ભંગારના જૂના કબાટનું ચોરખાનું ખોલતાં જ અંદરથી નીકળેલી ફાઈલે પિતાના પગ નીચેથી જમીન સરકાવી દીધી...

લાકડાના જૂના પાટિયા વચ્ચેથી "કડડભૂસ" અવાજ સાથે અંદરનું ચોરખાનું બહાર સરકી આવ્યું.

દિનેશના હાથમાં રહેલી ટોર્ચનો પ્રકાશ એ સાંકડી જગ્યા પર પડ્યો. અંદર કોઈ સોનાના દાગીના કે રોકડ રૂપિયા નહોતા. અંદર માત્ર લાલ કપડામાં લપેટેલી એક નાની પ્લાસ્ટિકની થેલી હતી. એ થેલીમાં આશરે ત્રીસ વર્ષ જૂની બાળરોગ નિષ્ણાત ડૉક્ટરની સહીવાળી ફાઈલ અને બે ફોટોગ્રાફ હતા.

એક ફોટામાં એક મહિનાનું નવજાત શિશુ હતું, જેની પીઠ પર લાલ રંગનો મોટો તલ સાફ દેખાતો હતો. બીજા ફોટામાં એ જ બાળકને ખોળામાં લઈને બેઠેલા એક યુવાન દંપતીના ચહેરા પર અસમર્થ આંસુ હતા.

દિનેશે ધ્રૂજતા હાથે ફાઈલ ખોલી. ફાઈલના પહેલા પાને લખેલું હતું: "દર્દીનું નામ: અનિકેત. જન્મ તારીખ: ૧૪ ઓગસ્ટ ૧૯૯૪. લોહીનું જૂથ: ઓ નેગેટિવ. સ્થિતિ: હૃદયમાં જન્મજાત કાણું, ગંભીર."

અનિકેત એ દિનેશના પોતાના સગા દીકરાનું નામ હતું. અનિકેતનો જન્મ પણ ૧૪ ઓગસ્ટ ૧૯૯૪ના રોજ જ થયો હતો, અને એની પીઠ પર બરાબર આવો જ લાલ તલ હતો.

દિનેશના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. શ્વાસ અટકી ગયો હોય તેવું લાગ્યું. તેણે આંખો મીંચીને માથું પકડી લીધું.

પોતે તો શહેરના ભંગારના ડેપોમાંથી સાત હજાર રૂપિયા આપીને માત્ર લાકડાના શોખ ખાતર આ જૂનો સાગનો કબાટ ખરીદી લાવ્યો હતો. કબાટના નીચેના ડ્રોઅરનું તળિયું ખોખલું લાગતાં તેણે હથોડી મારી હતી. પણ એ લાકડાના ખાનામાંથી પોતાના જ પરિવારનું કોઈ અંધારું સત્ય બહાર આવશે એવી કલ્પના પણ ક્યાંથી હોય?

દિનેશ અને નીતાના લગ્નને બત્રીસ વર્ષ થયાં હતાં. અનિકેત એમનો એકનો એક દીકરો હતો, જે હાલમાં જ મોટી કંપનીમાં મેનેજર બન્યો હતો અને આવતા મહિને એના લગ્ન લેવાના હતા. ઘરમાં લગ્નની તૈયારીઓ ચાલતી હતી.

દિનેશ એ ફાઈલ લઈને સીધો બેડરૂમમાં ગયો. નીતા પલંગ પર બેસીને લગ્નની કંકોતરીઓની યાદી બનાવતી હતી. દિનેશે જઈને નીતાના હાથમાંથી પેન ખેંચી લીધી અને એ જૂની ફાઈલ એના ખોળામાં મૂકી.

"નીતા, આ શું છે?" દિનેશનો અવાજ કાંપતો હતો.

નીતાએ ફાઈલ જોઈ. એના ચહેરા પરનો રંગ પળવારમાં ઊડી ગયો. હાથમાંથી કંકોતરીની ડાયરી સરકીને નીચે પડી ગઈ.

"આ... આ તમને ક્યાંથી મળ્યું?" નીતાના ગળામાંથી માંડ અવાજ નીકળ્યો.

"ક્યાંથી મળ્યું એ મહત્વનું નથી, નીતા. આમાં અનિકેતના બાળપણનો ફોટો કેમ છે? આ કબાટ તો મેં આજે બપોરે ભંગારવાળા પાસેથી લીધો છે. એ કબાટના ગુપ્ત ખાનામાં આપણા દીકરાની હોસ્પિટલની ફાઈલ શું કરતી હતી?" દિનેશની આંખોમાં વેદના અને ગુસ્સો બંને ભળેલા હતા.

નીતા ચૂપચાપ માથું નીચું રાખીને ધ્રૂજતી રહી. એની આંખોમાંથી દડદડ આંસુ વહેવા લાગ્યા.

"મને જવાબ આપ, નીતા! તું બત્રીસ વર્ષથી મારી સાથે છે. આપણે ક્યારેય એકબીજાથી કંઈ છુપાવ્યું નથી. શું અનિકેત આપણો દીકરો નથી?" દિનેશ પલંગની ધાર પર બેસી પડ્યો.

નીતાએ દિનેશના પગ પકડી લીધા. "દિનેશ, અનિકેત આપણો જ દીકરો છે. મેં એને નવ મહિના પેટમાં નથી રાખ્યો, પણ મારી છાતીનું દૂધ પીવડાવીને મોટો કર્યો છે. એ વાતને આજે અઠ્ઠાવીસ વર્ષ થઈ ગયાં. હવે એ જૂના ઘા શા માટે ઉખેડો છો?"

દિનેશને ચક્કર આવી ગયા. જે દીકરાને તેણે પોતાની આંગળી પકડીને ચાલતાં શીખવ્યું હતું, જેના સપના પૂરા કરવા માટે તેણે પોતાની આખી જિંદગીની કમાણી ખર્ચી નાખી હતી, એ દીકરો પોતાનો લોહીનો નહોતો?

"નીતા, મને શરૂઆતથી છેલ્લે સુધી બધું સાચું કહે. નહીં તો હું અનિકેત સામે ઊભા રહેવા લાયક પણ નહીં રહું." દિનેશે હાથ જોડીને કહ્યું.

નીતાએ આંસુ લૂછતાં એક ઊંડો શ્વાસ લીધો અને તૂટેલા અવાજે વાત માંડી.

"યાદ કરો દિનેશ, ઓગસ્ટ ૧૯૯૪નો એ દિવસ. હું મારી ડિલિવરી માટે પિયર ગઈ હતી અને તમે ઓફિસના અગત્યના કામે મુંબઈ અટવાઈ ગયા હતા. ભારે વરસાદના કારણે બધી ટ્રેનો બંધ થઈ ગઈ હતી."

દિનેશને એ દિવસ યાદ આવ્યો. પૂર જેવી સ્થિતિ હતી અને તે ત્રણ દિવસ સુધી મુંબઈ સ્ટેશન પર અટવાયેલો રહ્યો હતો.

"હોસ્પિટલમાં મેં એક મૃત બાળકને જન્મ આપ્યો હતો, દિનેશ." નીતાના અવાજમાં અઠ્ઠાવીસ વર્ષ જૂનો કલ્પાંત તાજો થઈ ગયો. "ડૉક્ટરે કહ્યું કે નાળ ગળામાં વીંટળાઈ ગઈ હતી. હું બેભાન થઈ ગઈ હતી. જ્યારે ભાન આવ્યું ત્યારે મારી ગોદ ખાલી હતી. હું પાગલ જેવી થઈ ગઈ હતી. મારે જીવવું નહોતું."

દિનેશ સુન્ન થઈને સાંભળી રહ્યો.

"એ જ રાત્રે, એ જ હોસ્પિટલના જનરલ વોર્ડમાં એક ગરીબ મજૂર દંપતી દાખલ થયું હતું. એમની પત્નીએ એક દીકરાને જન્મ આપ્યો હતો. એ દીકરો એટલે આ અનિકેત. પણ બાળકના હૃદયમાં મોટો ખામીવાળો વાલ્વ હતો. ડૉક્ટરોએ કહ્યું કે બાળકને બચાવવા માટે તાત્કાલિક મોટું ઓપરેશન કરવું પડશે, જેનો ખર્ચ એ જમાનામાં બે લાખ રૂપિયા જેવો થતો હતો."

નીતાએ આગળ કહ્યું, "એ મજૂર બાપ પાસે બે હજાર રૂપિયા પણ નહોતા. એ માણસ હોસ્પિટલના ઓટલા પર બેસીને પોતાના નવજાત બાળકને ખોળામાં રાખીને ચોધાર આંસુએ રડતો હતો. એની પત્ની પણ ગંભીર બીમાર હતી. મારા પિતાજીએ એ દ્રશ્ય જોયું. એમણે એ માણસ સાથે વાત કરી. મારા પિતાએ એને કહ્યું કે મારી દીકરીએ હમણાં જ પોતાનું બાળક ગુમાવ્યું છે અને એ આઘાતમાં મરી જશે. જો તમે આ બાળક અમને સોંપી દો, તો અમે એનું મોટામાં મોટી હોસ્પિટલમાં ઓપરેશન કરાવીશું અને એને રાજકુમારની જેમ ઉછેરીશું."

દિનેશે ગળામાં ભરાયેલા ડૂસકાને રોકતાં પૂછ્યું, "તો એ દંપતી માની ગયું?"

"એ મજૂર બાપે રડતાં રડતાં કહ્યું હતું કે, મારા ઘરમાં આ બાળક દવા વગર તડપીને મરી જશે. એના કરતાં કોઈ સારા ઘરમાં એને નવું જીવન મળે તો એ જીવી જશે. મારા પિતાજીએ એ બાળકને સ્વીકાર્યું. તમે મુંબઈથી પાછા આવ્યા એ પહેલાં તો બાળકના હૃદયનું સફળ ઓપરેશન પણ થઈ ચૂક્યું હતું. મેં જ્યારે એ બાળકને પહેલી વાર ખોળામાં લીધો, ત્યારે એણે મારી આંગળી પકડી લીધી હતી. એ ક્ષણે જ હું એની સાચી મા બની ગઈ હતી. તમે આવ્યા ત્યારે મેં તમને કહી દીધું કે આ આપણો જ દીકરો છે. હું તમને દુઃખ નહોતી આપવા માંગતી."

"પણ આ કબાટ? આ ફાઈલ એમાં કેમ હતી?" દિનેશે પૂછ્યું.

"એ બાળક આપતી વખતે એ લાચાર પિતાએ આ હોસ્પિટલની ફાઈલ અને બે ફોટા મારા પિતાજીને આપ્યા હતા. એમણે કહ્યું હતું કે ક્યારેય જરૂર પડે તો આ બાળકની મેડિકલ હિસ્ટ્રી કામ લાગે. મારા પિતાજી લાકડાના જૂના વેપારી હતા. એમણે પોતાના રૂમના સાગના કબાટમાં ગુપ્ત ખાનું બનાવીને આ દસ્તાવેજ સાચવી રાખ્યા હતા. બે વર્ષ પહેલાં પિતાજી ગુજરી ગયા પછી ભાઈઓએ પિયરનું જૂનું મકાન વેચી નાખ્યું અને આ જૂનો કબાટ ભંગારમાં આપી દીધો હતો. મને સ્વપ્નેય ખ્યાલ નહોતો કે એ કબાટ આ રીતે તમારી સામે આવીને ઊભો રહેશે."

રૂમમાં સોપો પડી ગયો. બહાર ધીમો પવન ફૂંકાતો હતો. દિનેશ ઊભો થયો અને બારી બહાર જોવા લાગ્યો.

આટલા વર્ષો સુધી પોતે જે સચ્ચાઈને પોતાની જિંદગી માનતો હતો, એ એક પરાયા બાળકની જિંદગી હતી. પણ શું સાચે જ અનિકેત પરાયો હતો? જ્યારે અનિકેતને નાનપણમાં તાવ આવતો ત્યારે આખી રાત પલંગ પાસે બેસીને એના માથે ઠંડા પાણીના પોતા કોણે મૂક્યા હતા? જ્યારે એ પહેલી વાર સાયકલ પરથી પડ્યો અને એના ઢીંચણ છોલાયા ત્યારે આંખમાંથી આંસુ કોના નીકળ્યા હતા?

પિતૃત્વ લોહીથી નથી બનતું, પિતૃત્વ તો વર્ષોના સ્નેહ, ત્યાગ અને ચિંતાથી ઘડાય છે.

એટલામાં ઘરના મુખ્ય દરવાજાની ઘંટડી વાગી.

નીતા ગભરાઈ ગઈ, "અનિકેત આવ્યો લાગે છે. પ્લીઝ દિનેશ, એને કંઈ ન કહેતા. આવતા મહિને એના લગ્ન છે. એ ભાંગી પડશે."

દિનેશે એક ક્ષણ માટે નીતા સામે જોયું. પછી એણે ધીમેથી પેલા બંને ફોટા અને હોસ્પિટલની ફાઈલ પોતાના હાથમાં લીધી.

દરવાજો ખોલ્યો તો સામે અનિકેત ઊભો હતો. હાથમાં મીઠાઈનું બોક્સ હતું અને ચહેરા પર લગ્નની ખરીદીનો થાક છતાં એક મીઠી ખુશી હતી.

"પપ્પા, જુઓ તો ખરા! તમારી પસંદગીની શેરવાની મળી ગઈ. આખી દુકાનમાં સૌથી બેસ્ટ પીસ તમારા માટે જ લીધો છે." અનિકેતે ઉત્સાહથી કહ્યું.

દિનેશે અનિકેતના ચહેરા સામે જોયું. એ જ મોટી આંખો, એ જ નિર્દોષ હાસ્ય. એ હાસ્યમાં ક્યાંય કોઈ પારકાપણું નહોતું. એ છોકરો પોતાના બાપ માટે દુનિયાની શ્રેષ્ઠ વસ્તુ શોધતો ફરતો હતો.

દિનેશ આગળ વધ્યો અને અનિકેતને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી દીધો.

અનિકેત થોડો સંકોચાયો, "અરે પપ્પા, શું થયું? અચાનક આટલો પ્રેમ? મમ્મી સાથે કંઈ ઝઘડો થયો કે શું?"

દિનેશે એના માથા પર હાથ ફેરવ્યો અને ભીની આંખે હસીને કહ્યું, "ના બેટા, બસ એમ જ થયું કે મારો દીકરો કેટલો મોટો થઈ ગયો છે. તું આ ઘરમાં આવ્યો એ દિવસથી આજ સુધી તેં અમને ફક્ત ખુશીઓ જ આપી છે."

"પપ્પા, તમે પણ ને... સાવ ઈમોશનલ થઈ જાવ છો," અનિકેતે હસીને કહ્યું અને રૂમ તરફ ગયો, "હું ફ્રેશ થઈને આવું છું, મમ્મી ચા બનાવજે!"

અનિકેત અંદર ગયો એટલે દિનેશ પાછો બેડરૂમમાં આવ્યો. નીતા હજુ પણ ધ્રૂજતી ઊભી હતી.

દિનેશે નીતાની સામે જોયું. પછી પોતાના ખિસ્સામાંથી લાઇટર કાઢ્યું. બાલ્કનીમાં જઈને એક સ્ટીલની કૂંડીમાં એણે પેલી ત્રીસ વર્ષ જૂની હોસ્પિટલની ફાઈલ અને બંને ફોટા મૂક્યા, અને લાઇટરથી આગ ચાંપી દીધી.

કાગળો ધીમે ધીમે બળીને રાખ થવા લાગ્યા.

નીતા આશ્ચર્યથી જોઈ રહી. દિનેશે નીતાના ખભા પર હાથ મૂક્યો અને શાંત અવાજે કહ્યું, "નીતા, જે કબાટમાં આ રહસ્ય અઠ્ઠાવીસ વર્ષ સુધી દબાયેલું રહ્યું, એ કબાટ ભલે ભંગારમાંથી પાછો આવ્યો. પણ આ ઘરમાં ફક્ત એક જ સત્ય છે. અનિકેત આપણો દીકરો છે, અને આપણે એના મા-બાપ છીએ. જે સત્ય એક દીકરાનું સુખ છીનવી લે, એ સત્યને જીવવાનો કોઈ અધિકાર નથી."

નીતાએ આંસુ ભરેલી આંખોથી દિનેશના હાથ પકડી લીધા. કૂંડીમાં બળતી એ કાગળની રાખ સાથે એક જૂનો ડર કાયમ માટે ભસ્મીભૂત થઈ ગયો હતો, અને એ રાખ પર એક પિતાનો અતૂટ પ્રેમ અડીખમ ઊભો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.