દર મહિને દીવાલ પરનું કેલેન્ડર જાતે બદલાતાં જોઈ પિતા પર ભડકેલા દીકરાના હોશ ઊડી ગયા, લાલ તારીખ ખૂલતાં જ...

સવારના સાત વાગ્યા હતા અને પૂજાના ઓરડામાંથી અગરબત્તીનો સુગંધિત ધુમાડો આખા ઘરમાં પ્રસરી રહ્યો હતો.

રેખાબેન હાથમાં સાવરણી લઈને દીવાનખંડ સાફ કરી રહ્યાં હતાં, ત્યારે તેમની નજર દીવાલ પર લટકતા મોટા ગુજરાતી કેલેન્ડર પર પડી.

કેલેન્ડરની ચૌદમી તારીખ પર લાલ કંકુથી મોટું ગોળ કૂંડાળું કરેલું હતું અને આ દ્રશ્ય જોઈને રેખાબેનનો પારો સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો.

તેમણે સાવરણી નીચે પછાડી અને ચાનો કપ લઈને બેઠેલા પોતાના પતિ નિલેશ સામે જઈને આક્રોશથી બૂમ પાડી.

'નિલેશ, છેલ્લા છ મહિનાથી દર મહિને આ કેલેન્ડરમાં ચૌદમી તારીખે આ લાલ કૂંડાળું કોણ કરે છે?'

'અને બરાબર એ જ દિવસે તમારા પિતાજી અડધા દિવસ માટે ઘરમાંથી ગાયબ થઈ જાય છે!'

'ગયા મહિને આપણા કરિયાણાના ડબ્બામાંથી પાંચ હજાર રૂપિયા ગાયબ થઈ ગયા હતા અને પૂછ્યું તો બાપુજીએ મોં ફેરવી લીધું હતું!'

'આપણે દીકરીની શાળાની ફી ભરવાના ફાંફા મારીએ છીએ અને તમારા પિતાજી આ ઉંમરે રૂપિયા લઈને ક્યાં ઉડાવી આવે છે?'

નિલેશે ચાનો કપ ટેબલ પર મૂકીને ઊંડો નિસાસો નાખ્યો.

તેના પોતાના માથે બેંકની લોન અને વ્યાજના હપ્તાઓનો મોટો બોજ હતો.

નિલેશ ઓસરીમાં ગયો જ્યાં તેના છિત્તેર વર્ષના વૃદ્ધ પિતા ગોવિંદબાપા લાકડાની ખુરશી પર બેસીને હાથમાં માળા ફેરવી રહ્યા હતા.

નિલેશે કડક અવાજે પૂછ્યું, 'બાપુ, દર મહિનાની ચૌદમી તારીખે એવું તે શું છે કે તમે કેલેન્ડર પર કૂંડાળું કરો છો અને પૈસા લઈને ભાગી જાવ છો?'

'જો તમે કોઈ ઢોંગી બાવાઓને કે અજાણ્યા લોકોને અમારા પરસેવાની કમાણી લૂંટાવી રહ્યા હો, તો મને સાચે સાચું કહી દો!'

'અમે આખી જિંદગી મરી મરીને કમાઈએ અને તમે ઘરમાં ચોરી કરો એ હવે સહન નહીં થાય!'

રેખાબેને રસોડામાંથી બહાર આવીને યાદ અપાવ્યું કે દૂધવાળાના બે મહિનાના પૈસા બાકી છે અને ઘરના શાકભાજી માટે પણ હાથ ખેંચવો પડે છે.

તેમણે કહ્યું કે આપણે પોતે સાદા રોટલા ખાઈને દિવસો કાઢીએ છીએ અને ઘરમાંથી રૂપિયા ક્યાં જાય છે એનો હિસાબ તો મળવો જ જોઈએ.

પણ ગોવિંદબાપાના મુખ પર એક અકળ શાંતિ હતી, જાણે તેઓ સંસારના તમામ સુખ-દુઃખથી પર થઈ ગયા હોય.

ગોવિંદબાપાના ધ્રૂજતા હાથમાંથી માળા નીચે પડી ગઈ.

તેમની આંખોમાં અપમાનનું દર્દ નહોતું, પણ એક અસીમ વેદના અને ડૂસકાં ભરેલું મૌન છવાઈ ગયું હતું.

તેમણે ધીમા અવાજે કહ્યું, 'બેટા નિલેશ, કેલેન્ડર પરથી તારીખો ભૂંસી શકાય છે, પણ આત્મા પર પડેલા ઋણ ક્યારેય ભૂંસાતા નથી.'

પણ નિલેશના મગજ પર પૈસાની તંગીનો ગુસ્સો સવાર હતો, તેણે કહ્યું, 'મને આવી તત્વજ્ઞાનની વાતો ન સંભળાવો, આવતી કાલે ચૌદમી તારીખ છે, જો તમે ઘરમાંથી પગ બહાર મૂક્યો તો પરિણામ સારું નહીં આવે!'

તે રાત્રે નિલેશને ઊંઘ ન આવી.

તે ઓરડાના દરવાજા પાછળ સંતાઈને બેસી રહ્યો.

નિલેશને અચાનક નાનપણના એ દિવસો યાદ આવ્યા જ્યારે દિવાળીના તહેવારમાં પણ બાપુ પોતાના માટે ક્યારેય નવો કુર્તો નહોતા ખરીદતા.

તેમણે આખી જિંદગી એક સાયકલ પર કાઢી નાખી હતી પણ નિલેશના ભણતરમાં ક્યારેય કોઈ કસર નહોતી છોડી.

આ પવિત્ર સ્મૃતિ યાદ આવતાં જ નિલેશનું હૃદય એક ક્ષણ માટે કંપી ઊઠ્યું હતું.

બરાબર વહેલી સવારે ચાર વાગ્યે દીવાનખંડમાં ધીમો પગરવ સંભળાયો.

ઝાંખા નાઇટ લેમ્પના અજવાળામાં નિલેશે જોયું કે ગોવિંદબાપા ધ્રૂજતા પગલે કેલેન્ડર પાસે આવ્યા.

તેમણે ચૌદમી તારીખ પર ફરીથી હાથ ફેરવ્યો અને જૂના કબાટ પાછળથી એક જૂની કાળી થેલી બહાર કાઢી.

જેવા ગોવિંદબાપા મુખ્ય દરવાજો ખોલવા ગયા, કે તરત જ નિલેશે સામે આવીને એમનો રસ્તો રોકી લીધો!

'પકડાઈ ગયા બાપુ!

આજે તો હું તમારી આ થેલી તપાસીને જ રહીશ!' નિલેશે બૂમ પાડીને થેલી આંચકી લીધી.

ઝપાઝપીમાં પેલી થેલી જમીન પર પડી ગઈ અને તેનો સામાન આરસની લાદી પર વેરાઈ ગયો.

રેખાબેન પણ લાઈટ ચાલુ કરીને દોડી આવ્યાં.

પણ જમીન પર જે વસ્તુઓ વેરાઈ હતી, તે જોઈને નિલેશ અને રેખાબેનના હોશ ઊડી ગયા!

ત્યાં કોઈ દાગીના, રોકડ કે ઢોંગી બાવાના તાવીજ નહોતા.

જમીન પર સરકારી સિવિલ હોસ્પિટલની લોહી ચડાવવાની ચોવીસ જૂની રસીદો, દવાઓના બિલ અને એક નાના બાળકની તસવીર પડેલી હતી!

અને સાથે એક જૂનો, લોહીના ડાઘવાળો કાગળ પણ હતો.

નિલેશે ધ્રૂજતા હાથે એ કાગળ ઉપાડ્યો અને તેના પર લખેલા શબ્દો વાંચ્યા.

વાંચતાં જ નિલેશના પગ નીચેથી જમીન સાચે જ સરકી ગઈ અને તેનો ચહેરો સાવ ફીકો પડી ગયો!

ગોવિંદબાપા દિવાલનો ટેકો લઈને જમીન પર બેસી પડ્યા અને તેમની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહી નીકળ્યા.

તેમણે ધ્રૂજતા અવાજે ચોવીસ વર્ષ જૂનો ઇતિહાસ ખોલ્યો.

'નિલેશ, આજથી ચોવીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે તું આઠ વર્ષનો હતો, ત્યારે તને લોહીનું ભયાનક કેન્સર અને થેલેસેમિયાની જીવલેણ બીમારી થઈ ગઈ હતી.'

'ડૉક્ટરોએ હાથ જોડી દીધા હતા અને કહ્યું હતું કે આ બાળકને દર મહિનાની ચૌદમી તારીખે તાજું લોહી ચડાવવું પડશે, નહીંતર એ દમ તોડી દેશે.'

'આપણા પરિવારમાં કોઈનું લોહી તારા લોહી સાથે મેળ ખાતું નહોતું અને મારી પાસે ખાનગી બ્લડ બેંકમાંથી લોહી ખરીદવાના રૂપિયા નહોતા.'

'તે વખતે સિવિલ હોસ્પિટલમાં મજૂરી કરતો એક ગરીબ કડિયાકામ કરનાર શંભુ નામનો યુવાન દેવદૂત બનીને આવ્યો હતો!'

'શંભુનું લોહી તારા લોહી સાથે બરાબર મળી ગયું હતું.'

'તેણે સતત ત્રણ વર્ષ સુધી દર મહિનાની ચૌદમી તારીખે પોતાનું તાજું લોહી આપીને તારો જીવ બચાવ્યો હતો!'

ગોવિંદબાપાએ યાદ કર્યું કે તે રાત્રે ધોધમાર વરસાદ વરસી રહ્યો હતો અને હોસ્પિટલમાં ચારેય બાજુ અંધારપટ છવાયેલો હતો.

જ્યારે કોઈ મદદ માટે તૈયાર નહોતું ત્યારે શંભુએ પોતાના ખુલ્લા પગે કાચ અને પથ્થરો વટાવીને સમયસર હોસ્પિટલ પહોંચીને રક્તદાન કર્યું હતું.

તેણે કહ્યું હતું કે આ માસૂમ બાળકનો શ્વાસ એ જ મારો સાચો ઈશ્વર છે!

'તેણે ક્યારેય મારી પાસેથી એક રૂપિયો પણ નહોતો લીધો, તે હંમેશા કહેતો કે આ બાળક તો મારો સગો દીકરો છે.'

ગોવિંદબાપા પોકેપોકે રડવા લાગ્યા અને તેમણે આગળ કહ્યું.

'પણ વીસ વર્ષ પહેલાં એક ફેક્ટરીમાં લોખંડનો ગર્ડર પડતાં એ પુણ્યશાળી શંભુનું અકાળે અવસાન થઈ ગયું!'

'મરતી વખતે હોસ્પિટલના પલંગ પર તેણે મારો હાથ પકડીને રડીને કહ્યું હતું...'

'ગોવિંદકાકા, મારો પાંચ વર્ષનો દીકરો પણ આ જ લોહીની બીમારીથી પીડાય છે, હું તો જાઉં છું પણ મારા દીકરાને અનાથ ન થવા દેતા!'

'મેં એ મરતા શંભુના માથા પર હાથ મૂકીને પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી કે જ્યાં સુધી મારા શરીરમાં શ્વાસ છે, ત્યાં સુધી તારા દીકરાને દર મહિનાની ચૌદમી તારીખે લોહી અને દવાઓ મળશે!'

'છેલ્લાં વીસ વર્ષથી હું મારી પેન્શનમાંથી દર મહિનાની ચૌદમી તારીખે એ શંભુના દીકરાને હોસ્પિટલ લઈ જઈને લોહી ચડાવું છું અને દવાઓ અપાવું છું!'

'ગયા મહિને દવાની કિંમત અચાનક વધી ગઈ હતી અને મારી પેન્શન ખૂટી પડી હતી, એટલે મેં કરિયાણાના ડબ્બામાંથી પાંચ હજાર લીધા હતા!'

'હું આ કેલેન્ડર પર કૂંડાળું એટલા માટે કરું છું કે મારી ઘરડી ઉંમરમાં જો હું તારીખ ભૂલી જાઉં, તો પેલો માસૂમ દીકરો હોસ્પિટલમાં દવા વગર તરફડીને મરી જશે!'

'નિલેશ, તારી નસોમાં જે લોહી દોડે છે ને, એ એ જ શંભુનું લોહી છે જેણે તને નવજીવન આપ્યું હતું!'

આ શબ્દો સાંભળતાં જ નિલેશના હાથમાંથી પેલી ફાઇલ અને રસીદો નીચે પડી ગયાં.

તેને લાગ્યું કે જાણે આકાશમાંથી વીજળી પડી હોય અને તેનું આખું અસ્તિત્વ બળીને રાખ થઈ ગયું હોય!

જે પિતાને તે ચોર અને ઉડાઉ સમજતો હતો, એ પિતા તો પોતાના દીકરાના પ્રાણદાતાના અનાથ બાળકની રક્ષા માટે પોતાના લોહીનું પાણી કરી રહ્યા હતા!

અને જે લોહીના પ્રતાપે તે આજે મોટો થઈને પરિવાર ચલાવી રહ્યો હતો, એ જ લોહીના વારસદાર સામે તે પાંચ હજાર રૂપિયાનો હિસાબ માંગી રહ્યો હતો!

નિલેશનું હૃદય પશ્ચાતાપ, શરમ અને અસીમ વેદનાથી ચીરાઈ ગયું.

તે પોતાના બંને હાથ જોડીને સીધો ગોવિંદબાપાના ચરણોમાં સાષ્ટાંગ દંડવત પ્રણામ કરીને ઢળી પડ્યો.

તેણે પિતાના ધૂળ ભરેલા પગ પોતાના આંસુઓથી ભીંજવી દીધા અને પોકેપોકે રડવા લાગ્યો.

'બાપુ... મને માફ કરી દો!'

'હું સાવ આંધળો, સ્વાર્થી અને કપાતર દીકરો નીકળ્યો!' નિલેશનો અવાજ ડૂસકાંમાં ફેરવાઈ ગયો.

'જેણે મને જિંદગી આપી, એના દીકરાની દવામાં મેં મારું પેટ જોયું!'

'હું તમારા પવિત્ર સંસ્કારોની ધૂળ સમાન પણ નથી બાપુ, મને ક્ષમા કરો!'

રેખાબેન પણ મોં પર સાડીનો છેડો દબાવીને ચોધાર આંસુએ રડવા લાગ્યાં.

તેમણે દોડીને સસરાના ચરણ સ્પર્શ કર્યા અને કહ્યું, 'બાપુજી, મને માફ કરો, હું અભાગણી તમારી મહાનતાને ન ઓળખી શકી.'

ગોવિંદબાપાની આંખોમાંથી પણ સ્નેહના અશ્રુ છલકાઈ આવ્યા.

તેમણે બંને હાથ લંબાવીને નિલેશ અને રેખાબેનને ઊભા કર્યા અને પોતાની છાતી સરસા ચાંપી લીધા.

'ના બેટા, રડો નહીં...'

'તમારી કોઈ ભૂલ નહોતી, સંસારની ચિંતાઓમાં માણસ અધીરો થઈ જતો હોય છે,' ગોવિંદબાપાએ કહ્યું.

નિલેશે તે જ ક્ષણે પેલી કાળી થેલી પોતાના ખભા પર લટકાવી દીધી.

તેણે આંસુ લૂછીને દ્રઢ અવાજે કહ્યું, 'બાપુ, આજ પછી તમારે ક્યારેય એકલા નહીં જવું પડે.'

'એ શંભુનો દીકરો આજથી મારો સગો ભાઈ છે અને એની આખી જિંદગીની તમામ જવાબદારી હું ઉપાડીશ!'

'આ કેલેન્ડરની ચૌદમી તારીખ હવે માત્ર તમારી નહીં, પણ આખા પરિવારની સૌથી પવિત્ર ફરજ બની રહેશે!'

રેખાબેને પોતાની સોનાની એકમાત્ર બંગડી કાઢીને સસરાના હાથમાં મૂકી દીધી અને કહ્યું કે આનાથી એ દીકરાની આગળની દવાઓ થશે.

નિલેશે પિતાનો હાથ પકડીને કહ્યું કે ચાલો બાપુ, આજે હું પણ તમારી સાથે હોસ્પિટલ આવીશ અને મારા ભાઈને મળીશ.

એ પવિત્ર ઘરમાં ફરી એકવાર માનવતા, કરુણા અને સંસ્કારોનો અખંડ વિજયધ્વજ લહેરાઈ ઊઠ્યો હતો.

આખા મહોલ્લામાં આ પવિત્ર સત્યની જાણ થતાં સૌની આંખો ભીની થઈ ગઈ અને લોકોએ ગોવિંદબાપાના ચરણ સ્પર્શ કર્યા.

એ ઘરની એકતા અને પ્રેમનો આ અખંડ વારસો આવનારી તમામ પેઢીઓ માટે એક અમર દીવાદાંડી બની ગયો.

રેખાબેને તરત જ રસોડામાંથી ગરમ કંસાર અને તાજી ચા બનાવીને બાપુજીને પ્રેમથી જમાડ્યા.

સવારનો સોનેરી સૂર્ય આકાશમાં ખીલી ઊઠ્યો હતો અને ઘરની દીવાલ પર લટકતું એ કેલેન્ડર હવે કોઈ તારીખિયું નહીં, પણ પવિત્ર ઋણાનુબંધ, ત્યાગ અને અમર પ્રેમનું મંદિર બનીને ચમકી રહ્યું હતું.

એ ઘરના આંગણામાંથી સ્વાર્થ, શંકા અને કડવાશનો કાળો ઓછાયો સદાય માટે ઓગળી ગયો હતો.

અને માનવતા, કૃતજ્ઞતા અને પરમ સમર્પણનો અખંડ દીવડો સદાય માટે ઝળહળી ઊઠ્યો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.