કોન્વોકેશનમાં ગોલ્ડ મેડલ લેતાં પહેલાં દીકરાએ પટાવાળા બાપના પગ પકડી લીધા કારણ કે...

શહેરના વિશાળ યુનિવર્સિટી ઓડિટોરિયમમાં હજારો લોકોની ભીડથી આખો ભવ્ય હોલ ખીચોખીચ ભરેલો હતો.

સ્ટેજ પર સોનેરી રોશની ઝગમગી રહી હતી અને વાયોલિન તથા બંસીના મધુર સૂર વાતાવરણને અત્યંત ગરિમાપૂર્ણ બનાવી રહ્યા હતા.

આજે રાજ્યની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત અને જૂની એન્જિનિયરિંગ કોલેજનો વાર્ષિક પદવીદાન સમારોહ યોજાયો હતો.

ઓડિટોરિયમમાં રાજ્યપાલ, શિક્ષણ મંત્રી, દેશ-વિદેશના મોટા ઉદ્યોગપતિઓ અને ત્રણ હજારથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ તથા તેમના પ્રતિષ્ઠિત પરિવારજનો ઉપસ્થિત હતા.

આગળની વીઆઈપી લાઈનમાં બાવીસ વર્ષનો ચિરાગ પોતાના કાળા રંગના ચમકતા કોન્વોકેશન ગાઉનમાં અત્યંત ગર્વ અને અહંકાર સાથે બેઠો હતો.

ચિરાગે સમગ્ર યુનિવર્સિટીમાં એન્જિનિયરિંગ ફેકલ્ટીમાં ૯.૮ સીજીપીએ સાથે પ્રથમ રેન્ક મેળવ્યો હતો.

અને આજે તેને રાજ્યના સૌથી મોટા દાનવીર ઉદ્યોગપતિના હસ્તે ગોલ્ડ મેડલ એનાયત થવાનો હતો.

પરંતુ ઓડિટોરિયમના સૌથી પાછળના છેવાડે, બહારના કાચના દરવાજા પાસે ઊભેલા એક માણસ તરફ ચિરાગ વારંવાર ચિડાઈને અને શરમથી જોઈ રહ્યો હતો.

તે માણસ ચિરાગના સાઠ વર્ષના પિતા ત્રિભોવનભાઈ હતા.

ત્રિભોવનભાઈ તે જ એન્જિનિયરિંગ કોલેજમાં છેલ્લા ત્રીસ વર્ષથી મુખ્ય પટાવાળા તરીકે પ્રામાણિકતાથી નોકરી કરતા હતા.

તેમના શરીરે જૂનો, કરચલીવાળો ખાખી ગણવેશ હતો જેના ખભા પર પટાવાળાનો પિત્તળનો બેજ લાગેલો હતો.

તેમણે માથે ખાખી ગોળ ટોપી પહેરી હતી અને હાથમાં સાહેબો માટે પાણીની બોટલો અને કચરાનું મોટું ઝાડુ હતું.

ચિરાગ જ્યારે ચાર વર્ષ પહેલાં આ મોટી કોલેજમાં મેરિટ પર પ્રવેશ્યો હતો, ત્યારે તેણે ઘરે જઈને પોતાના પિતાને અત્યંત કડક અને અપમાનજનક શબ્દોમાં સૂચના આપી હતી:

"બાપુજી, કોલેજમાં ભૂલથી પણ મારી સામે ન જોશો કે મને તમારો દીકરો કહીને ન બોલાવશો."

"મારા તમામ મિત્રો મર્સિડીઝ અને બીએમડબ્લ્યુ ગાડીઓમાં આવે છે, તેઓ કરોડપતિ પરિવારોના વારસદારો છે."

"જો તેમને ખબર પડશે કે મારો સગો બાપ આ જ કોલેજમાં પટાવાળો છે અને સાહેબોની ઘંટડીઓ વગાડીને એંઠવાડ ઉપાડે છે..."

"તો મારી આખી કોલેજમાં થૂં-થૂં થશે અને લોકો મારી મજાક ઉડાવશે!"

"તમે માત્ર તમારા પટાવાળાના કામથી કામ રાખજો, મારી સામે એક અજાણ્યા માણસની જેમ જ રહેજો!"

દેવ જેવા ભોળા પિતા ત્રિભોવનભાઈએ પોતાના દીકરાના ભવિષ્ય ખાતર આંખમાં આંસુ સાથે આ અસહ્ય અપમાનજનક શરત સ્વીકારી લીધી હતી.

છેલ્લા ચાર વર્ષમાં ત્રિભોવનભાઈએ ક્યારેય કેમ્પસમાં ચિરાગ સામે હસીને જોયું પણ નહોતું.

જ્યારે ચિરાગ પોતાના અમીર મિત્રો સાથે કેન્ટીનમાં હસતો નીકળતો, ત્યારે ત્રિભોવનભાઈ ઓસરીના મોટા થાંભલા પાછળ છુપાઈ જતા હતા જેથી ચિરાગને શરમ ન આવે.

તેઓ કેન્ટીનમાં બપોરનું ભોજન કરવાનું ટાળતા હતા અને દરરોજ બચતા ત્રીસ રૂપિયા ભેગા કરીને ચિરાગ માટે એન્જિનિયરિંગના મોંઘા પુસ્તકો ખરીદી લાવતા હતા.

ચિરાગ જ્યારે નાનો હતો ત્યારે તેને ઝેરી મેલેરિયા થયો હતો, તે સમયે ત્રિભોવનભાઈ તેને પોતાની પીઠ પર બાંધીને દસ કિલોમીટર પગપાળા ચાલીને સરકારી દવાખાને લઈ ગયા હતા.

આજે સવારે પણ જ્યારે ત્રિભોવનભાઈએ વહેલા ઊઠીને પોતાના ખાખી ગણવેશ પર કોલસાની ઈસ્ત્રી ફેરવી હતી...

અને ચિરાગને પૂછ્યું હતું કે શું તેઓ હોલની છેલ્લી લાઈનમાં બેસીને તેને મેડલ લેતો જોઈ શકે છે?

ત્યારે ચિરાગે મોં મચકોડીને કહ્યું હતું, "તમારે છેલ્લી લાઈનમાં પણ નથી બેસવાનું, તમે દરવાજે ઊભા રહીને તમારી પટાવાળાની ડ્યુટી કરો!"

પરંતુ હવે ચિરાગના જીવનની તે સુવર્ણ ક્ષણ આવી પહોંચી હતી.

સ્ટેજ પરથી એનાઉન્સમેન્ટ ગૂંજી ઊઠ્યું:

"હવે આ વર્ષના ઓલ યુનિવર્સિટી ગોલ્ડ મેડલ વિજેતા વિદ્યાર્થી ચિરાગ ત્રિભોવનદાસને સ્ટેજ પર આમંત્રિત કરવામાં આવે છે!"

આખો હોલ હજારો લોકોની તાળીઓના ગડગડાટથી ગૂંજી ઊઠ્યો.

ચિરાગ છાતી ફુલાવીને, અત્યંત અહંકાર અને વટ સાથે સ્ટેજના લાલ જાજમવાળા પગથિયાં ચડ્યો.

સ્ટેજ પર મુખ્ય અતિથિ તરીકે રાજ્યના એંસી વર્ષના પરમ આદરણીય દાનવીર ઉદ્યોગપતિ અને તે યુનિવર્સિટીના સ્થાપક વડીલ મોહનભાઈ ઉપસ્થિત હતા.

મોહનભાઈના હાથમાં શુદ્ધ સોનાનો મોટો ચમકતો મેડલ હતો.

ચિરાગે માથું નમાવ્યું જેથી મોહનભાઈ તેના ગળામાં મેડલ પહેરાવી શકે.

પરંતુ તે જ ક્ષણે મોહનભાઈ અટકી ગયા.

તેમણે મેડલ ચિરાગના ગળામાં ન પહેરાવ્યો અને પોડિયમ પર જઈને માઈક હાથમાં લીધું.

આખા હોલમાં આશ્ચર્યભરી સ્મશાનવત્ શાંતિ છવાઈ ગઈ.

મોહનભાઈનો ગંભીર, ભારે અને ધ્રૂજતો અવાજ વિશાળ સાઉન્ડ સિસ્ટમમાં ગૂંજી ઊઠ્યો:

"આ ગોલ્ડ મેડલ આ યુવાનને પહેરાવતાં પહેલાં, હું આ હોલમાં ઉપસ્થિત તમામ મહાનુભાવોને એક એવું સત્ય જણાવવા માંગુ છું જે આ સંસ્થાના પાયામાં લખાયેલું છે."

"આ મેડલ માત્ર ચોપડા ગોખીને મેળવેલા નંબરો માટે છે."

"પરંતુ આ યુનિવર્સિટીનો સાચો અને અસલી ગોલ્ડ મેડલ વિજેતા સ્ટેજ પર ઊભેલો આ યુવાન નથી!"

આ સાંભળતાં જ ચિરાગના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ અને તેનો ચહેરો સાવ સફેદ પડી ગયો.

મોહનભાઈએ આંગળી ચીંધતાં આગળ કહ્યું:

"આ સંસ્થાના સૌથી મહાન, પ્રામાણિક અને સાચા પૂજનીય વ્યક્તિ જો કોઈ હોય, તો તે હોલના છેવાડે દરવાજે ઊભેલા મુખ્ય પટાવાળા ત્રિભોવનભાઈ છે!"

"ત્રિભોવનભાઈ, કૃપા કરીને આ સ્ટેજ પર આવો, આ સંસ્થા આજે તમારા ચરણોમાં નમન કરવા માંગે છે!"

પાછળ દરવાજે ઊભેલા ત્રિભોવનભાઈ ધ્રૂજી ઊઠ્યા, તેમનો શ્વાસ થંભી ગયો.

કોલેજના પ્રિન્સિપાલ અને સિનિયર ડીન દોડીને દરવાજે ગયા અને ત્રિભોવનભાઈનો હાથ પકડીને આદરપૂર્વક સ્ટેજ પર લઈ આવ્યા.

ત્રિભોવનભાઈ પોતાના જૂના ખાખી ગણવેશમાં, ધ્રૂજતા પગલે સ્ટેજની મધ્યમાં ઊભા રહ્યા.

તેમનું માથું સંકોચથી સાવ નીચું ઝૂકેલું હતું.

મોહનભાઈએ ત્રિભોવનભાઈના બંને કરચલીવાળા હાથ પોતાના હાથમાં લીધા અને તેમની આંખોમાંથી આંસુ છલકાઈ ગયા.

"આજથી બરાબર ત્રીસ વર્ષ પહેલાં, જ્યારે આ એન્જિનિયરિંગ કોલેજ નવી શરૂ થઈ હતી..." મોહનભાઈએ આખા હોલ સામે જોતાં કહ્યું.

"ત્યારે એક રાત્રે મુસળધાર વાવાઝોડામાં મારી એક ચામડાની બ્રીફકેસ કેમ્પસમાં ક્યાંક પડી ગઈ હતી."

"તે બ્રીફકેસમાં તે સમયના પૂરા પાંચ લાખ રૂપિયા રોકડા અને યુનિવર્સિટીની પરીક્ષાના તમામ ગુપ્ત પ્રશ્નપત્રો હતા."

"તે કાળી રાત્રે ધોધમાર વરસાદમાં આ પટાવાળો ત્રિભોવન તે બ્રીફકેસ લઈને આખી રાત પલળતો પલળતો ઓફિસ બહાર ચોકીદાર બનીને ઊભો રહ્યો હતો!"

"તેણે તેમાંથી એક રૂપિયો પણ નહોતો લીધો અને સવારે મને અડીને પણ ન જોયેલી હાલતમાં તે બ્રીફકેસ સોંપી દીધી હતી!"

"જ્યારે મેં તેને પચાસ હજાર રૂપિયાનું રોકડ ઈનામ આપવા માંગ્યું, ત્યારે આ ગરીબ માણસે હાથ જોડીને કહ્યું હતું..."

"કે સાહેબ, પ્રામાણિકતા વેચવાની ચીજ નથી હોતી, મારા લોહીમાં ઈમાનદારી વહે છે, મારે ઈનામ નથી જોઈતું!"

"આ યુનિવર્સિટીના આરસપહાણના બિલ્ડિંગો ભલે મારા કરોડોના દાનથી બન્યા હશે..."

"પણ આ સંસ્થાનો સાચો નૈતિક પાયો આ ત્રિભોવનભાઈના પસીના, ત્યાગ અને અડગ ચારિત્ર્ય પર ટકેલો છે!"

"અને આ સંસ્થા માટે સૌથી મોટો ગર્વ એ છે કે આજે ગોલ્ડ મેડલ જીતનાર આ તેજસ્વી વિદ્યાર્થી ચિરાગ અન્ય કોઈનો નહીં, પણ આ જ દેવ જેવા પટાવાળા ત્રિભોવનભાઈનો સગો દીકરો છે!"

આ શબ્દો સાંભળતાં જ આખા ઓડિટોરિયમમાં જાણે વીજળીનો કડાકો થયો!

ત્રણ હજાર લોકો પોતાની સીટ પરથી એકસાથે ઊભા થઈ ગયા અને સ્ટેન્ડિંગ ઓવેશન સાથે તાળીઓનો પ્રચંડ ગડગડાટ શરૂ થયો.

મોહનભાઈએ તે શુદ્ધ સોનાનો મેડલ ત્રિભોવનભાઈના ધ્રૂજતા હાથમાં મૂક્યો.

"ત્રિભોવનભાઈ, આ મેડલ પર તમારો પહેલો હક છે, તમારા હાથે તમારા દીકરાના ગળામાં આ સન્માન પહેરાવો."

ચિરાગના કાળજામાં તે ક્ષણે હજારો ખંજર ભોંકાઈ ગયા હોય તેવી અસહ્ય વેદના થઈ.

તેના અહંકાર, તેના ખોટા આધુનિક અભિમાન અને તેના દેખાડાનો ક્ષણવારમાં ચૂરેચૂરો થઈ ગયો.

તેને પોતાની જાત પર એટલો પ્રચંડ ધિક્કાર થયો કે તે સ્ટેજ પર ઊભો પણ ન રહી શક્યો.

જે પિતાને તે પટાવાળો ગણીને લોકો સામે ઓળખવાની ના પાડતો હતો...

તે પિતા સામે આજે રાજ્યપાલ, મંત્રીઓ અને અબજોપતિઓ હાથ જોડીને ઊભા હતા!

ચિરાગથી હવે પોતાની જાત પર કાબૂ ન રહ્યો.

તેણે પોતાનો મોંઘો કાળો કોન્વોકેશન ગાઉન ઉતારીને સ્ટેજ પર ફેંકી દીધો.

અને ચિરાગ આખા ઓડિટોરિયમની અને લાઈવ ટીવી કેમેરાઓની સામે સ્ટેજ પર સાષ્ટાંગ દંડવત પ્રણામ કરીને પિતાના પગમાં પડી ગયો!

ચિરાગે ત્રિભોવનભાઈના બંને પગ પકડી લીધા અને ચોધાર આંસુએ પોક મૂકીને રડી પડ્યો.

"બાપુજી... મને માફ કરી દો! હું સાવ નાલાયક, આંધળો અને અહંકારી કીડો સાબિત થયો!" ચિરાગના ડૂસકાં માઈકમાં ગૂંજી ઊઠ્યા.

"મેં તમારા આ પવિત્ર ખાખી ગણવેશનું અપમાન કર્યું!"

"મેં મારા અમીર મિત્રો સામે તમને બાપ તરીકે ઓળખવાની ના પાડી દીધી!"

"હું પુસ્તકો ગોખીને એન્જિનિયર બની ગયો બાપુજી, પણ તમારી પ્રામાણિકતાની ધૂળ બરાબર પણ ન બની શક્યો!"

"આ ગોલ્ડ મેડલ મારો નથી બાપુજી, આ તમારા ત્રીસ વર્ષના પસીના અને ચારિત્ર્યનો મેડલ છે!"

ચિરાગે પોતાના ધ્રૂજતા હાથે પિતાની તે જૂની ખાખી ટોપી ઉતારી અને અત્યંત પૂજ્યભાવથી પોતાના માથા પર પહેરી લીધી!

ચિરાગના અમીર સહપાઠીઓ પણ સ્ટેજ પાસે દોડી આવ્યા અને તેમણે ત્રિભોવનભાઈના ચરણસ્પર્શ કરીને માફી માંગી.

તેમણે કહ્યું, "કાકા, આજે તમારા દીકરાએ અમને સાચી માનવતા અને વિનમ્રતાનો જીવનભરનો પાઠ ભણાવ્યો છે."

ત્રિભોવનભાઈની આંખોમાંથી પણ વાત્સલ્ય અને ગર્વના આંસુની અવિરત ધારા વહી નીકળી.

તેમણે ચિરાગને પોતાના બંને હાથથી ઊભો કરીને પોતાની છાતી સરસો જોરથી ચાંપી લીધો.

"બેટા, તેં આ ટોપી પહેરીને મારી ત્રીસ વર્ષની તપસ્યાનું ફળ મને આપી દીધું છે." ત્રિભોવનભાઈ ગળગળા અવાજે બોલ્યા.

"મા-બાપ ક્યારેય પોતાના બાળકના અપમાનથી નાના નથી થતાં, તું ખુશ રહે એ જ મારી સાચી કમાણી છે."

આખો હોલ આ પિતા-પુત્રના અદભુત મિલનને જોઈને રડી પડ્યો.

મોહનભાઈ અને તમામ પ્રોફેસરોની આંખો ભીની થઈ ગઈ.

ચિરાગે પિતાનો હાથ પકડીને આખા ઓડિટોરિયમમાંથી નીચે ઉતર્યો અને સૌએ તેના પર પુષ્પો વરસાવ્યાં.

સાચી ડિગ્રીઓ માત્ર કાગળના ટુકડાઓ પર છપાયેલા અક્ષરો નથી હોતી.

સાચું શિક્ષણ તો માતા-પિતાના પરિશ્રમ અને સંસ્કારોનું ઋણ સ્વીકારીને તેમના ચરણોમાં વિનમ્રતાથી ઝૂકવાની પવિત્ર ભાવનામાં જ સમાયેલું હોય છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.