દર વખતે એક જ જૂની સાડી પહેરીને આવતી માતા પર દીકરો ભડક્યો, પાલવમાંથી જૂનો પત્ર વાંચતાં જ દીકરો ચોધાર આંસુએ રડી પડ્યો અને...

રવિવારની વહેલી સવારે શહેરના પોશ વિસ્તારમાં આવેલા પોતાના આલીશાન ફ્લેટના લિવિંગ રૂમમાં પ્રમોદ સોફા પર બેઠો હતો.

કાચની મોટી બારીઓમાંથી સૂર્યનો સોનેરી તડકો ચમકતી મોંઘી ઈટાલિયન આરસની લાદીઓ પર પથરાયેલો હતો.

ઘરના મોંઘા ઝુમ્મરો, વૈભવી ફર્નિચર અને દિવાલો પર લટકતી કિંમતી પેઇન્ટિંગ્સ પ્રમોદની ભવ્ય આર્થિક સમૃદ્ધિની સાક્ષી પૂરતાં હતાં.

તેની પત્ની રીમા ડાઈનિંગ ટેબલ પર મોંઘી ક્રોકરીમાં કાજુ-બદામવાળો નાસ્તો અને ગરમ ચા ગોઠવી રહી હતી.

તે સમયે સોસાયટીના નાકેથી રિક્ષામાં બેસીને પ્રમોદની સિત્તેર વર્ષની વૃદ્ધ વિધવા માતા કુંદનબા ફ્લેટના દરવાજે પહોંચ્યાં.

કુંદનબા દર મહિને એક વાર ગામડેથી દીકરાના ઘરે સુખ-દુઃખના સમાચાર પૂછવા અને પૌત્રને મળવા માટે નિયમિત આવતાં હતાં.

દરવાજો ખુલતાં જ પ્રમોદની નજર માતાના શરીર પર પડી અને તેનો ચહેરો એક જ ક્ષણમાં ક્રોધ, અણગમા અને શરમથી લાલચોળ થઈ ગયો.

કુંદનબાએ બદામી અને કથ્થઈ રંગની સાવ જૂની, અસંખ્ય વાર ધોવાયેલી, રંગ ઊડી ગયેલી સાદી સુતરાઉ સાડી પહેરેલી હતી.

એ સાડીના પાલવની કિનારીઓ ઘસાઈને સાવ ફાટી ગઈ હતી અને તેને હાથેથી સાદા દોરાથી થીગડું મારીને સાંધેલી હતી.

પ્રમોદે સોફા પરથી ઊભા થઈને ગુસ્સામાં ચાનો કપ ટીપોઈ પર જોરથી પટક્યો.

'બા, તમે દર વખતે આવું જ નાટક કેમ કરો છો?' પ્રમોદે કડવાશથી તાડૂકતાં કહ્યું.

'મેં તમને છેલ્લા ત્રણ મહિનામાં પચીસ હજાર રૂપિયાની કિંમતી કાંજીવરમ, પ્યોર સિલ્ક અને બાંધણીની ત્રણ નવી સાડીઓ લઈ આપી છે.'

'તમે જ્યારે પણ મારા આ આલીશાન ઘરે આવો છો ત્યારે આ જ ફાટેલી, થીગડાંવાળી અને ભિખારણ જેવી સાડી પહેરીને કેમ આવો છો?'

'મારા પાડોશીઓ, સોસાયટીના ચેરમેન અને મારા બિઝનેસ પાર્ટનરો તમને જુએ છે ત્યારે મારા વિશે શું વિચારે છે એનો તમને અંદાજ છે?'

'બધાને એમ લાગે છે કે આટલો મોટો કરોડપતિ દીકરો પોતાની સગી માતાને એક સારી સાડી પણ નથી પહેરાવી શકતો!'

'તમે જાણીજોઈને સમાજમાં મારી આબરૂના ધજાગરા ઉડાવવા અને મને નીચો બતાવવા માટે આ ફાટેલી સાડી પહેરીને ફરો છો!'

રીમાએ પણ મોં મચકોડીને પ્રમોદની વાતમાં સૂર પુરાવ્યો.

'હા બા, ગઈકાલે જ બાજુવાળા ક્લબના સભ્યો પૂછતા હતા કે તમારા સાસુમા હંમેશા આ એક જ સાડીમાં કેમ જોવા મળે છે, અમારે શરમથી માથું નીચું કરવું પડે છે.'

'અમારા આટલા મોટા મોભાદાર ઘરમાં તમારો આ પહેરવેશ સાવ કઢંગો અને શરમજનક લાગે છે.'

કુંદનબાના ચહેરા પર એક લાચાર, અત્યંત દર્દભર્યું અને શરમજનક સ્મિત આવી ગયું.

તેમણે ધ્રૂજતા હાથે પોતાના સુતરાઉ સાડલાનો ફાટેલો છેડો સરખો કર્યો અને અત્યંત નમ્રતાથી કહ્યું.

'ના બેટા પ્રમોદ, હું તારી આબરૂ ઘટાડવા નથી માંગતી. આ સાડી મને બહુ ફાવે છે અને હળવી લાગે છે, એટલે પહેરી લઉં છું.'

'તારી નવી સિલ્કની સાડીઓ બહુ ભારે છે, મારાથી સંભળાતી નથી.'

'તમને નવી સાડીઓ ભારે લાગે છે કે પછી તમને મારો અનાદર કરવામાં જ મજા આવે છે?' પ્રમોદે અકળાઈને કહ્યું.

'આજે સાંજે અમારી ક્લબના મોટા ઉદ્યોગપતિઓ અને ડિરેક્ટરો આપણા ઘરે ડિનર માટે આવવાના છે.'

'તમે આ જ ફાટેલી સાડી પહેરીને એમની સામે જશો તો એ લોકો મારી પીઠ પાછળ કેવા જોક્સ બનાવશે એ તમને સમજાય છે?'

'મેં આટલા સંઘર્ષ પછી આ શહેરમાં મારું આટલું મોટું નામ બનાવ્યું છે, અને તમે એક જૂની સાડીના મોહમાં બધું માટીમાં મેળવી દેશો.'

રીમાએ પણ ઉમેર્યું, 'બા, કમસેકમ આજના દિવસ પૂરતી તો નવી સાડી પહેરી લો! અમે તમારા માટે આટલો મોટો કબાટ ખરીદ્યો છે એમાં તમારી નવી સાડીઓ ધૂળ ખાય છે.'

કુંદનબાએ કશું બોલ્યા વિના શાંતિથી પોતાની થાળી રસોડામાં મૂકી દીધી અને હાથ ધોવા માટે બાલ્કની તરફ ચાલ્યાં ગયાં.

પરંતુ પ્રમોદનો ગુસ્સો શાંત ન થયો, તે આખો દિવસ માતા સાથે સરખી રીતે બોલ્યો પણ નહીં અને ઓફિસનું બહાનું કાઢીને બહાર જતો રહ્યો.

બપોરે જ્યારે કુંદનબા બાલ્કનીમાં હાથ-મોં ધોવા ગયાં, ત્યારે પ્રમોદે નક્કી કર્યું કે આજે આ સાડીનો કાયમ માટે નિકાલ કરવો જ પડશે.

તેણે બાથરૂમના દરવાજા પાછળ ખીંટી પર લટકતી એ જૂની સાડી ઉતારી લીધી અને તેને કચરાની પ્લાસ્ટિક થેલીમાં ફેંકવા માટે દોડ્યો.

જેવો તેણે સાડીને હાથમાં ચોળીને ડબ્બામાં નાખવા હાથ લંબાવ્યો, કે અચાનક સાડીના પાલવના અંદરના છેડે તેને કંઈક સખત અને કાગળ જેવું સ્પર્શ્યું.

પ્રમોદે ઉત્સુકતાથી સાડીનો પાલવ ઊંધો કર્યો તો જોયું કે અંદરની ગડીમાં બહુ ઝીણા હાથેથી સોય-દોરાથી એક મોટું ચોરસ થીગડું મારેલું હતું.

પ્રમોદે અંદર શું છુપાવેલું છે તે જોવા માટે ખિસ્સામાંથી કાતર કાઢી અને બહુ સંભાળીને એ સિલાઈ ઉધેડી નાખી.

અંદરથી મીણિયા પ્લાસ્ટિકના પાઉચમાં વીંટાળેલો એક જૂનો, પીળો પડી ગયેલો દસ્તાવેજ અને એક નાનો પાસપોર્ટ સાઇઝનો ફોટો બહાર નીકળ્યો.

તે ફોટો પ્રમોદના સ્વર્ગસ્થ પિતા નરેશભાઈનો હતો, જેઓ પચીસ વર્ષ પહેલાં અવસાન પામ્યા હતા.

કાગળ ખોલતાં જ પ્રમોદના હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા, કારણ કે એ તેના પિતાના જ હાથના અક્ષરોમાં લખાયેલો એક પચ્ચીસ વર્ષ જૂનો પત્ર હતો.

પ્રમોદે ધ્રૂજતા અવાજે એ પત્ર વાંચવાનું શરૂ કર્યું.

'મારી વહાલી કુંદન...' પત્રમાં પિતાએ લખ્યું હતું.

'આજે આપણા લગ્નની પંદરમી વર્ષગાંઠ છે અને હું કાપડની મિલમાં સતત અડતાલીસ કલાક ઓવરટાઇમ કરીને તારા માટે આ સુતરાઉ સાડી ખરીદી શક્યો છું.'

'આપણા આખા દાંપત્યજીવનમાં મેં તને ક્યારેય સોનાનો એક દાણો કે મોંઘો સાડલો નથી આપ્યો, આ મારી ગરીબ જિંદગીની તને પહેલી અને છેલ્લી ભેટ છે.'

'પરંતુ આજે જ આપણા દીકરા પ્રમોદની એન્જિનિયરિંગ કોલેજની પ્રવેશ ફી ભરવાની છેલ્લી તારીખ છે.'

'જો આજે બપોર સુધીમાં દસ હજાર રૂપિયા જમા નહીં થાય, તો આપણા દીકરાનું ભવિષ્ય કાયમ માટે અંધકારમાં ડૂબી જશે.'

'મેં જોયું કે તું આ નવી સાડી બજારમાં વેચીને દીકરાની ફી ભરવા માટે નીકળી હતી, પણ દુકાનદારે ખુલ્લી સાડી ખરીદવાની ચોખ્ખી ના પાડી દીધી.'

'તે વખતે તેં તારા કાનની સોનાની છેલ્લી કડીઓ વેચીને પ્રમોદની ફી ભરી દીધી હતી.'

'કુંદન, તારા આ અસીમ ત્યાગ સામે મારો પુરુષાર્થ સાવ વામણો સાબિત થયો છે.'

'હું મારા ફેફસાના ટીબીના કારણે હવે ઝાઝા દિવસો જીવી શકીશ નહીં એ વાત હું સારી રીતે જાણું છું.'

'પણ આજે હું તારી પાસેથી મારા આખરી શ્વાસનું એક પવિત્ર વચન માંગું છું.'

'તું આ સાડી ક્યારેય કોઈને ન આપતી અને ક્યારેય ન ફેંકતી.'

'આપણો પ્રમોદ જ્યારે મોટો સાહેબ બની જાય અને પોતાની મહેનતથી મોટો આલીશાન બંગલો બનાવી લે, ત્યારે તું જ્યારે પણ એના ઘરે પગ મૂકે ત્યારે આ જ સાડી પહેરીને જજે.'

'આ સાડી તને અને આપણા દીકરાને હંમેશા યાદ અપાવશે કે એનું આ મોટું સામ્રાજ્ય એના બાપના પરસેવા અને એની માના ફાટેલા પાલવના બલિદાન પર ઊભું છે.'

'આ સાડીમાં મારો આત્મા, મારી આબરૂ અને તારો પવિત્ર પ્રેમ વણાયેલા છે...'

આ શબ્દો વાંચતાં જ પ્રમોદના હાથમાંથી પત્ર છૂટી ગયો અને તેના પગ નીચેથી આખી પૃથ્વી ધસી ગઈ.

તેના કાનમાં પોતાના એ ઝેરી, અહંકારી અને કડવા શબ્દો ગૂંજવા લાગ્યા: 'તમે ભિખારણ જેવી લાગો છો... મારી આબરૂના ધજાગરા ઉડાડો છો... નાટક કરો છો... શરમ આવે છે... '

પ્રમોદને પોતાની જાત પર એટલી તીવ્ર શરમ, ગ્લાનિ અને ધિક્કાર થયા કે તે ચોધાર આંસુએ લાદી પર બેસી પડ્યો.

જે સાડી માત્ર કપડું નહોતી, પણ તેના સ્વર્ગસ્થ પિતાનું અંતિમ વચન, તેમની આબરૂ અને તેના પોતાના અસ્તિત્વનો પાયો હતી, એ સાડીને તે કચરાના ડબ્બામાં ફેંકવા જઈ રહ્યો હતો!

પ્રમોદે બંને હાથે એ જૂની સાડી ઉપાડી અને તેને પોતાના ચહેરા પર, પોતાની આંખો પર દાબી દીધી.

તે સાડીમાંથી તેના પિતાના જૂના પરસેવાની અને માતાના અસીમ વાત્સલ્યની પવિત્ર સુગંધ આવી રહી હતી.

કુંદનબાએ ધ્રૂજતા અવાજે અતીતના પડદા પાછળની વધુ એક કડવી હકીકત કહી.

'પ્રમોદ બેટા, તારા પિતાના ગયા પછી મારી પાસે તારી એન્જિનિયરિંગની હોસ્ટેલ ફી ભરવાના પણ પૈસા નહોતા,' કુંદનબાએ આંસુ લૂછતાં કહ્યું.

'તે વખતે હું લોકોના ઘરોમાં વાસણ-કપડાં કરવા જતી હતી, પણ મેં તારા પિતાની આ સાડીને ક્યારેય વેચવા કે ગીરવે મૂકવા નહોતી કાઢી.'

'જ્યારે પણ મને ભૂખ લાગતી કે થાક લાગતો, ત્યારે હું આ સાડીના પાલવને મારી છાતીએ ચાંપીને તારા પિતાની સુગંધ અનુભવતી હતી.'

'મને આ સાડીમાંથી હિંમત મળતી હતી કે મારે જીવવાનું છે અને મારા દીકરાને એક મોટો માણસ બનાવવાનો છે.'

'આજે જ્યારે તેં મને કહ્યું કે આ સાડી ભિખારણ જેવી લાગે છે, ત્યારે મને દુઃખ સાડીનું નહોતું થયું બેટા.'

'મને એ વાતનું દુઃખ થયું હતું કે મારા વહાલા દીકરાએ વૈભવના અહંકારમાં પોતાના પિતાના એ પવિત્ર પરસેવાની સુગંધ ગુમાવી દીધી છે.'

તે સમયે કુંદનબા બાલ્કનીમાંથી ઓરડામાં દાખલ થયાં.

દીકરાના હાથમાં પેલો પત્ર અને ખુલ્લી સાડી જોઈને કુંદનબા સ્તબ્ધ થઈ ગયાં અને ભયથી ધ્રૂજવા લાગ્યાં.

'પ્રમોદ બેટા... તું રડ કેમ છે? મેં તારું દિલ દુભાવ્યું હોય તો મને માફ કરી દેજે,' કુંદનબા કરગરી ઊઠ્યાં.

પ્રમોદ પાગલની જેમ દોડ્યો અને તેણે કુંદનબાના બંને પગ પકડી લીધા.

તેણે પોતાનું માથું માતાના ચરણોમાં પછાડીને પોક મૂકીને આક્રંદ કરવા માંડ્યું.

'બા... મને માફ કરી દો! હું બહુ મોટો નરાધમ, આંધળો અને પાપી દીકરો છું!' પ્રમોદ ધ્રૂસકે ને ધ્રૂસકે બોલવા લાગ્યો.

'જે સાડીએ મને જિંદગી આપી, જે સાડી મારા બાપુજીનું આખરી કવચ હતી, એ સાડીને હું મારી ખોટી આબરૂ માટે કચરો સમજી બેઠો!'

'મને તમારી આ સાડીના એક દોરા બરાબર પણ બનવાની લાયકાત નથી બા!'

રીમા પણ દોડતી આવી અને પત્ર વાંચતાં જ તેની આંખોમાંથી પણ પશ્ચાત્તાપની અશ્રુધારા વહી નીકળી.

રીમાએ પણ સાસુમાના પગ પકડીને હાથ જોડીને માફી માંગી.

કુંદનબાએ નીચે નમીને પોતાના ધ્રૂજતા હાથે દીકરા અને વહુને ઊભાં કર્યાં અને બંનેને પોતાની છાતી સરસાં ચાંપી લીધાં.

'ના મારા બાળકો, તમે રડો નહીં. તમારા પિતા આજે સ્વર્ગમાંથી જોઈને ખૂબ રાજી થતા હશે,' કુંદનબાએ આંસુ લૂછતાં કહ્યું.

પ્રમોદે તે દિવસે એ પવિત્ર સાડીને સોનાના તારથી મઢાવીને પોતાના લિવિંગ રૂમની સૌથી મુખ્ય દીવાલ પર કાચની ફ્રેમમાં સ્થાપિત કરી દીધી.

ઘરમાંથી ખોટા આડંબર અને અહંકારનો કાયમ માટે નાશ થયો હતો અને પિતૃપ્રેમની અમર જ્યોત પ્રગટી ચૂકી હતી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.