તો પણ મારા જીવવાની કોઈ શક્યતા નહોતી, મારી પાસે માંડ પાંચથી છ મહિનાનો સમય હતો.'

'જો હું એ સારવાર પાછળ પંદર-વીસ લાખ રૂપિયા ખર્ચી નાખત, તો પણ મારું મોત નિશ્ચિત હતું અને તારા લગ્ન અટકી જાત તથા આખો પરિવાર દેવાના ખાડામાં ગરકાવ થઈ જાત.'

'પિતાજીના ગયા પછી આ ઘરની લાજ અને તારા સુખી ભવિષ્યની રક્ષા કરવી એ મારો પરમ ધર્મ હતો.'

'મેં એ જ પળે મનોમન સંકલ્પ કરી લીધો હતો કે હું મારા નશ્વર શરીર પાછળ એક પણ રૂપિયો વેડફીશ નહીં.'

'મેં ફેક્ટરીમાં રાત-દિવસ લોહીનું પાણી કરીને ડબલ શિફ્ટ કરી, જેથી તારા લગ્નનો તમામ ખર્ચ અને કરિયાવર રોકડેથી ચૂકવી શકાય.'

'મેં તારા માટે આ સોનાનો કંઠી હાર પહેલેથી બનાવીને રસિકકાકા પાસે સલામત મૂકી દીધો હતો.'

'અને બાકી વધેલા તમામ પૈસા તથા મારા મોટા લાઈફ ઈન્સ્યોરન્સની રકમ મેં બેંકમાં દસ વર્ષ માટે તારા નામે ફિક્સ ડિપોઝિટમાં મૂકી દીધી હતી.'

'જે રકમ આજે વ્યાજ સાથે પાકીને પૂરા પચીસ લાખ રૂપિયા થઈ ચૂકી છે.'

'ગીતા, બાળપણમાં તું હંમેશા કહેતી હતી ને કે મોટી થઈને તારે અનાથ અને ગરીબ બાળકો માટે એક સુંદર શાળા બનાવવી છે?'

'આ પચીસ લાખ રૂપિયા તારા એ પવિત્ર સપના માટે છે બેટા, તારા આ મોટા ભાઈની આખરી સ્મૃતિભેટ છે.'

'હું જાણતો હતો કે મારું આયુષ્ય પૂરું થઈ રહ્યું છે, પણ હું મરતાં પહેલાં મારી બહેનની જિંદગીને સદા માટે ખુશહાલ જોવા માંગતો હતો.'

'તે સાંજે જ્યારે તું મારા પર ક્રોધે ભરાઈ, ત્યારે મારું હૃદય ચીરાઈ ગયું હતું, પણ જો હું સાચું બોલી દેત તો તું લગ્ન કરવાની જ ના પાડી દેત.'

'એ જ રાત્રે ચક્કર આવી જતાં મારું બાઈક સ્લિપ થયું અને ઈશ્વરે મને મુક્તિ આપી દીધી... પણ મને મારી જિંદગીનો કોઈ અફસોસ નથી ગીતા.'

'તું ક્યારેય રડતી નહીં બેટા, તારા ભાઈના આશીર્વાદ સદાય તારી સાથે રહેશે.'

'જન્મદિવસ મુબારક મારી વહાલી બહેન, તું સદા હસતી રહેજે!'

ઓડિયો કેસેટની પટ્ટી પૂરી થઈ અને એક શાંત ક્લિકના અવાજ સાથે ટેપરેકોર્ડર આપોઆપ બંધ થઈ ગયું.

ઓરડામાં જાણે કાળ થંભી ગયો હોય તેવો ભારે સન્નાટો છવાઈ ગયો, જેમાં માત્ર ગીતાના કરુણ ડૂસકાં ગૂંજી રહ્યાં હતાં.

ગીતા જમીન પર બેસી પડી અને તેણે એ સોનાનો હાર અને સંજયની તસવીર પોતાના હૃદય સરસી ચાંપી લીધી.

'ભાઈ... મારા દેવ જેવા ભાઈ! તમે આટલી ભયાનક પીડા એકલા સહન કરતા રહ્યા?' ગીતાનો અવાજ રડી રડીને સાવ બેસી ગયો હતો.

'હું કેટલી અધમ, કેટલી આંધળી અને કેટલી સ્વાર્થી બહેન હતી કે જેણે તમારા આ દેવદૂત જેવા ત્યાગને ક્યારેય ઓળખ્યો જ નહીં!'

'તમે પોતાના મોત સામે હસતા મોંએ લડીને મારા સપના સાચવતા રહ્યા, અને હું તમને આખી જિંદગી પથ્થર દિલ માનતી રહી!' ગીતા પોતાના માથા પર બંને હાથ પછાડીને પોકેપોકે રડવા લાગી.

દીપક અને વકીલ રસિકભાઈની આંખોમાંથી પણ ચોધાર અશ્રુધારા વહી રહી હતી.

દીપકે નીચે બેસીને ગીતાના બંને હાથ પકડી લીધા, 'ગીતા, સંજયભાઈ ગયા નથી, તેઓ તો આજે પણ તારા આ અખંડ શ્વાસમાં અને તારા વિચારોમાં જીવે છે.'

'તેમણે દસ વર્ષ સુધી આ પવિત્ર ભેટ સાચવી રાખી જેથી તું આજે ગર્વથી માથું ઊંચું કરીને જીવી શકે.'

ગીતાએ ધીમેથી આંસુ લૂછ્યાં અને પોતાના બંને હાથ જોડીને ભાઈની તસવીર સામે જોયું.

તેના હૃદયમાંથી વર્ષો જૂનો અપરાધભાવ અને પશ્ચાતાપનો કાંટો કાયમ માટે નીકળી ગયો હતો.

તેની આંખોમાં હવે દુઃખના બદલે ભાઈના અસીમ બલિદાન પ્રત્યેનો પરમ આદર અને દિવ્ય ગૌરવ ચમકી રહ્યું હતું.

'ભાઈ, હું તમારા આ પવિત્ર પૈસામાંથી જરૂર એક ભવ્ય શાળા બનાવીશ અને તેનું નામ સંજય વિદ્યામંદિર રાખીશ,' ગીતાએ દૃઢ સંકલ્પ સાથે કહ્યું.

'હું હવે ક્યારેય આંસુ નહીં વહાવું, કારણ કે મારી પાસે દુનિયાના સૌથી મહાન ભાઈનો અમર પ્રેમ છે.'

દસ વર્ષના લાંબા અંધકાર પછી આજે પહેલીવાર એ ઘરમાં જન્મદિવસની સુખડી વહેંચાઈ હતી.

અને એ ઘરમાં એક ભાઈના નિસ્વાર્થ બલિદાન અને ભાઈ-બહેનના પવિત્ર સ્નેહનો અખંડ દીવો સદાય માટે પ્રજ્વલિત થઈ ચૂક્યો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.