પાંચ દિવસ સુધી જે લાચાર ડોસાને રોટલો ખવડાવ્યો, એના માટે લક્ઝરી ગાડીઓનો કાફલો આવતાં જ...

દિવાળીની ઝગમગતી સંધ્યાએ આખું શહેર રંગબેરંગી રોશની, ફૂલઝર અને ફટાકડાના ઉલ્લાસભર્યા અવાજોમાં ડૂબેલું હતું. બજારોમાં લોકો નવાં વસ્ત્રો પહેરીને મીઠાઈના ડબ્બા ખરીદી રહ્યા હતા અને ઘરઆંગણે ઘીના દીવાઓની કતાર ઝળહળી રહી હતી.

પરંતુ શહેરના જૂના હનુમાનજી મંદિરના પગથિયાં પાસે સવિતા પોતાની નાનકડી ફાટેલી ચાદર પાથરીને માટીના કોડિયાં અને ગલગોટાના હાર વેચી રહી હતી. તેના પતિના અકાળ અવસાન પછી દસ વર્ષના દીકરા આનંદનું ભરણપોષણ કરવાની અને ઘરનું ગુજરાન ચલાવવાની તમામ જવાબદારી તેના એકલાના ખભા પર આવી પડી હતી.

સવિતા દિવસ-રાત કાળી મજૂરી કરતી હતી, પણ તેના ચહેરા પર ક્યારેય કોઈ ફરિયાદ કે લાચારી નહોતી દેખાતી. આનંદ પણ પોતાની માની મહેનત સમજીને શાળા છૂટ્યા પછી મંદિરના પગથિયે આવીને માટીના દીવા ગોઠવવામાં મદદ કરતો હતો. બંને મા-દીકરો દિવસભરની નજીવી કમાણીમાં પણ સંતોષ માનીને ઈશ્વરનો આભાર માનતાં હતાં.

સાંજના આઠ વાગ્યાની આસપાસ મંદિરના મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર પાસે એક અત્યંત કરુણ અને હૃદયદ્રાવક ઘટના બની. કડકડતી ઠંડીમાં એક વૃદ્ધ માણસ ધ્રૂજતો ધ્રૂજતો મંદિરના પથ્થરના થાંભલા પાસે લથડિયાં ખાતો આવીને બેસી ગયો. તેના શરીર પર ફાટેલો અને કાદવવાળો જૂનો કુર્તો હતો, માથાના સફેદ વાળ વિખરાયેલા હતા અને પગમાં ચંપલ સુદ્ધાં નહોતાં.

તે વૃદ્ધ માણસના કપાળ પર જૂના અકસ્માતનો ઊંડો અને રુઝાયેલો ઘા સ્પષ્ટ દેખાતો હતો. તેમની આંખોમાં સાવ શૂન્યતા છવાયેલી હતી અને તેઓ ભૂખ તથા તરસથી કણસતા ધીમા અવાજે પાણી માંગી રહ્યા હતા. પણ દિવાળીના વૈભવમાં મસ્ત બનેલા અમીર દર્શનાર્થીઓ તેમને ગંદો ભિખારી ગણીને ધિક્કારથી હડસેલી રહ્યા હતા.

મંદિરના પૂજારીએ પણ તેમને જોરથી ધમકાવીને કહ્યું કે એય ડોસા, અહીંથી દૂર ખસ, દર્શનાર્થીઓને ગંદકી ન દેખાડ. એ લાચાર વડીલ લાકડીના ટેકે ઊભા થવા ગયા પણ શરીરમાં તાકાત ન હોવાથી પથ્થરની લાદી પર પટકાઈ પડ્યા.

સવિતાનું ધ્યાન અચાનક આ કરુણ દ્રશ્ય પર પડ્યું અને તેનું સંવેદનશીલ હૃદય પીગળી ગયું. સવિતાએ એક ક્ષણનો પણ વિલંબ ન કર્યો અને પોતાનો દીવા-હારનો વેપાર પડતો મૂકીને દોડી ગઈ.

સવિતાએ પેલા વૃદ્ધના માથા નીચે પોતાનો સાડલો મૂક્યો અને આનંદને દોડાવીને તાજું પાણી મંગાવ્યું. સવિતાએ પોતાના હાથે એ વડીલના સુકાઈ ગયેલા હોઠ પર પાણીના ઘૂંટડા રેડ્યા. પાણી પીતાં જ એ વૃદ્ધે ધીમેથી આંખો ખોલી અને આભારવશ નજરે સવિતા સામે જોયું.

સવિતાએ પ્રેમથી પૂછ્યું કે બાપુજી, તમારું ઘર ક્યાં છે અને તમારા પરિવારજનો ક્યાં રહે છે. પેલા વૃદ્ધે માથું પકડીને લાચારીથી કહ્યું કે બેટા, મને કંઈ યાદ નથી આવતું, મારી સ્મૃતિ સાવ જતી રહી છે. મને માત્ર એટલું યાદ છે કે એક મોટી ગાડી અથડાઈ હતી અને પછી હું જંગલ તથા રસ્તાઓ પર ભટકતો રહ્યો છું.

આનંદે માનો હાથ પકડીને ગળગળા અવાજે કહ્યું કે મા, આજે દિવાળીની પવિત્ર રાત છે અને બહાર બહુ આકરી ઠંડી છે. જો આ દાદા અહીં રસ્તા પર રહેશે તો ઠંડીમાં થીજીને મરી જશે, આપણે એમને આપણા ઘેર લઈ જઈએ ને.

સવિતાએ એક ક્ષણ માટે પોતાના એક રૂમના સાદા ઝૂંપડા જેવા ઘર અને પોતાની આર્થિક તંગીનો વિચાર કર્યો. પણ તેના સંસ્કારોએ કહ્યું કે દિવાળીના તહેવારે કોઈ લાચાર વડીલને રસ્તા પર રઝળતા ન મુકાય. સવિતાએ આનંદની મદદથી એ વૃદ્ધને પોતાના બંને હાથોનો ટેકો આપીને ઊભા કર્યા અને ધીમા પગલે પોતાના ઘેર લઈ આવી.

ઘરે લાવીને સવિતાએ ગરમ પાણીથી એ વડીલના કાદવવાળા પગ ધોયા અને પોતાના સ્વર્ગસ્થ પતિનું એક સાદું પણ સ્વચ્છ ધોતિયું પહેરવા આપ્યું. સવિતાએ દિવાળીના પર્વ માટે ઘરમાં બનાવેલું ગરમાગરમ ઊંધિયું, પૂરી અને લાપસી થાળીમાં પીરસીને એ વડીલ આગળ આદરપૂર્વક મૂક્યાં.

એ વૃદ્ધ માણસે છેલ્લા ચાર મહિનાથી પેટ ભરીને ગરમ અન્ન નહોતું જોયું. સવિતાના હાથની મમતાભરી રસોઈ ખાતાં જ તેમની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહી નીકળ્યાં. તેમણે આનંદના માથા પર ધ્રૂજતો હાથ મૂકીને કહ્યું કે બેટા, આજે મને સાક્ષાત અન્નપૂર્ણાના દર્શન થઈ ગયાં.

તે રાત્રે સવિતાએ આદુ અને તુલસીવાળો ગરમ ઉકાળો બનાવીને એ વડીલને પીવડાવ્યો જેથી તેમનો તાવ ઊતરી જાય. આનંદે પોતાના પાતળા ધાબળામાંથી એક ધાબળો એ દાદાને ઓઢાડી દીધો. વૃદ્ધ વડીલ મહિનાઓ પછી પહેલી વાર શાંતિ અને હૂંફાળી ઊંઘ માણી શક્યા.

બીજા દિવસે સવારે ચાલનો મકાનમાલિક હસમુખ ભાડું ઉઘરાવવા માટે સવિતાના દરવાજે આવી પહોંચ્યો. ઓસરીમાં અજાણ્યા વૃદ્ધને ખાટલા પર બેઠેલા જોઈને હસમુખનો પિત્તો ગયો. હસમુખે બરાડીને કહ્યું કે સવિતા, તારી પાસે મારું બે મહિનાનું ભાડું આપવાના પૈસા નથી અને તેં આ રસ્તાના ભિખારીને ઘરમાં લાવીને બેસાડ્યો છે.

હસમુખે એ વૃદ્ધનો હાથ પકડીને ઘરની બહાર ધક્કો મારવાની કોશિશ કરી. પણ સવિતા સિંહણની જેમ વચ્ચે આવીને ઊભી રહી ગઈ.

સવિતાએ કડક અવાજે કહ્યું કે હસમુખભાઈ, હું તમારું એક એક પાઈ ભાડું મહેનત કરીને ચૂકવી દઈશ. પણ આ વડીલ મારા પિતા સમાન છે, હું જીવતી હોઈશ ત્યાં સુધી તેમને કોઈ આ ઉંમરે રસ્તા પર નહીં ધકેલી શકે.

હસમુખ મોં બગાડીને ધમકી આપતો જતો રહ્યો કે જો બે દિવસમાં ભાડું નહીં મળે તો આખો સામાન રસ્તા પર ફેંકી દઈશ. સવિતાએ એ વાતની પરવા ન કરી અને પોતાના કામે વળગી ગઈ.

તે દિવસ પછી એ વૃદ્ધ માણસ સવિતાના ઘરમાં પરિવારના વડીલ મોભીની જેમ રહેવા લાગ્યા. આનંદ તેમને વહાલથી 'દાદા' કહીને બોલાવતો અને શાળાએ જતાં પહેલાં તેમના ચરણ સ્પર્શ કરતો હતો. આનંદ સાંજે સ્કૂલેથી આવીને દાદાને પોતાની વાર્તાઓની ચોપડીઓ વાંચી સંભળાવતો હતો.

પેbridgeલા વૃદ્ધ પણ આનંદને ગણિતના દાખલા શીખવતા અને જીવનના મૂલ્યવાન પાઠ ભણાવતા હતા. સવિતા રોજ તેમની જૂની ઈજાઓ પર દેશી હળદર અને સરસવના તેલનો લેપ લગાવતી હતી. આ નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ અને પવિત્ર હૂંફના કારણે ધીમે ધીમે પેલા વૃદ્ધની તબિયત સુધરવા લાગી.

પાંચ દિવસ પછી લાભપાંચમના પવિત્ર દિવસે આનંદ બજારમાંથી સવારનું છાપું ખરીદીને લાવ્યો હતો. છાપાના પહેલા જ પાના પર એક મોટો રંગીન ફોટો અને લાલ અક્ષરોમાં એક મોટી જાહેરખબર છપાયેલી હતી.

જાહેરાતમાં મોટા અક્ષરે લખ્યું હતું કે ગુજરાતના સૌથી મોટા ટેક્સટાઈલ અને સિમેન્ટ ઉદ્યોગપતિ મનસુખલાલ છેલ્લા ચાર મહિનાથી કાર અકસ્માત બાદ ગુમ થયેલા છે. જે કોઈ સજ્જન તેમને સહીસલામત શોધી આપશે, તેને પરિવાર તરફથી પચાસ લાખ રૂપિયાનું રોકડ ઇનામ આપવામાં આવશે.

આનંદે એ ફોટો જોતાં જ જોરથી બૂમ પાડી કે મા, આ તો આપણા ઘરમાં બેઠેલા દાદાનો જ ફોટો છે. સવિતા દોડી આવી અને તેણે છાપું જોયું તો તેના પગ નીચેથી જાણે ધરતી સરકી ગઈ.

બરાબર એ જ ક્ષણે ખાટલા પર બેઠેલા મનસુખલાલની નજર પણ એ છાપાના પાના પર પડી. છાપામાં પોતાના દીકરા, પુત્રવધૂ અને કંપનીનો ફોટો જોતાં જ તેમની સ્મૃતિનો આખરી પડદો હટી ગયો. મનસુખલાલના ચહેરા પર અચાનક ચમક આવી ગઈ અને તેમણે ગળગળા અવાજે કહ્યું કે હા સવિતા, હું જ મનસુખલાલ છું.

મનસુખલાલે પોતાની સાથે બનેલી સત્ય ઘટના કહેતાં કહ્યું કે ચાર મહિના પહેલાં હાઈવે પર મારી ગાડી લૂંટાઈ હતી અને મારા માથા પર ગંભીર ઘા વાગ્યો હતો. હું જીવ બચાવીને જંગલમાંથી ભટકતો રહ્યો અને અકસ્માતના આઘાતમાં મારું નામ પણ ભૂલી ગયો હતો. પણ તારી પવિત્ર સેવા અને મમતાએ આજે મને ફરી નવો જન્મ આપ્યો છે.

મનસુખલાલે સવિતાના સાદા મોબાઈલ પરથી છાપામાં આપેલા નંબર પર પોતાના એકના એક દીકરા દીપકને ફોન જોડ્યો. પિતાનો જીવંત અવાજ સાંભળતાં જ સામે છેડે દીપક ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડ્યો.

અડધા કલાકમાં જ સવિતાની નાનકડી ચાલ બહાર મોટી લક્ઝરી ગાડીઓ, બોડીગાર્ડ અને ઉચ્ચ પોલીસ અધિકારીઓના કાફલાની લાઈન લાગી ગઈ. દીપક દોડતો અંદર આવ્યો અને પોતાના પિતાના ચરણોમાં પડીને પોક મૂકીને રડી પડ્યો. આખો પરિવાર ચાર મહિના પછી પોતાના સ્વજનને સહીસલામત જોઈને અતિશય ભાવુક થઈ ગયો હતો.

દીપકે તરત પોતાની ગાડીમાંથી પચાસ લાખ રૂપિયાની ચલણી નોટોથી ભરેલી મોટી સૂટકેસ બહાર કઢાવી. દીપકે બે હાથ જોડીને સવિતા આગળ એ સૂટકેસ ધરી દીધી અને કહ્યું કે બેન, તમે મારા પિતાનો જીવ બચાવ્યો છે, આ નાનકડું ઇનામ સ્વીકારીને અમારા પર ઉપકાર કરો.

સવિતાએ અત્યંત નમ્રતાથી બંને હાથ જોડીને એ પૈસાની સૂટકેસ પ્રેમપૂર્વક પાછી વાળી દીધી. સવિતાએ શાંત અને ગંભીર અવાજે કહ્યું કે ભાઈ, મેં કોઈ ઇનામ કે લાલચ માટે વડીલની સેવા નહોતી કરી.

સવિતાએ કહ્યું કે કોઈ ભૂખ્યા અને લાચાર વડીલને ઘરમાં આશરો આપવો એ તો માણસાઈનો સાદો ધર્મ છે, એના પૈસા ન લેવાય. જો હું આ પૈસા સ્વીકારીશ તો મારી સેવાનો સોદો થઈ જશે અને મારા સંસ્કારો લજાશે.

સવિતાની આ અસાધારણ ખુમારી અને નિઃસ્વાર્થ ભાવના જોઈને મનસુખલાલ, તેમનો દીકરો અને આખો પોલીસ કાફલો સ્તબ્ધ થઈ ગયા. મનસુખલાલની આંખોમાંથી ગર્વ અને કૃતજ્ઞતાના આંસુ વહી નીકળ્યાં.

મનસુખલાલે આગળ વધીને સવિતાના માથા પર વહાલથી હાથ મૂક્યો અને કહ્યું કે દીકરી, તું સાક્ષાત દેવી સમાન છે. તારી નિઃસ્વાર્થ સેવાની કિંમત આ દુનિયાની કોઈ દોલત ક્યારેય ચૂકવી શકે તેમ નથી. પણ એક બાપ તરીકે હું મારી દીકરીને ખાલી હાથે આ તૂટેલા ઝૂંપડામાં દુઃખી નહીં થવા દઉં.

દીપકે પણ સવિતાના ચરણ સ્પર્શ કરીને ગદગદ કંઠે કહ્યું કે આજથી તમે મારી સગી મોટી બહેન સમાન છો. જે ઘરમાં મારા પિતાને આટલો પવિત્ર આશરો મળ્યો, એ ઘર અમારા માટે મંદિર કરતાં પણ પવિત્ર છે.

મનસુખલાલે તે જ ક્ષણે મકાનમાલિક હસમુખને બોલાવીને આખી ચાલ અને તેની આસપાસની તમામ જમીન રોકડા રૂપિયા આપીને ખરીદી લીધી. મનસુખલાલે એ તમામ ઘરોના કાયદેસર પાકા દસ્તાવેજો બનાવીને સવિતા અને ત્યાં રહેતા તમામ વીસ ગરીબ પરિવારોના નામે ભેટ કરી દીધા.

એટલું જ નહીં, મનસુખલાલે આનંદના ઉચ્ચ શિક્ષણનો તમામ ખર્ચ પોતાની ચેરિટેબલ ટ્રસ્ટમાંથી આજીવન ઉપાડવાની સત્તાવાર જાહેરાત કરી. તેમણે સવિતાને પોતાની નવી ટેક્સટાઈલ મિલના મહિલા સહકારી ગૃહ ઉદ્યોગના મુખ્ય સંચાલક તરીકે નિયુક્ત કરી જેથી તે સેંકડો વિધવા બહેનોને રોજગારી આપી શકે.

મકાનમાલિક હસમુખ શરમથી પાણી-પાણી થઈને સવિતાના પગમાં પડી ગયો અને માફી માંગવા લાગ્યો. ચાલના તમામ પાડોશીઓ જે અગાઉ સવિતાની મજાક ઉડાવતા હતા, તેઓ પણ હાથ જોડીને સવિતાની મોટાઈ આગળ નતમસ્તક થઈ ગયા. આનંદ પોતાના હાથમાં નવા પાકા ઘરના દસ્તાવેજ લઈને ખુશીથી નાચી રહ્યો હતો.

આખા શહેરમાં સવિતાની નિઃસ્વાર્થ સેવા, ત્યાગ અને ખુમારીના ગુણગાન ગવાવા લાગ્યા.

દિવાળીના પવિત્ર પર્વે એક ગરીબ ઝૂંપડીમાં પ્રગટેલો દયા અને કરુણાનો નાનકડો દીવો આજે અનેક પરિવારોના જીવનમાં કાયમી અજવાળું પાથરી રહ્યો હતો. સાચો ધર્મ ક્યારેય મંદિરોના ભંડારામાં નથી હોતો, પણ કોઈ લાચારના આંસુ લૂછીને તેને નિઃસ્વાર્થ ભાવે આશરો આપવામાં હોય છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.