રોજ સવારે ચાર કિલોમીટર ચાલીને જાનવરને રોટલી ખવડાવતી માતા પર દીકરો ભડક્યો, ગળાની ઘંટડી ખૂલતાં જ...

પરોઢિયાના પાંચ વાગ્યા હતા અને આખા ગામમાં ગાઢ ધુમ્મસ અને કડકડતી ઠંડી છવાયેલી હતી.

રસોડાના અંધારા ખૂણામાં મીનાબેન ચૂલા પાસે ઊભાં હતાં અને તેમણે પિત્તળના ડબ્બાનો અવાજ સાંભળીને દીવો સળગાવ્યો.

દીવાના અજવાળામાં તેમણે જોયું કે તેમનાં પંચોતેર વર્ષનાં સાસુ કમળાબા ચોરીછૂપીથી કાંસાના વાટકામાં તાજું દૂધ અને દેશી ઘીવાળી ગરમ રોટલી ભરી રહ્યાં હતાં.

મીનાબેનનો પારો એક ક્ષણમાં સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો અને તેમણે સાસુના હાથમાંથી વાટકો આંચકી લેતાં તીખા અવાજે કહ્યું.

'બા, આ ઘરમાં છોકરાઓને દૂધ પીવા મળતું નથી, કરિયાણાવાળાનું દેવું માથે ચડેલું છે અને તમે રોજ સવારે આ ઘી-દૂધ લઈને ક્યાં ભાગી જાવ છો?'

'તમારા બંને ઢીંચણ સોજીને દડા જેવા થઈ ગયા છે, ડૉક્ટરે પથારીમાંથી ઊભા થવાની પણ ના પાડી છે, તોય તમે આ કડકડતી ઠંડીમાં ચાર કિલોમીટર પગપાળા ચાલીને કોને ખવડાવવા જાવ છો?'

અવાજ સાંભળીને કમળાબાનો દીકરો રમેશ પણ ઓરડામાંથી આંખો ચોળતો બહાર આવ્યો.

તેના મોં પર આર્થિક તંગી અને દેવાની ચિંતા સ્પષ્ટ દેખાઈ રહી હતી.

તેણે પોતાની માતા સામે ક્રોધભરી નજરે જોઈને કહ્યું, 'બા, મીના સાચું કહે છે, આખા ગામમાં લોકો આપણી મજાક ઉડાવે છે કે તમારી બુદ્ધિ બહેકી ગઈ છે.'

'જો તમે આ કાંટાળી કેડીઓ પર પડી જશો અને હાડકું ભાંગશે, તો મારી પાસે હોસ્પિટલના ખર્ચા કાઢવાના પણ રૂપિયા નથી!'

'આજ પછી જો તમે આ ઘરનો ઉંબરો ઓળંગ્યો છે, તો મારો જીવતો જીવ નહીં જુઓ!' રમેશે આક્રોશથી દરવાજો બંધ કરી દીધો.

મીનાબેને ચૂલા પાસે બેસીને યાદ અપાવ્યું કે કરિયાણાવાળાની ત્રણ હજારની ઉધારી બાકી છે અને દૂધવાળો પણ પૈસા વગર દૂધ આપવાની ના પાડે છે.

તેમણે કહ્યું કે આપણે પોતે અડધા ભૂખ્યા સૂઈ જઈએ છીએ અને તમે આ રોજ સવારે ક્યાં લહાણી કરવા નીકળી પડો છો.

પણ કમળાબા મનોમન જાણતાં હતાં કે જો આજે તેઓ ન ગયા, તો પેલો અબોલ જીવ આખો દિવસ ભૂખ્યો તરફડશે.

કમળાબાએ કશું જ ન કહ્યું.

તેમણે ધ્રૂજતા હાથે પોતાની સાડીના છેડાથી આંસુ લૂછ્યા અને ચૂપચાપ ઓસરીના ખાટલા પર બેસી ગયાં.

તેમની આંખોમાં અપમાનનું દર્દ નહોતું, પણ એક અબોલ જીવની ભૂખ અને તરસની વ્યાકુળતા છલકાઈ રહી હતી.

પણ બીજા દિવસે સવારે સાડા ચાર વાગ્યે રમેશની ઊંઘ અચાનક ઊડી ગઈ.

તેણે જોયું કે ડેલીનો લાકડાનો દરવાજો અધખુલ્લો હતો અને કમળાબા ખાટલા પર નહોતાં!

રમેશનો ગુસ્સો કાબૂ બહાર જતો રહ્યો.

તેણે વિચાર્યું કે આજે તો હું એ જાનવરને જ લાકડીથી મારીને ભગાડી દઈશ જેથી આ રોજની માથાકૂટનો કાયમ માટે અંત આવે.

રમેશે હાથમાં મોટી લાકડી અને ટોર્ચ લીધી અને ધુમ્મસ ભરેલી કાંટાળી કેડી પર માતાના પગલાં શોધતો નીકળી પડ્યો.

ચાર કિલોમીટર સુધી પથરાળ સીમ, કોતરો અને નદીના સૂકા પટ વટાવીને તે ગામના છેડે આવેલા જૂના, ખંડેર શિવ મંદિર પાસે પહોંચ્યો.

કમળાબાના પગના તળિયામાં કાંટા વાગતા હતા અને ઠંડા પવનના સુસવાટા તેમના હાડકાંને ધ્રૂજાવી રહ્યા હતા.

છતાં એ માવડી પોતાના હાથમાં પિત્તળનો વાટકો સાચવીને એક-એક ડગલું આગળ વધારતી રહી.

તેમના હોઠ પર માત્ર એક જ પ્રાર્થના હતી કે હે ભગવાન, મારા ગયા પહેલાં એ અબોલ જીવને કશું ન થવા દેતો.

કમળાબાએ યાદ કર્યું કે તેમના પતિ સ્વર્ગસ્થ નરસિંહભાઈ હંમેશા કહેતા હતા કે જે માણસ ઉપકાર ભૂલી જાય છે તેને ભગવાન પણ ક્યારેય માફ નથી કરતો.

તેમણે કહ્યું હતું કે અબોલ જીવ તો ઈશ્વરનું સાક્ષાત સ્વરૂપ હોય છે, એમની સેવામાં જ સાચો મોક્ષ રહેલો છે.

આ સંસ્કારો જ કમળાબાના ધબકારા બનીને એમને આ ઉંમરે પણ ચાલવાની અખૂટ શક્તિ આપતા હતા.

ત્યાં એક ઘટાદાર વડલાના ઝાડ નીચે કમળાબા જમીન પર બેઠાં હતાં.

અને તેમની સામે એક ઘરડી, એક આંખે આંધળી અને પીઠ પર મોટા ઘાના નિશાનવાળી ગાય ઊભી હતી!

કમળાબા પોતાના ધ્રૂજતા હાથે એ ગાયના મોંમાં રોટલીના ટુકડા મૂકી રહ્યાં હતાં અને તેની ગરદન પર વહાલથી હાથ ફેરવી રહ્યાં હતાં.

ગાય પણ વાત્સલ્યથી કમળાબાના ખભા પર પોતાનું માથું ઘસી રહી હતી.

આ દ્રશ્ય જોઈને રમેશનો ક્રોધ જ્વાળામુખીની જેમ ફાટી નીકળ્યો.

તેણે ઝાડીમાંથી બહાર આવીને લાકડી જમીન પર પછાડી અને જોરથી બૂમ પાડી.

'બા! આ શું માંડ્યું છે?

આ મરવા પડેલી રખડતી ગાય માટે તમે તમારા દીકરાનું સુખ-ચેન હરામ કરી નાખ્યું?'

'આ ગંદી ગાય પાછળ તમે રોજ ચાર કિલોમીટર દોડો છો?

આજે હું આ જાનવરને સીમ પાર ખદેડી દઈશ!' રમેશે બૂમ પાડી.

રમેશે ગાય પર લાકડી ઉગામી, પણ કમળાબા વીજળીની ઝડપે વચ્ચે આવી ગયાં અને ગાયને પોતાની છાતી સરસી ચાંપી લીધી.

'ઊભો રહી જા રમેશ!'

'જો તેં આ ગાય પર લાકડી અડાડી, તો મારા મરેલા મોં પર પગ મૂકવો પડશે!' કમળાબાની આંખોમાંથી અંગારા વરસવા લાગ્યા.

રમેશ સ્તબ્ધ થઈને ઊભો રહી ગયો.

કમળાબાએ ધ્રૂજતા હાથે એ ઘરડી ગાયના ગળામાં બાંધેલી જૂની, કાટ ખાઈ ગયેલી પિત્તળની ઘંટડી ખોલી.

એ ઘંટડીની અંદરથી લાલ દોરામાં લપેટેલો એક જૂનો કાગળ અને ચાંદીનો નાનો તાવીજ બહાર આવ્યો.

કમળાબાએ એ કાગળ રમેશના હાથમાં પછાડ્યો.

'વાંચ આ કાગળ અને જો તારામાં જરાય લોહી બચ્યું હોય, તો આ ગાયના પગમાં પડીને માફી માંગ!' તેમણે કહ્યું.

રમેશે ધ્રૂજતા હાથે ટોર્ચના અજવાળામાં એ પીળો પડી ગયેલો કાગળ ખોલ્યો.

તેના પર પચીસ વર્ષ જૂનો તેના સ્વર્ગસ્થ પિતાના હાથનો પત્ર લખેલો હતો!

પત્ર વાંચતાં જ રમેશના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ અને તેનો ચહેરો સાવ સફેદ પૂણી જેવો થઈ ગયો!

પત્રમાં લખ્યું હતું: 'હે પ્રભુ, આજે મારી કપિલા ગાયે મારા સાત વર્ષના દીકરા રમેશને નવજીવન આપ્યું છે.'

'આજથી પચીસ વર્ષ પહેલાં ચોમાસામાં જ્યારે ગામનો ચેકડેમ તૂટ્યો હતો અને નદીમાં ઘોડાપૂર આવ્યું હતું, ત્યારે સાત વર્ષનો રમેશ એ પૂરમાં તણાઈ ગયો હતો!'

'ચારેય બાજુ પચાસ ફૂટ ઊંડા પાણીના વમળો હતા અને કોઈ માણસ અંદર કૂદવાની હિંમત નહોતો કરતો.'

'તે વખતે અમારી આ કપિલા ગાય પોતાના દોરડા તોડીને નદીના ધસમસતા પ્રવાહમાં કૂદી પડી હતી!'

'તેણે પૂરના વમળ સામે પોતાની છાતી અડાવી દીધી અને રમેશને પોતાની પીઠ અને શિંગડાનો ટેકો આપીને બે કલાક સુધી પાણીની સપાટી પર જીવતો રાખ્યો હતો!'

'જ્યારે ગ્રામજનોએ રમેશને બહાર ખેંચ્યો, ત્યારે પાણીના જોરદાર વહેણમાં એક મોટો પથ્થર આ ગાયના મોં પર અથડાયો હતો.'

ગામના વૃદ્ધો આજે પણ યાદ કરતા હતા કે તે દિવસે આખું ગામ નદીના કાંઠે લાચાર બનીને રડતું હતું.

કોઈ જુવાન પૂરના ધસમસતા પ્રવાહમાં કૂદવાની હિંમત નહોતો કરી શકતો ત્યારે આ ગાયે પોતાની જાનની બાજી લગાવી દીધી હતી.

તેણે પોતાના શિંગડાથી પથ્થરોનો માર સહન કર્યો હતો પણ બાળકના શરીર પર ઉઝરડો પણ નહોતો પડવા દીધો!

'જેના કારણે તેની એક આંખ ફૂટી ગઈ હતી અને કરોડરજ્જુમાં કાયમી ખોડ આવી ગઈ હતી!'

'આ ગાયે પોતાની આંખ અને સુખ ગુમાવીને મારા દીકરાનો જીવ બચાવ્યો હતો!'

કમળાબાની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહી નીકળ્યાં અને તેમણે ધ્રૂજતા અવાજે કહ્યું.

'રમેશ, જ્યારે તારા પિતા ગુજરી ગયા અને આપણા પર ભયાનક દુકાળ પડ્યો, ત્યારે ગામના લોકોએ મને આ ગાયને કસાઈવાડે વેચી દેવાની સલાહ આપી હતી.'

'પણ મેં ગંગાજળ હાથમાં લઈને વચન લીધું હતું કે જે અબોલ માએ મારા દીકરાને જીવનદાન આપ્યું છે, એનું ઋણ હું મારા છેલ્લા શ્વાસ સુધી ચૂકવીશ.'

'મેં એને ક્યારેય કોઈના હાથમાં ન વેચી, પણ આ પવિત્ર મંદિરે રાખીને છેલ્લાં પચીસ વર્ષથી રોજ સવારે એને ખવડાવવા આવું છું!'

'હું તારા ભાગનું નહીં, પણ મારા પોતાના મોંનો રોટલો ઓછો કરીને આ દેવદૂતને ખવડાવું છું!'

'તું આજે જે જીવતો બેઠો છે ને, એ આ આંધળી ગાયના પુણ્ય અને બલિદાનને કારણે બેઠો છે!'

આ શબ્દો સાંભળતાં જ રમેશના હાથમાંથી લાકડી અને ટોર્ચ પથ્થર પર પડીને તૂટી ગયાં.

તેને યાદ આવ્યું કે નાનપણમાં તેના કપાળ પર એક મોટો ઘા પડ્યો હતો અને બાપુ હંમેશા કહેતા હતા કે તને નદીના પૂરમાંથી ભગવાને બચાવ્યો હતો!

એ ભગવાન બીજું કોઈ નહીં, પણ આ અબોલ જીવ હતો!

રમેશનું આખું અસ્તિત્વ પશ્ચાતાપ, શરમ અને અસીમ વેદનાથી કંપી ઊઠ્યું.

તે પોતાના બંને હાથ માથા પર મૂકીને જમીન પર ઢળી પડ્યો.

તેણે ધૂળમાં આળોટીને કપિલા ગાયના પગ પકડી લીધા અને પોકેપોકે રડવા લાગ્યો.

'માડી... મને માફ કરી દો!'

'હું નરાધમ અને કૂતરા જેવો સ્વાર્થી થઈ ગયો હતો!' રમેશનો અવાજ ડૂસકાંમાં ફેરવાઈ ગયો.

'જેણે મને જિંદગી આપી, એના પર મેં લાકડી ઉગામી!'

'હું તમારા ઉપકારના એક વાળ સમાન પણ નથી!'

મીનાબેન પણ પાછળ પાછળ દોડી આવ્યાં હતાં અને તેમણે આ બધું સાંભળી લીધું હતું.

તેમની આંખોમાંથી પણ પશ્ચાતાપના આંસુ વહી નીકળ્યાં.

તેમણે દોડીને કમળાબાના પગ પકડી લીધા અને માફી માંગી.

ગાયે વહાલથી રમેશના માથા પર પોતાની જીભ ફેરવી, જાણે પચીસ વર્ષ પછી પોતાના ખોવાયેલા દીકરાને આશીર્વાદ આપી રહી હોય!

રમેશે તે જ ક્ષણે ગાયના ગળામાં પોતાનો ખેસ બાંધ્યો અને બંને હાથ જોડીને તેને પોતાના ઘેર લઈ આવ્યો.

તેણે પોતાના આંગણામાં ગાય માટે મોટો છાંયડો બનાવ્યો અને ઉત્તમ લીલો ઘાસચારો પીરસ્યો.

મીનાબેને પોતાના હાથે ગાયના પગ ગરમ પાણીથી ધોયા અને તેના કપાળ પર કંકુનો ચાંદલો કરીને ફૂલોની માળા પહેરાવી.

રમેશે આખા ગામના લોકોને બોલાવીને ગોળ-ધાણા વહેંચ્યા અને સૌની હાજરીમાં કપિલા ગાયના આશીર્વાદ લીધા.

આખા ગામમાં હર્ષોલ્લાસ છવાઈ ગયો અને સૌએ આ અબોલ જીવના અદભુત ઉપકારને નતમસ્તક થઈને વધાવ્યો.

રમેશે પોતાના ગળામાંથી માતાના ચરણોમાં માથું નમાવીને પ્રતિજ્ઞા લીધી કે તે હવેથી ક્યારેય કોઈ અબોલ જીવનો તિરસ્કાર નહીં કરે.

મીનાબેને પણ આંસુ ભરી આંખે સાસુમાની ક્ષમા માંગી અને કપિલા ગાયની આજીવન સેવા કરવાનું વચન આપ્યું.

એ પવિત્ર આંગણામાં ફરી એકવાર વાત્સલ્ય, કરુણા અને સંસ્કારોનો અખંડ આનંદ છવાઈ ગયો હતો.

ગામના તમામ લોકોને જ્યારે આ વાતની ખબર પડી, ત્યારે આખું ગામ કમળાબા અને કપિલા ગાયના દર્શન કરવા ઉમટી પડ્યું.

એ ઘરના આંગણામાંથી ગરીબી અને સંકુચિતતાનો અંધકાર સદાય માટે ઓગળી ગયો હતો.

અને અબોલ જીવના ત્યાગ, કૃતજ્ઞતા અને નિઃસ્વાર્થ પ્રેમનો અમર દીવડો કાયમ માટે પ્રગટી ઊઠ્યો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.