દાદાજીની કાળી ડાયરી માટે લડતા ચાર પૌત્રો સામે જ્યારે એક પછી એક પાનાં ખૂલ્યાં...

દાદા ત્રિભોવનના અવસાન પછી બારમાની વિધિ પૂરી થતાં જ પૈતૃક હવેલીમાં અજંપાભરી શાંતિ છવાઈ ગઈ હતી. એંસી વર્ષ જૂની એ હવેલીના વિશાળ દીવાનખંડમાં ચારેય પિતરાઈ ભાઈઓ સામસામે બેઠા હતા. તેમની નજર વચ્ચે પડેલા જૂના લાકડાના ટેબલ પર ટકેલી હતી જ્યાં દાદાની કાળી ચામડાની જાડી ડાયરી પડી હતી.

કુટુંબમાં એવી જોરદાર ચર્ચા હતી કે દાદા ત્રિભોવને પોતાની જિંદગીભરની અઢળક સંપત્તિ, ગુપ્ત બેંક ખાતાઓ અને સોનાના દાગીનાની વહેંચણી આ ડાયરીમાં લખી રાખી છે. નગરના મુખ્ય ચોકમાં આવેલી કરોડોની કિંમતી દુકાનો કોને મળશે તેનો ફેંસલો આ ડાયરીમાં છુપાયેલો હતો. ચારેય ભાઈઓના મનમાં લાલચ અને અદેખાઈનો દાવાનળ સળગી રહ્યો હતો.

સૌથી મોટો પિતરાઈ ભાઈ સમીર અહંકારથી બોલ્યો કે હું આ વંશનો સૌથી મોટો વારસદાર છું એટલે આ ડાયરી ખોલવાનો અને મિલકત વહેંચવાનો પહેલો અધિકાર મારો છે. મેં દાદાજીના વેપારમાં દસ વર્ષ સેવા આપી છે. સમીરે આગળ વધીને ડાયરી ઉપાડવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

દાદા ત્રિભોવન આખા પંથકમાં પોતાની ન્યાયપ્રિયતા અને પવિત્ર સંસ્કારો માટે જાણીતા હતા. તેમણે પોતાના ચારેય દીકરાઓના અકાળ અવસાન પછી આ ચારેય પૌત્રોને એકલા હાથે ઉછેરીને મોટા કર્યા હતા. પણ આજે એ જ પૌત્રો તેમના અવસાન પછી સંપત્તિ માટે આંધળા બની ગયા હતા.

બીજો ભાઈ ચિરાગ તુરંત વચ્ચે કૂદી પડ્યો અને તેણે સમીરનો હાથ ઝટકા સાથે હટાવી દીધો. ચિરાગે રાડ પાડીને કહ્યું કે તું મોટો હોવાનો ખોટો રોફ ન જમાવ, દાદાજીની માંદગીમાં તમામ દવાઓ અને હોસ્પિટલના ખર્ચા મેં મારા ખિસ્સામાંથી ભોગવ્યા હતા. તેથી આ ડાયરી પર પહેલો હક મારો છે.

ત્રીજો ભાઈ વિશાલ કાયદાનો સ્નાતક હતો અને તેણે ટેબલ પર હાથ પછાડ્યો. વિશાલે કહ્યું કે હું એક વકીલ છું અને કાનૂન પ્રમાણે વસીયતનામું બધાની સમક્ષ જાહેર થવું જોઈએ. જો કોઈએ એકલા આ ડાયરી વાંચવાનો પ્રયત્ન કર્યો તો હું અદાલતમાં સ્ટે ઓર્ડર લાવીને તમામ મિલકત સીલ કરાવી દઈશ.

હવેલીની જૂની દીવાલો પર લટકતી પૂર્વજોની તસવીરો જાણે આ તમાશો જોઈને આંસુ સારી રહી હતી. બાળપણમાં આ જ આંગણામાં ચારેય ભાઈઓ સાથે મળીને ગિલ્લી-દંડા અને સંતાકૂકડી રમતા હતા. ત્યારે કોઈના મનમાં ક્યારેય પરાયાપણાનો લેશમાત્ર ભાવ નહોતો.

સૌથી નાનો ભાઈ મયૂર સાવ શાંત અને નમ્ર સ્વભાવનો હતો. મયૂરે બંને હાથ જોડીને કહ્યું કે ભાઈઓ, દાદાજીના ગયાને હજુ પંદર દિવસ પણ નથી થયા અને આપણે પૈસા માટે ગીધની જેમ લડી રહ્યા છીએ. મિલકત કરતાં આપણો ભાઈચારો વધુ મોટો છે.

પણ લાલચમાં આંધળા બનેલા ત્રણેય મોટા ભાઈઓએ મયૂરને ધમકાવીને ચૂપ કરાવી દીધો. ઓરડામાં વાતાવરણ એટલું તંગ બની ગયું કે ચારેય વચ્ચે મારામારી થવાની અણી પર આવી ગઈ. અંતે વિશાલે ડાયરી હાથમાં લીધી અને કહ્યું કે હું મોટેથી એક-એક પાનું વાંચીશ જેથી કોઈ છેતરપિંડી ન થાય.

વિશાલે ધ્રૂજતા હાથે ડાયરીનું પહેલું પાનું ખોલ્યું. બધાને આશા હતી કે તેમાં જમીનના સર્વે નંબર કે બેંકના લોકર નંબર લખેલા હશે. પણ પહેલા જ પાના પર પિતામહ ત્રિભોવનના મોતી જેવા અક્ષરે જે લખાણ લખેલું હતું તે વાંચતાં જ વિશાલનો અવાજ થથરી ગયો.

પહેલા પાના પર મોટા ભાઈ સમીરનું નામ મોટા અક્ષરે લખેલું હતું. તેમાં લખ્યું હતું કે મારો વહાલો પૌત્ર સમીર જ્યારે પોતાના પહેલા વેપારમાં સાવ દેવાળિયો થઈ ગયો હતો, ત્યારે તેના પર લાખો રૂપિયાની છેતરપિંડીનો પોલીસ કેસ થવાનો હતો. સમીરને જેલમાંથી બચાવવા માટે મેં મારી સ્વર્ગસ્થ પત્ની દેવકીના તમામ સોનાના ઘરેણાં ગુપ્ત રીતે વેચી દીધા હતા.

દાદાએ લખ્યું હતું કે મેં સમીરના તમામ લેણદારોનું દેવું રાતોરાત ચૂકવી દીધું હતું જેથી સમાજમાં મારા મોટા પૌત્રની આબરૂ ધૂળમાં ન મળે. સમીરનું સ્વાભિમાન ન ઘવાય એટલે મેં આખી જિંદગી આ વાત કોઈને નહોતી જણાવી. આ વાંચતાં જ સમીરનો ચહેરો રાખ જેવો સફેદ પડી ગયો.

સમીરના પગ ધ્રૂજવા લાગ્યા અને તે સોફા પર ફસડાઈ પડ્યો. તેને યાદ આવ્યું કે પાંચ વર્ષ પહેલાં ચમત્કારિક રીતે તેના તમામ કેસો બંધ થઈ ગયા હતા અને તે માનતો હતો કે તેની પહોંચના કારણે બધું થાળે પડ્યું હતું. તે દાદાના આ પવિત્ર ઋણ સામે સાવ વામણો બની ગયો.

સમીરે ધ્રૂજતા અવાજે કહ્યું કે મને યાદ છે કે તે વખતે પોલીસે મને સ્ટેશનમાં બોલાવ્યો હતો અને હું આખી રાત ધ્રૂજતો રહ્યો હતો. સવારે જ્યારે હું બહાર આવ્યો ત્યારે દાદાજી ઓટલે બેસીને મારી રાહ જોતા હતા. તેમણે મને એક શબ્દ પણ નહોતો કહ્યો પણ માત્ર માથા પર હાથ મૂક્યો હતો.

ત્યારબાદ વિશાલે બીજું પાનું પલટાવ્યું. બીજા પાના પર ચિરાગનું નામ ચમકી રહ્યું હતું. એ પાનું વાંચતાં જ આખા ઓરડામાં એક ભયાનક સોપો પડી ગયો અને ચિરાગના માથા પર જાણે આકાશ તૂટી પડ્યું.

દાદા ત્રિભોવને લખ્યું હતું કે આઠ વર્ષ પહેલાં ચિરાગ જુગાર અને સટ્ટાની ગંદી લતમાં ફસાઈ ગયો હતો. ચિરાગે પોતાની હાર છુપાવવા માટે આપણી દુકાનની તિજોરીમાંથી પાંચ લાખ રૂપિયાની રોકડ ચોરી લીધી હતી. ચિરાગે એ ચોરીનો આખો દોષ આપણા વર્ષો જૂના વફાદાર નોકર રામુના માથે ઢોળી દીધો હતો.

ડાયરીમાં આગળ લખ્યું હતું કે હું તે રાત્રે દુકાનની પાછળ બધું પોતાની આંખે જોઈ રહ્યો હતો. પણ મેં મારા પૌત્રને ચોર સાબિત કરવા કરતાં ચૂપ રહેવાનું પસંદ કર્યું. મેં રામુને ખાનગીમાં પાંચ લાખ રૂપિયા આપીને તેની દીકરીના લગ્ન કરાવ્યા હતા અને તેની માફી માંગી હતી જેથી મારા પૌત્રનું પાપ ઢંકાયેલું રહે.

આ સત્ય સાંભળતાં જ ચિરાગના ગળામાંથી અવાજ નીકળવો બંધ થઈ ગયો. ચિરાગ શરમ અને પસ્તાવાના બોજ નીચે દબાઈને જમીન પર બેસી ગયો. જે ભાઈ હમણાં સુધી પોતાના ખર્ચાના હિસાબો ગણાવતો હતો, તેની ચોરી આખી હવેલી સામે નગ્ન થઈ ગઈ હતી.

ચિરાગ પોતાની જાત પર અત્યંત શરમિંદો થઈને રડતો હતો. તેને યાદ આવ્યું કે નિર્દોષ રામુએ નોકરી છોડતી વખતે પણ દાદાજીના ચરણ સ્પર્શ કર્યા હતા અને કહ્યું હતું કે માલિક, તમારા સંસ્કાર પર મને પૂરો ભરોસો છે. આજે એ રામુની વફાદારી અને દાદાની મહાનતા ચિરાગના દિલને કોરી ખાતી હતી.

હવે ત્રીજું પાનું પલટાવવાનો વારો આવ્યો. ત્રીજા પાના પર સ્વયં વિશાલનું નામ લખેલું હતું. વિશાલના હાથમાંથી ડાયરી ધ્રૂજવા લાગી અને તેનાથી આગળ વાંચી ન શકાયું એટલે મયૂરે ડાયરી હાથમાં લીધી.

મયૂરે મોટેથી વાંચ્યું કે વિશાલ જ્યારે વકીલાતનો મોંઘો અભ્યાસ કરવા માંગતો હતો, ત્યારે તેના પિતાએ પૈસા આપવાની સ્પષ્ટ ના પાડી દીધી હતી. વિશાલને આર્થિક તંગીના કારણે અભ્યાસ છોડવો પડે તેવી સ્થિતિ હતી. તે સમયે સિત્તેર વર્ષની ઉંમરે મેં અનાજ બજારમાં રાત્રિના સમયે ચોકીદારી અને હિસાબનું કામ શરૂ કર્યું હતું.

દાદાએ લખ્યું હતું કે મેં દર મહિને રાત-દિવસ જાગીને વિશાલની કોલેજ અને હોસ્ટેલની ફી ભરી હતી. વિશાલને લઘુતાગ્રંથિ ન થાય એટલે મેં એવું કહ્યું હતું કે તેને સરકાર તરફથી સ્કોલરશિપ મળી રહી છે. મારો પૌત્ર મોટો વકીલ બને એ જ મારું સપનું હતું.

વિશાલ પોક મૂકીને રડી પડ્યો. તેનું કાયદાનું જ્ઞાન અને અહંકાર આંસુ બનીને વહી ગયા. તેને સમજાયું કે જે ડિગ્રી પર તે ઘમંડ કરતો હતો, તે ડિગ્રી તેના વૃદ્ધ દાદાના રાતના ઉજાગરા અને પરસેવાની ભેટ હતી.

વિશાલે ડાયરીના પાના પર હાથ ફેરવતાં કહ્યું કે હું જ્યારે રાત્રે હોસ્ટેલમાં વાંચતો હતો ત્યારે મને લાગતું હતું કે હું મારા દમ પર આગળ વધી રહ્યો છું. મને ક્યારેય ખબર ન પડી કે મારો ઘરડો દાદો અનાજની બોરીઓ ઊંચકીને મારા પુસ્તકોના પૈસા મોકલતો હતો. હું કેટલો મોટો અંધ અને સ્વાર્થી હતો.

છેલ્લે ચોથું પાનું ખૂલ્યું જેના પર સૌથી નાના ભાઈ મયૂરનું નામ લખેલું હતું. એ પાના પર જે સત્ય લખેલું હતું તેણે ચારેય ભાઈઓના હૃદયને હચમચાવી દીધા. એ સત્ય કોઈ સામાન્ય રહસ્ય નહોતું પણ આખા પરિવારની પવિત્રતાની કસોટી હતી.

દાદાએ લખ્યું હતું કે મયૂર આપણો સગો પિતરાઈ ભાઈ નથી પણ મારી સ્વર્ગસ્થ વિધવા બહેનનો એકમાત્ર અનાથ દીકરો છે. જ્યારે તેની માતાનું અકસ્માતમાં અવસાન થયું ત્યારે નવજાત મયૂરને રઝળતો મૂકવાને બદલે હું તેને આ ઘરમાં લઈ આવ્યો હતો. મેં તેને મારા સગા પૌત્રો કરતાં પણ વધુ વહાલ આપીને મોટો કર્યો છે.

દાદાએ અંતમાં લખ્યું હતું કે મારા ગયા પછી તમે આ મયૂરને ક્યારેય પરાયો ન ગણતા. આ ચારેય પૌત્રો મારી ચાર આંખો જેવા છે. મારી પાસે કોઈ છૂપી સોનામહોરો કે જમીન નથી, મારી અસલી મૂડી તો તમારા ચારેયનો પ્રેમ અને એકતા છે.

ડાયરીના છેલ્લા પાના પર દાદા ત્રિભોવનના છેલ્લા આશીર્વાદ અંકિત હતા. તેમણે લખ્યું હતું કે જો તમે સંપત્તિ માટે લડશો તો કાગળના ટુકડા તો મળશે પણ પરિવાર કાયમ માટે તૂટી જશે. જો તમે એકબીજાના દોષ માફ કરીને સાથે રહેશો તો દુનિયાની કોઈ તાકાત તમને હરાવી નહીં શકે.

આખી હવેલીમાં માત્ર ડૂસકાં અને રડવાનો અવાજ ગૂંજી રહ્યો હતો. સમીર, ચિરાગ અને વિશાલ ત્રણેય જણા પસ્તાવાની આગમાં બળી રહ્યા હતા. તેમનો તમામ લોભ, સ્વાર્થ અને અહંકાર ક્ષણવારમાં ભસ્મ થઈ ગયા હતા.

મયૂરે મોટા ભાઈઓના ખભા પર હાથ મૂક્યો અને કહ્યું કે મોટા ભાઈ, તમે મને જે પ્રેમ આપ્યો છે તેનાથી મોટું કોઈ સુખ નથી. મને આ હવેલી કે જમીનમાંથી એક રૂપિયો પણ ન મળે તો પણ હું તમારી સેવા કરીશ. તમે ત્રણેય મારા માટે દાદાજી સમાન છો.

સમીર આગળ વધ્યો અને તેણે સૌથી નાના ભાઈ મયૂરને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો. સમીરે રડતાં રડતાં કહ્યું કે મયૂર, તું અમારો સગો ભાઈ જ છે અને તારા વગર આ ઘર અધૂરું છે. ચિરાગ અને વિશાલે પણ આવીને મયૂર અને સમીરને ગળે લગાવી લીધા.

ચારેય પિતરાઈ ભાઈઓ એકબીજાના ખભા પર માથું મૂકીને નાના બાળકોની જેમ ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડ્યા. ચિરાગે હાથ જોડીને બધાની માફી માંગી કે મને માફ કરી દો, હું પાપી હતો પણ દાદાજીએ મને સુધરવાની તક આપી. વિશાલે કહ્યું કે હું આ ડાયરીના પાના ક્યારેય કોઈ અદાલતમાં નહીં જવા દઉં.

સમીરે તે જ ક્ષણે ડાયરીના એ અંગત ભૂલોવાળા પાના ફાડીને પૂજાના દીવામાં પધરાવી દીધા. તેણે કહ્યું કે આપણા પાપ હવે ભસ્મ થઈ ગયા છે, હવે માત્ર દાદાજીના આશીર્વાદ અને સંસ્કાર જ જીવંત રહેશે. આપણે આ મિલકતના ક્યારેય ભાગલા નહીં પાડીએ.

ચારેય ભાઈઓએ સાથે મળીને દાદા ત્રિભોવનની મોટી તસવીર સામે ઘીનો દીવો પ્રગટાવ્યો અને ચરણ સ્પર્શ કર્યા. વર્ષોથી જે ઘરમાં ભાગલા અને વિવાદના વાદળો ઘેરાયા હતા, તે ઘરમાં આજે પ્રેમ અને એકતાનો અખંડ સૂર્યોદય થયો હતો.

સાંજે જ્યારે ચારેય ભાઈઓએ સાથે મળીને ઓસરીમાં ભોજન લીધું ત્યારે હવેલીમાં વર્ષો જૂનો કલરવ ફરી ગૂંજી ઊઠ્યો. પડોશીઓ પણ આ અદભુત મિલન જોઈને ભાવવિભોર થઈ ગયા. દાદાજીની એ કાળી ડાયરી ખરેખર કુટુંબને જોડી રાખનારું અદ્રશ્ય કવચ સાબિત થઈ હતી.

સાચો પરિવાર એ નથી જ્યાં ક્યારેય કોઈ ભૂલ ન થાય, પણ સાચો પરિવાર એ છે જ્યાં વડીલોનો ત્યાગ તમામ ભૂલોને માફ કરીને બધાને એક તાંતણે બાંધી રાખે છે. દાદાની એ રહસ્યમય ડાયરીએ તૂટતા પરિવારને કાયમ માટે અખંડ બનાવી દીધો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.