બીમાર વેવાઈ માટે સાસુએ પોતાની સોનાની કંઠી કાઢીને દીકરાના મોં પર ફેંકી ત્યારે...

શિયાળાની ઢળતી સાંજે રસોડાની ઠંડી લાદી પર બેસીને અઠ્ઠાવીસ વર્ષની ઉર્વશી પોતાના સાડીના પાલવમાં મોં છુપાવીને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી રહી હતી.

તેના ધ્રૂજતા હાથમાં તેનો સાદો સ્માર્ટફોન હતો જેમાં થોડીવાર પહેલાં જ તેના વતન સૌરાષ્ટ્રના છેવાડાના ગામડેથી તેના નાના ભાઈ હરેશનો રડમસ અવાજમાં ફોન આવ્યો હતો.

ઉર્વશીના સિત્તેર વર્ષના વૃદ્ધ ખેડૂત પિતા મગનભાઈને ઝેરી ટાઈફોઈડ અને ફેફસાંમાં ગંભીર ન્યુમોનિયાના ઈન્ફેક્શનને કારણે તાલુકાની સરકારી રેફરલ હોસ્પિટલના આઈસીયુ વોર્ડમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા.

મગનભાઈએ આખી જિંદગી સૂકી ધરતી પર પસીનો વહાવીને, પોતાના શરીરની કાળજી લીધા વગર ખેતી કરી હતી.

ઉર્વશી જ્યારે માત્ર પાંચ વર્ષની બાળકી હતી ત્યારે તેની માતાનું અકાળે અવસાન થયું હતું.

તે સમયે મગનભાઈએ બીજા લગ્ન નહોતા કર્યા અને પોતે મા અને બાપ બંને બનીને ઉર્વશીને પોતાના હાથે ચોટલી વાળીને અને રોટલા ઘડીને મોટી કરી હતી.

પોતાના પગમાં કાંટા વાગ્યા હોય તો પણ મગનભાઈએ ક્યારેય ઉર્વશીના ચહેરા પર ઉદાસી નહોતી આવવા દીધી.

ડોક્ટરોએ હરેશને સ્પષ્ટ કહી દીધું હતું કે મગનભાઈના બંને ફેફસાંમાં પાણી ભરાઈ ગયું છે અને તેમની હાલત અત્યંત નાજુક છે.

જો આગામી ચોવીસ કલાકમાં જરૂરી મોંઘી દવાઓ અને સારવાર નહીં મળે તો કોઈપણ અનિચ્છનીય બનાવ બની શકે છે.

ઉર્વશીનો જીવ પોતાના દેવ જેવા પિતા પાસે પહોંચવા માટે તરફડી રહ્યો હતો.

પરંતુ ડ્રોઈંગ રૂમમાં સોફા પર બેઠેલા તેના પતિ પ્રતીકે ગામડે જવાની ચોખ્ખી અને કઠોર શબ્દોમાં ના પાડી દીધી હતી.

પ્રતીક એક ખાનગી કંપનીમાં એકાઉન્ટન્ટ તરીકે નોકરી કરતો હતો અને સ્વભાવે પૈસા બાબતે સાવ સંકુચિત તથા સ્વાર્થી હતો.

"ઉર્વશી, તને ખબર છે કે હમણાં જ ગયા મહિને આપણે આ નવા ફ્લેટનો મોટો હપ્તો ભર્યો છે." પ્રતીકનો અવાજ સાવ રૂખો હતો.

"મારા બેંક ખાતામાં માંડ ઘરખર્ચ પૂરતા પૈસા બચ્યા છે, મારી પાસે કોઈ વધારાની બચત નથી."

"ગામડે જવા-આવવાનું બસનું ભાડું અને ત્યાં દવાખાનામાં પૈસા આપવાના થાય તો આખો મહિનો આપણું ઘર કેવી રીતે ચાલશે?"

"તારા બે સગા ભાઈઓ ત્યાં ગામડે બેઠા છે, તેઓ હોસ્પિટલનું સંભાળી લેશે, તારે આટલા દૂર દોડવાની કોઈ જરૂર નથી."

ઉર્વશીએ પ્રતીકના બંને પગ પકડી લીધા, હાથ જોડ્યા અને ચોધાર આંસુએ કરગરવા લાગી:

"પ્રતીક, મારા બાપુજી હોસ્પિટલના ખાટલા પર આખરી શ્વાસ ગણી રહ્યા છે!"

"તેમણે મારા માટે આખી જિંદગી પોતાના સુખો વેચી દીધા છે, મને એકવાર તેમનું છેલ્લું મોં જોવા જવા દો!"

"હું ત્યાં જઈને એક રૂપિયો પણ નહીં વાપરું, હું બસમાં ઉભા પગે જતી રહીશ, પણ મને જવા દો!"

પરંતુ પ્રતીકના પથ્થર જેવા હૃદય પર પત્નીના આંસુઓની કોઈ અસર ન થઈ.

તેણે ઉર્વશીનો હાથ ઝટકાવી દીધો અને ટીવીનો અવાજ વધારીને પોતાના રૂમમાં જતો રહ્યો.

ઓસરીના લાકડાના જૂના હિંચકા પર બેઠેલાં સાત વર્ષના વિધવા સાસુ જસુબા આ આખો વિવાદ સાંભળી રહ્યાં હતાં.

આખા કુટુંબમાં અને જ્ઞાતિમાં જસુબા પોતાના કડક શિસ્ત, મક્કમ સ્વભાવ, ગંભીર ચહેરા અને ઓછાબોલા મિજાજ માટે જાણીતાં હતાં.

તેમણે ક્યારેય વહુ સાથે લાડ-પ્રેમની મીઠી વાતો નહોતી કરી એટલે ઉર્વશી પણ સાસુથી હંમેશાં સહેજ થથરતી રહેતી હતી.

ઉર્વશીને મનોમન ખાતરી હતી કે સાસુ પણ હંમેશ મુજબ દીકરાનો જ પક્ષ લેશે અને તેને ગામડે જવાની મંજૂરી નહીં આપે.

તે રાત્રે ઉર્વશી અન્નનો એક દાણો પણ લીધા વગર, રડતાં રડતાં રસોડાના ઓટલા પર જ આખી રાત તરફડતી રહી.

પરંતુ બીજે દિવસે સવારે બરાબર સાડા ચાર વાગ્યે, જ્યારે આકાશમાં હજુ તારા ટમટમતા હતા...

ત્યારે અચાનક ઉર્વશીના માથા પર કોઈએ અત્યંત વહાલથી પ્રેમાળ હાથ મૂક્યો.

ઉર્વશીએ ચોંકીને આંખો ખોલી.

સામે સાસુ જસુબા ઊભાં હતાં!

જસુબાએ પોતાની જૂની તીર્થયાત્રાની ઘાટી સુતરાઉ સાડી પહેરેલી હતી અને માથે કાળો ગરમ ધાબળો ઓઢેલો હતો.

તેમના એક હાથમાં મોટો પિત્તળનો ચાર ખાનાવાળો ટિફિન ડબ્બો હતો જેમાંથી ગરમાગરમ દેશી ગાયના ઘીવાળી મગની દાળની ખીચડી અને અજમાવાળી કઢીની સુગંધ પ્રસરી રહી હતી.

અને બીજા હાથમાં એક નાની કાપડની થેલી હતી.

"ઊભી થા ઉર્વશી, ફટાફટ મોં-હાથ ધોઈ લે અને તારી સાડી બદલી લે." જસુબાનો અવાજ સાવ શાંત પણ હિમાલય જેવો મક્કમ હતો.

"આપણે સવા પાંચ વાગ્યાની પહેલી એસટી બસ પકડીને તારા બાપુજી પાસે હોસ્પિટલ પહોંચવાનું છે."

ઉર્વશી આશ્ચર્યથી સ્તબ્ધ થઈ ગઈ, "બા... તમે?"

બરાબર તે જ સમયે રસોડામાંથી વાસણ ખખડવાનો અવાજ સાંભળીને પ્રતીક પણ ઊંઘમાંથી જાગીને ઓસરીમાં આવ્યો.

પ્રતીકે પોતાની માતાને થેલો લઈને તૈયાર થયેલી જોઈને અત્યંત નારાજગીથી બૂમ પાડી:

"બા, આ તમે વહેલી સવારે શું ગાંડા જેવું માંડ્યું છે? મેં ગઈકાલે રાત્રે જ ઉર્વશીને ગામડે જવાની ચોખ્ખી ના પાડી દીધી છે!"

"આપણી પાસે દવાખાનાના વધારાના ખર્ચા કે બસના ભાડાના પૈસા નથી!"

આ સાંભળતાં જ જસુબાના ચહેરા પર એક પ્રચંડ ક્રોધ અને ધિક્કારની જવાળા પ્રગટી ઊઠી.

તેમણે આગળ વધીને પ્રતીકના મોં સામે જોયું અને તેમનો અવાજ આખા મકાનમાં રણચંડીની જેમ ગર્જી ઊઠ્યો:

"પ્રતીક! તારા મોંમાંથી નીકળેલા આ નીચ શબ્દો સાંભળીને આજે મને મારી પોતાની કૂખ પર કાયમ માટે શરમ આવે છે!"

"મેં તને મોટો સાહેબ બનાવ્યો પણ તારામાં એક સાદા માણસાઈનો સંસ્કાર પણ ન આવ્યો!"

"તારા સસરા મગનભાઈ એ કોઈ પારકા કે રસ્તાના ભિખારી નથી, એ આપણા ઘરની સાક્ષાત આબરૂ અને આપણા વેવાઈ છે!"

"ચાર વર્ષ પહેલાં જ્યારે તારી નોકરી છૂટી ગઈ હતી અને આપણે સાવ ભાંગેલી કફોડી હાલતમાં હતાં..."

"ત્યારે આખા સમાજે આપણો સાથ છોડી દીધો હતો, પણ આ મગનભાઈએ તારી ગરીબી સામે નહોતું જોયું!"

"તેમણે તારા હાથ પકડીને કહ્યું હતું કે હું મારા કાળજાનો ટુકડો સમાન દીકરી તમારા સંસ્કારો પર ભરોસો રાખીને સોંપું છું!"

"તેમણે ક્યારેય આપણી પાસે એક રૂપિયાનું દહેજ કે કરિયાવર નહોતો માંગ્યો!"

"અને આજે જ્યારે તે દેવ જેવો ખુદ્દાર વડીલ પથારીમાં તરફડી રહ્યો છે, ત્યારે તું રૂપિયાની ગણતરી કરે છે?"

"દીકરીના બાપનું ઋણ આ સંસારમાં કોઈ ચૂકવી નથી શકતું પ્રતીક!"

જસુબાએ પોતાના પાલવની જૂની ગાંઠમાંથી પોતાની સોનાની બે તોલાની વારસાગત કંઠી કાઢી.

સાથે તેમણે પોતાના પચાસ વર્ષના જીવનમાંથી એક-એક રૂપિયો બચાવીને રાખેલા રોકડા પચ્ચીસ હજાર રૂપિયા પ્રતીકના હાથમાં જોરથી પછાડ્યા.

"આ લે તારા પૈસા! જો તારી પાસે પૈસા ન હોય તો આ મારી આખી જિંદગીની સોનાની કંઠી હમણાં જ સોનીને વેચી દેજે!"

"પણ મારા ઘરની વહુના પિતા હોસ્પિટલમાં પૈસા કે સારવાર વગર દમ તોડી દે એ કાળો કલંક હું જીવતેજીવ મારા માથે ક્યારેય નહીં લાગવા દઉં!"

"જો તારે ન આવવું હોય તો તું ઘરમાં પડ્યો રહે, હું મારી દીકરી ઉર્વશીને લઈને હમણાં જ નીકળું છું!"

આ શબ્દો સાંભળતાં જ પ્રતીકનું માથું શરમ અને પસ્તાવાથી જમીનમાં ખૂંપી ગયું.

તેના મોંમાંથી એક પણ શબ્દ ન નીકળ્યો.

ઉર્વશીની આંખોમાંથી કૃતજ્ઞતા અને અહોભાવના અવિરત આંસુ વહી નીકળ્યા.

જસુબાએ ઉર્વશીનો ધ્રૂજતો હાથ પકડ્યો અને બંને સાસુ-વહુ પરોઢિયે બસ સ્ટેન્ડ તરફ ચાલવા લાગ્યાં.

બસમાં આખી મુસાફરી દરમિયાન જસુબા ઉર્વશીનો હાથ પકડીને બેસી રહ્યાં અને તેને ધીરજ આપતાં રહ્યાં: "ઉર્વશી, મહાદેવ પર ભરોસો રાખ, તારા બાપુજીને કશું નહીં થાય."

ત્રણ કલાકની મુસાફરી પછી તેઓ તાલુકાની સરકારી હોસ્પિટલ પહોંચ્યાં.

હોસ્પિટલના આઈસીયુ વોર્ડમાં મગનભાઈ ઓક્સિજનના માસ્ક સાથે બેભાન જેવા સૂતા હતા.

ત્યાં ઊભેલા ડોક્ટરે કહ્યું કે તાત્કાલિક વીસ હજાર રૂપિયાની મોંઘી દવાઓ લાવવી પડશે.

જસુબાએ એક ક્ષણનો પણ વિચાર કર્યા વગર પોતાની તે રોકડ રકમ કાઉન્ટર પર જમા કરાવી દીધી.

બપોરે બાર વાગ્યે જ્યારે મગનભાઈએ ધીમેથી આંખો ખોલી...

ત્યારે તેમણે સામે પોતાની દીકરી ઉર્વશી અને પોતાની કડક સાસુ જસુબાને હાથ જોડીને ઊભેલાં જોયાં!

જસુબા પોતે ખાટલા પાસે બેસી ગયાં.

તેમણે પોતાના હાથે ટિફિનમાંથી ગરમાગરમ ખીચડી વાટકામાં કાઢી.

અને જસુબાએ પોતાના ધ્રૂજતા હાથે ચમચી ભરીને મગનભાઈના મોંમાં ખીચડીનો કોળિયો મૂક્યો!

"વેવાઈ સાહેબ, તમે જરાય ચિંતા ન કરશો." જસુબાનો અવાજ અત્યંત ભીનો અને ગળગળો થઈ ગયો.

"જ્યાં સુધી તમારી આ બહેન બેઠી છે ત્યાં સુધી તમારા વાળને પણ કોઈ આંચ નહીં આવવા દઉં."

"તમારી દીકરી અમારા ઘરની વહુ નહીં, પણ અમારા ઘરનું ગૌરવ અને સાક્ષાત લક્ષ્મી છે."

મગનભાઈની આંખોમાંથી હર્ષ અને આદરના આંસુ વહીને ઓશિકામાં સમાઈ ગયા.

તેમણે ધ્રૂજતા હાથે જસુબા સામે હાથ જોડ્યા.

ઉર્વશી હોસ્પિટલના તે રૂમના ખૂણામાં બેસી પડી અને તેણે જસુબાના બંને પગ પકડીને પોતાના માથા પર મૂકી દીધા.

"બા... તમે સાસુ નથી, તમે તો સાક્ષાત જગદંબા છો!" ઉર્વશી પોક મૂકીને રડી પડી.

સાંજે પ્રતીક પણ પસ્તાવો કરતાં કરતાં બીજી બસ પકડીને હોસ્પિટલ દોડી આવ્યો.

તેણે વોર્ડમાં આવીને મગનભાઈના બંને પગ પકડી લીધા અને ચોધાર આંસુએ રડી પડ્યો.

"બાપુજી, મને માફ કરી દો! હું પૈસાના અંધકારમાં સાચી માણસાઈ ભૂલી ગયો હતો." પ્રતીક બોલ્યો.

"આજ પછી હું ક્યારેય પરિવારના સુખ સામે પૈસાની ગણતરી નહીં કરું."

મગનભાઈએ પ્રતીકના માથા પર હાથ મૂકીને તેને આશીર્વાદ આપ્યા.

જસુબાએ પોતાના દીકરા અને વહુ બંનેને એકસાથે પોતાની છાતી સરસા ચાંપી લીધા.

તે દિવસે તે સરકારી હોસ્પિટલના વોર્ડમાં સાસુ અને વહુના પવિત્ર સંબંધીએ સાબિત કરી દીધું...

કે સંબંધો માત્ર કાગળના લગ્ન દસ્તાવેજોથી નથી ચાલતા.

સાચો સંબંધ એ હોય છે જ્યાં સાસુ પોતાના વેવાઈના દર્દને પોતાનું સમજીને દીકરીના પિતાની આબરૂ સાચવવા માટે પોતાનું સર્વસ્વ ન્યોછાવર કરી દે છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.