ત્રીસ વર્ષથી કાકાના નામે ભણતરના પૈસા મોકલતી સગી બહેન પકડાઈ ગઈ, પતરાના સંદૂકમાંથી જૂનું આઈકાર્ડ જોઈ ભાઈ ચોધાર આંસુએ...

સાંજ ઢળી ચૂકી હતી અને જૂના પૈતૃક મકાનની ઓસરીમાં પિત્તળનો મોટો દીવો તેલની વાટ સાથે ધીમો અને પવિત્ર પ્રકાશ પાથરી રહ્યો હતો.

મનોજ પોતાના હાથમાં વીજળીનું બિલ, ઘરવેરાની પાવતીઓ અને બેંકની પાસબુક લઈને હિસાબ માંડી રહ્યો હતો.

તેની મોટી બહેન સરલા રસોડામાંથી ગરમ બાજરીના રોટલા, રીંગણનો ઓળો અને ગોળ-ઘીની થાળી લઈને ઓસરીમાં આવી.

સરલાના જમણા હાથ પર ત્રીસ વર્ષ જૂના દાઝી ગયેલા ચામડીના ઘેરા, કાળા અને કદરૂપા ડાઘ હતા, જેના કારણે તે હંમેશા પોતાનો પાલવ હાથ પર ઢાંકીને રાખતી હતી.

મનોજની પત્ની નીતા બાજુમાં બેસીને પોતાના દીકરાને શાળાનું હોમવર્ક કરાવી રહી હતી.

આજે પરિવારમાં ખૂબ ખુશીનો માહોલ હતો કારણ કે મનોજને તેની મોટી મલ્ટીનેશનલ એન્જિનિયરિંગ કંપનીમાં સિનિયર પ્રોજેક્ટ હેડ તરીકે બઢતી મળી હતી.

જમતાં જમતાં મનોજે ગર્વથી હસીને કહ્યું, 'મોટીબહેન, આજે હું સમાજમાં જે કંઈ પણ બન્યો છું એ આપણા સ્વર્ગસ્થ રમણકાકાના પ્રતાપે બન્યો છું.'

'ત્રીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે બાપુજી અચાનક ગુજરી ગયા, ત્યારે આપણા ઘરમાં બે ટંક ખાવાના પણ સાંસા હતા.'

'જો રમણકાકાએ દર મહિને નિયમિત મનીઓર્ડરથી પાંચસો રૂપિયા ન મોકલ્યા હોત, તો હું ક્યારેય એન્જિનિયરિંગ કોલેજમાં ભણી ન શક્યો હોત.'

'કાકાએ આખી જિંદગી આપણી ગુપ્ત મદદ કરી, પણ ક્યારેય મોં પર ઉપકારનો એક શબ્દ પણ ન જતાવ્યો.'

આ સાંભળીને સરલાના હાથમાંથી રોટલાનો ટુકડો નીચે થાળીમાં પડી ગયો અને તેનો ચહેરો ક્ષણભરમાં સાવ ફિક્કો પડી ગયો.

સરલાએ સાવ નીચી નજર કરી લીધી અને ઝડપથી પોતાનો સાડલો સરખો કરીને પાણી ભરવાના બહાને રસોડા તરફ ચાલવા લાગી.

નીતાએ આશ્ચર્ય સાથે પૂછ્યું, 'સરલાદીદી, તમે કેમ અચાનક અધૂરું મૂકીને ઊભાં થઈ ગયાં? જમી તો લો!'

સરલાએ અંદરથી જ સાવ ધીમા અને ધ્રૂજતા અવાજે કહ્યું, 'મને આજે ભૂખ નથી નીતા, મારું પેટ ભરેલું છે.'

મનોજને બહેનનું આ વિચિત્ર, અસ્પષ્ટ અને ગભરાયેલું વર્તન સાવ અજુગતું લાગ્યું.

તેને અચાનક યાદ આવ્યું કે બાળપણથી જ્યારે પણ રમણકાકાની આર્થિક મદદનો ઉલ્લેખ થતો, ત્યારે સરલા હંમેશા વાત ટાળી દેતી હતી અથવા ઓરડામાંથી બહાર નીકળી જતી હતી.

બીજા દિવસે સવારે મનોજ પોતાના એક જૂના બાળપણના મિત્રના લગ્નપ્રસંગમાં ગયો.

ત્યાં સંજોગોવશાત્ રમણકાકાના મોટા દીકરા દિનેશ સાથે તેનો અચાનક ભેટો થઈ ગયો.

દિનેશ સાથે વાત કરતાં કરતાં મનોજે અત્યંત ભાવુક થઈને કહ્યું, 'દિનેશભાઈ, તમારા સ્વર્ગસ્થ પિતાજી રમણકાકાનો ઉપકાર હું સાત જન્મમાં પણ નહીં ચૂકવી શકું.'

'તેમણે ત્રીસ વર્ષ પહેલાં મારા ભણતર માટે જે દર મહિને પાંચસો રૂપિયા મોકલ્યા હતા, એના કારણે જ હું આજે એન્જિનિયર બની શક્યો છું.'

આ સાંભળતાં જ દિનેશ સાવ સ્તબ્ધ થઈ ગયો અને તેણે ભારે અવિશ્વાસથી મનોજ સામે જોયું.

'મનોજ, તારું મગજ તો ઠેકાણે છે ને? તું આ શું બકવાસ કરી રહ્યો છે?' દિનેશે અત્યંત આકરા શબ્દોમાં કહ્યું.

'મારા પિતાજી રમણકાકા તો આખી જિંદગી એક એક પૈસાના કંજૂસ અને લોભિયા હતા, તેમણે તો અમને પોતાના સગા દીકરાઓને પણ ભણવા માટે માંડ પૈસા આપ્યા હતા!'

'અને તારા પિતાજી ગુજરી ગયા પછી તો અમારા પરિવારે તમારા ઘર સાથે તમામ સંબંધો કાયમ માટે કાપી નાખ્યા હતા.'

'મારા પિતાએ તમારા ઘરે જિંદગીમાં ક્યારેય એક ફૂટી પાઈ પણ નથી મોકલી, કોઈ બીજા માણસે મોકલી હોય તો મને ખબર નથી!' દિનેશે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ઇનકાર કરી દીધો.

આ શબ્દો સાંભળતાં જ મનોજના કાનમાં જાણે વીજળી પડી હોય તેવો ભયાનક આંચકો લાગ્યો.

તેના પગ નીચેથી જાણે આખી ધરતી ધસી ગઈ અને તેનું માથું ચકરાવે ચડી ગયું.

જો રમણકાકાએ પૈસા નહોતા મોકલ્યા, તો પછી ત્રીસ વર્ષ સુધી દર મહિનાની પાંચમી તારીખે પોસ્ટમેન જે પાંચસો રૂપિયાનો મનીઓર્ડર લઈને આવતો હતો, એ પૈસા કોણ મોકલતું હતું?

અને સરલાબહેન આખી જિંદગી કેમ કહેતી રહી કે એ પૈસા રમણકાકા મોકલે છે?

મનોજના મનમાં શંકા, આઘાત, અપમાન અને રહસ્યનો મોટો વંટોળ ઊભો થઈ ગયો.

તે લગ્નપ્રસંગ અધૂરો છોડીને સીધો પગ પછાડતો અને હાંફતો ઘેર પહોંચ્યો.

ઘરમાં પ્રવેશતાં જ તેણે જોયું કે સરલા ઓસરીમાં નીચે બેસીને જૂના કપડાંને સોય-દોરાથી થીગડાં મારી રહી હતી.

મનોજે જોરથી બૂમ પાડી, 'સરલાબહેન! આ સોય-દોરો નીચે મૂકો અને મને સાચો જવાબ આપો!'

મનોજનો ક્રોધિત, રૌદ્ર અને ધ્રૂજતો અવાજ સાંભળીને નીતા પણ રસોડામાંથી દોડતી બહાર આવી ગઈ.

સરલા ગભરાઈને થથરતી ઊભી થઈ ગઈ, 'શું થયું મનોજ? તું આટલો ગુસ્સામાં કેમ છે મારા ભાઈ?'

'મને આજે શહેરમાં રમણકાકાનો દીકરો દિનેશ મળ્યો હતો!' મનોજે બહેનની આંખોમાં સીધું જોતાં આક્રોશથી પૂછ્યું.

'દિનેશે મને ચોખ્ખા શબ્દોમાં કહી દીધું કે રમણકાકાએ આપણા ઘરમાં ક્યારેય એક રૂપિયો પણ નથી મોકલ્યો!'

'તમે ત્રીસ વર્ષ સુધી મારાથી શું છુપાવ્યું છે? એ પૈસા કોના હતા? તમે આખી જિંદગી મારી સામે આટલું મોટું જૂઠ કેમ બોલતાં રહ્યાં?' મનોજના અવાજમાં વર્ષોનો આક્રોશ ધ્રૂજી રહ્યો હતો.

આ સાંભળતાં જ સરલાના હાથમાંથી સોય નીચે લાદી પર પડી ગઈ અને તેના આખા શરીરમાંથી ધ્રુજારી પસાર થઈ ગઈ.

તેના હોઠ ફફડવા લાગ્યા અને આંખોમાંથી અશ્રુધારા વહી નીકળી.

તેણે નીચી નજર કરી લીધી અને રડતાં રડતાં પોતાના ઓરડા તરફ ભાગવા ગઈ.

પરંતુ મનોજે સરલાનો હાથ પકડી લીધો, 'આજે હું તમને સત્ય કહ્યા વગર જવા નહીં દઉં બહેન! મને સાચું જણાવો કે એ પૈસા ક્યાંથી આવતા હતા?'

મનોજ સીધો સરલાના નાના ઓરડામાં ગયો અને ખૂણામાં પડેલો તેનો વર્ષો જૂનો પતરાનો સંદૂક ખોલી નાખ્યો.

તેણે અંદરથી જૂની ફાઈલો, પોસ્ટ ઓફિસની પીળી પહોંચો અને જૂના મેડિકલ દસ્તાવેજો બહાર ખેંચી કાઢ્યા.

જેવા કાગળો મનોજની આંખ સામે આવ્યા, તેવો જ મનોજ પથ્થરની મૂર્તિની જેમ થીજી ગયો.

સંદૂકમાં સૌથી ઉપર એક જૂની ખાનગી કાપડ મિલ અને કેમિકલ પ્રોસેસિંગ યુનિટનું ઓળખપત્ર પડ્યું હતું.

તેના પર સોળ વર્ષની માસૂમ સરલાનો બ્લેક એન્ડ વ્હાઇટ ફોટો હતો અને હોદ્દામાં લખેલું હતું: 'નાઈટ શિફ્ટ બોઈલર હેલ્પર અને લાદી સફાઈ કામદાર.'

તેની નીચે સરકારી હોસ્પિટલના એડમિટ કાર્ડ અને ત્રીસ વર્ષ જૂની પ્લાસ્ટિક સર્જરીના અધૂરા કાગળો હતા.

જેમાં લખેલું હતું કે ત્રીસ વર્ષ પહેલાં મધરાતે ફેક્ટરીના ગરમ સ્ટીમ બોઈલરનું ઢાંકણું ફાટતાં સોળ વર્ષની બાળકી સરલાનો આખો જમણો હાથ ગંભીર રીતે દાઝી ગયો હતો.

અને સૌથી નીચે પોસ્ટ ઓફિસની ત્રીસ વર્ષ જૂની મનીઓર્ડર પહોંચોની આખી મોટી થપ્પી હતી.

જેમાં સરલા દર મહિને પોતાના પરસેવાની કમાણીમાંથી રમણકાકાના બનાવટી નામે મનીઓર્ડર ફોર્મ ભરતી હતી અને પોતાના જ ઘરે મોકલતી હતી!

મનોજના હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા અને તેના ગળામાંથી અવાજ નીકળવો સાવ બંધ થઈ ગયો.

સરલા ધીમા પગલે ઓરડામાં આવી અને તેણે મનોજના ધ્રૂજતા ખભા પર પોતાનો દાઝેલો હાથ મૂક્યો.

'મનોજ... મારા વહાલા ભાઈ, મને માફ કરી દેજે,' સરલાનો અવાજ ડૂસકાંમાં ફેરવાઈ ગયો હતો.

'ત્રીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે બાપુજી અચાનક ગુજરી ગયા, ત્યારે તું માંડ બાર વર્ષનો નાનો બાળક હતો.'

'ઘરમાં અનાજનો એક દાણો નહોતો અને સગા કાકાએ પણ આપણને ભૂખે મરવા રસ્તા પર છોડી દીધા હતા.'

'તું ભણવામાં ખૂબ હોશિયાર હતો અને તારું સપનું મોટો એન્જિનિયર બનીને પિતાનું નામ રોશન કરવાનું હતું.'

'જો તને ખબર પડી હોત કે ઘરમાં પૈસા નથી, તો તું ભણવાનું અધૂરું છોડીને કોઈ ચાની લારી કે ગેરેજમાં મજૂરી કરવા લાગત.'

'હું મારી સગી આંખે મારા નાના ભાઈનું ઉજ્જવળ ભવિષ્ય રોળાતું નહોતી જોઈ શકતી.'

'મેં મારી શાળાનું ભણતર છોડી દીધું અને ગામની પેલી કાપડ મિલમાં રાતની આકરી શિફ્ટમાં ગરમ બોઈલર સાફ કરવાનું અને લાદી લૂછવાનું કામ શરૂ કર્યું.'

'મને જે મજૂરી મળતી, એ હું પોસ્ટ ઓફિસે જઈને રમણકાકાના નામે મનીઓર્ડર કરી દેતી હતી જેથી તારા મનમાં ક્યારેય કોઈ હીનભાવના ન આવે.'

'તને એમ જ લાગે કે તારા વડીલો તારી પાછળ ઊભા છે અને તું ગર્વથી માથું ઊંચું રાખીને ભણી શકે.'

'એક કાળી રાત્રે બોઈલર ફાટતાં મારો આખો હાથ ભયાનક રીતે દાઝી ગયો... ડોક્ટરોએ કહ્યું કે ઓપરેશન કરાવવું પડશે, પણ મેં એ પૈસા બચાવીને તારી કોલેજની પ્રવેશ ફી ભરી દીધી હતી.'

'મેં લગ્ન પણ એટલા માટે ન કર્યા કે સાસરે જવાથી તારો ભણતરનો ખર્ચ અટકી જાત.'

'મેં આખી જિંદગી આ રહસ્ય મારા કાળજામાં પથ્થર મૂકીને દાટી રાખ્યું હતું જેથી મારા ભાઈના ચહેરા પર ક્યારેય કોઈ ઉપકારનો બોજ ન આવે.'

આ શબ્દો સાંભળતાં જ મનોજના હાથમાંથી કાગળો છૂટી ગયા અને જમીન પર વેરવિખેર થઈ ગયા.

તેના કાનમાં જાણે હજારો શંખ એકસાથે વાગવા લાગ્યા અને તેનું આખું અસ્તિત્વ શરમ અને અસીમ પશ્ચાતાપથી કાંપી ઊઠ્યું.

જે બહેનને તે સામાન્ય અને પોતાના પર આશ્રિત માનતો હતો, એ બહેને તો પોતાનું આખું જીવન, પોતાની સુંદરતા, પોતાનું શરીર, પોતાના લગ્ન અને તમામ સપનાઓ તેના ભવિષ્ય માટે અગ્નિમાં હોમી દીધાં હતાં.

મનોજની આંખોમાંથી આંસુનો મહાસાગર ઊમટી પડ્યો અને તે સીધો સરલાના ચરણોમાં ઢળી પડ્યો.

તેણે સરલાના દાઝેલા હાથને પોતાના બંને હાથમાં લઈ લીધો અને પોતાની આંખો તથા માથા પર ચાંપીને નાના બાળકની જેમ પોકેપોકે રડવા લાગ્યો.

'મોટીબહેન... મારી દેવી સમાન બહેન! મને માફ કરી દો!' મનોજનો અવાજ ડૂસકાંમાં રૂંધાઈ ગયો હતો.

'હું કેટલો મોટો અંધ, કેટલો નગુણો અને કેટલો કૃતઘ્ન ભાઈ હતો કે જેણે તમારી આ પવિત્ર તપસ્યાને ક્યારેય ઓળખી જ નહીં!'

'તમે તમારું લોહી અને જવાની રેડીને મને મોટો સાહેબ બનાવ્યો, અને હું પેલા સ્વાર્થી કાકાના ગુણગાન ગાતો રહ્યો!' મનોજ પોતાની છાતી પીટવા લાગ્યો.

નીતા પણ દોડી આવી અને તેણે સરલાને બંને હાથે વળગીને કહ્યું, 'દીદી, તમે નણંદ નથી, તમે આ ઘરની સાક્ષાત અન્નપૂર્ણા અને ઈશ્વર છો!'

સરલાએ નીચે નમીને મનોજને પોતાના બંને હાથે ઊભો કર્યો અને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો.

'ભાઈ, રડ નહીં... તું આજે મોટો એન્જિનિયર બની ગયો, સમાજમાં તારું માન વધ્યું, એ જ તો મારી આખી જિંદગીની સૌથી મોટી કમાણી છે!' સરલાએ વાત્સલ્યથી કહ્યું.

ઘરમાં ત્રીસ વર્ષ જૂના અંધકાર અને અજ્ઞાનનો પડદો કાયમ માટે હટી ગયો હતો.

અને એ ઘરમાં એક બહેનના અપ્રતિમ બલિદાન અને ભાઈ-બહેનના અમર સ્નેહની પવિત્ર જ્યોત સદાય માટે પ્રજ્વલિત થઈ ચૂકી હતી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.