દરરોજ પરોઢિયે ઘર બહાર કરિયાણાની થેલી મૂકી જનાર અજાણ્યા માણસનો હાથ પકડ્યો, ત્યારે અંદર જોયું તો...

શાંત અને સુખી ગણાતી સહયોગ સોસાયટીના છેલ્લા છેડે આવેલું મકાન નંબર સાત સાવ સાદું અને જૂની ઢબનું હતું. એ મકાનમાં પાંસઠ વર્ષના વિધવા કંચન પોતાના દસ વર્ષના માસૂમ પૌત્ર પાર્થ સાથે રહેતા હતા. એક વર્ષ પહેલાં એક માર્ગ અકસ્માતમાં કંચનના એકના એક યુવાન દીકરાનું અકાળે અવસાન થઈ ગયું હતું.

દીકરાના ગયા પછી કંચન પર આભ તૂટી પડ્યું હતું અને માથે દેવાનો મોટો બોજ આવી ગયો હતો. કંચન સાંજ-સવાર લોકોના કપડાં સીવીને અને નાસ્તા બનાવીને માંડ માંડ ઘરનું ગુજરાન ચલાવતા હતા. પરંતુ કંચન સ્વભાવે અત્યંત ખુદ્દાર, આત્મસન્માની અને સ્વાભિમાની સ્ત્રી હતા.

તેમણે જિંદગીમાં ક્યારેય કોઈની સામે હાથ નહોતો લંબાવ્યો કે કોઈનું મફતનું સ્વીકાર્યું નહોતું. તેઓ હંમેશાં કહેતા કે સૂકી રોટલી ખાઈને જીવી લઈશું પણ કોઈની દયા કે ભીખના સહારે ક્યારેય નહીં જીવીએ. સોસાયટીના લોકો પણ કંચનના આ અડગ સ્વાભિમાનનો આદર કરતા હતા.

પરંતુ છેલ્લા પંદર દિવસથી કંચનના ઘરના આંગણે એક અત્યંત વિચિત્ર અને રહસ્યમય ઘટના બની રહી હતી. દરરોજ સવારે બરાબર પાંચ વાગ્યે જ્યારે આખી સોસાયટી ગાઢ નિંદ્રામાં પોઢેલી હોય, ત્યારે કંચનના ઘરના મુખ્ય દરવાજાના ઓટલા પર કોઈ એક મોટો થેલો મૂકી જતું હતું.

એ થેલામાં ઉત્તમ ગુણવત્તાનો ઘઉંનો લોટ, ચોખા, તેલનો ડબ્બો, તાજા શાકભાજી અને દૂધની થેલીઓ ભરેલી રહેતી હતી. સાથે સાથે દરરોજ નાના પાર્થ માટે સુકામેવો અને બિસ્કિટના પેકેટ પણ એ થેલામાં કાળજીપૂર્વક મૂકેલા હોતા હતા.

પહેલા દિવસે જ્યારે કંચને દરવાજો ખોલ્યો અને થેલો જોયો, ત્યારે તેમને લાગ્યું કે કોઈ પડોશી ભૂલથી પોતાનો સામાન અહીં ભૂલી ગયું હશે. તેમણે આખી સોસાયટીમાં પૂછપરછ કરી પણ કોઈએ એ સામાન પોતાનો હોવાનો સ્વીકાર ન કર્યો.

પરંતુ જ્યારે બીજા, ત્રીજા અને સતત પાંચમા દિવસે એ જ રીતે પરોઢિયે તાજો સામાન ભરેલો થેલો મળવા લાગ્યો, ત્યારે કંચનના મનમાં ભયાનક ઉચાટ અને અશાંતિ ફેલાઈ ગયા. કંચનને લાગ્યું કે કોઈ અજાણ્યો માણસ તેમની ગરીબીની મજાક ઉડાવી રહ્યો છે અથવા તેમના પર દયા ખાઈને ભીખ આપી રહ્યો છે.

સોસાયટીના કેટલાક લોકોની નજર પણ આ રોજિંદા થેલા પર પડી ગઈ હતી. સોસાયટીના ઓટલે બેસતા કેટલાક નવરા લોકોએ કંચન વિશે કાનાફૂસી શરૂ કરી દીધી કે આ વિધવા ડોસીને અડધી રાત્રે કોઈ ગુપ્ત મદદ કરી રહ્યું છે. લોકોની આ ગંદી વાતો સાંભળીને કંચનનું હૃદય લોહીલુહાણ થઈ જતું હતું.

કંચને મનોમન દ્રઢ સંકલ્પ કર્યો કે તેઓ આ અજાણ્યા માણસનો ચહેરો દુનિયા સામે લાવીને જ રહેશે. તેમણે નક્કી કર્યું કે તેઓ એ માણસના મોં પર આ થેલો મારીને કહેશે કે અમે ભૂખ્યા મરી જઈશું પણ કોઈની છાનીમાની દયા સ્વીકારવા તૈયાર નથી.

સતત ત્રણ રાત સુધી કંચન ઊંઘ્યા વગર લાકડી હાથમાં લઈને બારીના પડદા પાછળ ઊભા રહ્યા. પરંતુ દર વખતે થાકના વાંકે સવારે સાડા ચાર વાગ્યે તેમની આંખ સહેજ મીંચાઈ જતી અને એ પળવારના ગાળામાં કોઈ સામાન મૂકીને અદ્રશ્ય થઈ જતું હતું.

કંચને પોતાના સ્વર્ગસ્થ પતિ નવીનભાઈની જૂની તસવીર સામે દીવો પ્રગટાવ્યો અને બે હાથ જોડ્યા. તેમણે કહ્યું કે તમે મને હંમેશાં ખુમારીથી જીવતા શીખવ્યું છે અને હું તમારા આદર્શોને ક્યારેય નહીં ઝૂકવા દઉં.

નાનો પાર્થ પણ દાદીના ખોળામાં માથું મૂકીને સૂઈ ગયો હતો. કંચન તેના માથા પર હાથ ફેરવતી રહી અને વિચારતી રહી કે આ અજાણ્યો મદદગાર ખરેખર કોણ હોઈ શકે.

ચોથા દિવસે કંચને એક યુક્તિ વિચારી. તેમણે આખી રાત ઊંઘ ન આવે તે માટે કડક કાળી ચા પીધી અને દરવાજાની સાંકળ સહેજ ખુલ્લી રાખીને ઉંબરા પાસે જ બેસી રહ્યા. બહાર અંધારું હતું અને ઠંડો પવન ફૂંકાઈ રહ્યો હતો.

બરાબર સવારે પોણા પાંચ વાગ્યે સોસાયટીના રસ્તા પર ધીમા પગલાંનો અવાજ સંભળાયો. કંચનના ધબકારા એકાએક વધી ગયા અને તેમણે લાકડી મજબૂતીથી પકડી લીધી. તેમણે જોયું કે કાળી ધાબળી ઓઢેલી એક પડછાયા જેવી આકૃતિ ધીમે પગલે ઓટલા તરફ આવી રહી હતી.

એ માણસના એક પગમાં સહેજ લંગડાશ હતી. તેણે અત્યંત ધીમેથી પોતાના હાથમાં રહેલો મોટો અનાજનો થેલો ઓટલા પર મૂક્યો અને જેવો તે પાછો વળવા ગયો, બરાબર એ જ ક્ષણે કંચને વીજળીની ઝડપે દરવાજો ખોલી નાખ્યો.

કંચને દોડીને એ માણસનો હાથ જોરથી પકડી લીધો અને મોટેથી બરાડો પાડ્યો કે ઊભો રહે ચોર, આજે તું પકડાઈ ગયો છે. કંચને લાકડી ઉગામીને પૂછ્યું કે તું કોણ છે અને દરરોજ મારા આંગણે આ ભીખ ફેંકીને મારી આબરૂ કેમ લૂંટે છે.

અવાજ સાંભળીને આસપાસના બે-ત્રણ પડોશીઓ પણ પોતાની બારીઓ અને દરવાજા ખોલીને બહાર દોડી આવ્યા. પેલા માણસે પોતાનો ચહેરો છુપાવવાનો નિષ્ફળ પ્રયાસ કર્યો પણ ઝપાઝપીમાં તેના માથા પરથી કાળી ધાબળી નીચે પડી ગઈ.

સ્ટ્રીટ લાઈટના અજવાળામાં એ માણસનો ચહેરો સ્પષ્ટ દેખાયો અને કંચનના હાથમાંથી લાકડી નીચે પડી ગઈ. સામે ઊભેલા માણસને જોઈને કંચન જ નહીં પણ દોડી આવેલા પડોશીઓ પણ સ્તબ્ધ થઈ ગયા.

સામે સોસાયટીના સૌથી જૂના, એકલવાયા અને કંજૂસ ગણાતા સિત્તેર વર્ષના વૃદ્ધ મનસુખ ઊભા હતા. મનસુખ આખી સોસાયટીમાં એક અત્યંત કડક, કોઈની સાથે ન બોલનારા અને પૈસા પાછળ અંધ માણસ તરીકે વગોવાયેલા હતા. કોઈએ સપનામાં પણ નહોતું વિચાર્યું કે આ માણસ આવું કામ કરી શકે.

કંચને આશ્ચર્ય અને ક્રોધથી ધ્રૂજતા અવાજે પૂછ્યું કે મનસુખભાઈ, તમે આ શું કરી રહ્યા છો. તમે આખી જિંદગી કોઈને એક રૂપિયો નથી આપ્યો અને આજે મારા આંગણે અનાજ ફેંકીને મારી ગરીબીની દયા ખાવ છો. મારે તમારી કોઈ ભીખ નથી જોઈતી.

આ કઠોર શબ્દો સાંભળીને મનસુખની આંખોમાંથી દડદડ આંસુ વહી નીકળ્યા. સિત્તેર વર્ષના એ વૃદ્ધ વડીલ ધ્રૂજતા પગલે કંચનના પગ પાસે બેસી પડ્યા અને તેમણે પોતાના બંને હાથ જોડી દીધા.

મનસુખે રડતાં રડતાં ગળગળા અવાજે કહ્યું કે બહેન, હાથ જોડું છું, આને ભીખ કે દયા ન કહો. આ કોઈ દાન નથી પણ વીસ વર્ષ જૂના એક પવિત્ર ઋણનું વ્યાજ ચૂકવી રહ્યો છું. જો આજે હું આ સામાન નહીં આપું, તો હું નર્કમાં પણ મોં બતાવવા લાયક નહીં રહું.

આ સાંભળતાં જ કંચન અને પડોશીઓ અવાચક થઈ ગયા. કંચને પૂછ્યું કે કેવું ઋણ, અમારા પરિવારે તમારા પર ક્યારે ઉપકાર કર્યો હતો. ત્યારે મનસુખે વીસ વર્ષ જૂનું એક એવું દર્દનાક સત્ય ખોલીને મૂક્યું જે સાંભળીને સૌના રુંવાડાં ઊભાં થઈ ગયા.

મનસુખે જણાવ્યું કે વીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે તેમની પત્ની ગંભીર હૃદયરોગના હુમલામાં મરણપથારીએ હતી, ત્યારે હોસ્પિટલના ઓપરેશન માટે તાત્કાલિક પચાસ હજાર રૂપિયાની જરૂર હતી. મનસુખ પાસે એક રૂપિયો નહોતો અને સગા-વહાલાઓએ પોતાના દરવાજા બંધ કરી દીધા હતા.

તે રાત્રે નિરાશ થઈને મનસુખ રેલવે ટ્રેક પર આત્મહત્યા કરવા જઈ રહ્યા હતા. ત્યારે કંચનના સ્વર્ગસ્થ પતિ નવીનભાઈ ત્યાંથી પસાર થતા હતા. નવીનભાઈએ મનસુખનો હાથ પકડી લીધો હતો અને આખી હકીકત જાણી હતી.

નવીનભાઈએ તે જ રાત્રે કોઈને પણ કહ્યા વગર પોતાની પત્ની કંચનના લગ્નની સોનાની છેલ્લી બે બંગડીઓ ગિરવે મૂકી દીધી હતી. તેમણે પચાસ હજાર રૂપિયા રોકડા લાવીને હોસ્પિટલના કાઉન્ટર પર જમા કરાવ્યા હતા અને મનસુખની પત્નીનો જીવ બચાવી લીધો હતો.

મનસુખે રડતાં રડતાં કહ્યું કે જ્યારે મેં નવીનભાઈના પગ પકડીને પૈસા પાછા આપવાની વાત કરી, ત્યારે નવીનભાઈએ મને ગળે લગાવીને કહ્યું હતું કે મનસુખ, આ પૈસા તારે મને ક્યારેય પાછા નથી આપવાના. પણ ઈશ્વર ન કરે ને ક્યારેય મારા પરિવાર પર મુશ્કેલી આવે, તો તું મારા પરિવારની પાછળ ઢાલ બનીને ઊભો રહેજે.

મનસુખે આગળ જણાવ્યું કે ગયા વર્ષે જ્યારે તમારા દીકરાનું અવસાન થયું, ત્યારે મારું કાળજું ચિરાઈ ગયું હતું. મેં જોયું કે તમે સ્વાભિમાન ખાતર ભૂખ્યા રહેતા હતા પણ કોઈની પાસે માંગતા નહોતા. મારો જીવ બળતો હતો કે જે માણસે મારી પત્નીને બચાવી હતી, તેના પરિવારને હું ભૂખ્યો કેમ જોઈ શકું.

મનસુખે પોતાના બંને કાન પકડીને કહ્યું કે હું જાણતો હતો કે જો હું સીધી રીતે મદદ કરીશ તો તમારું સ્વાભિમાન ઘવાશે અને તમે સામાન નહીં લો. તેથી હું પરોઢિયે ચોરની જેમ આવીને અનાજ મૂકી જતો હતો. હું તો માત્ર નવીનભાઈના ઉપકારના ઋણનો એક કણ ચૂકવવાનો પ્રયાસ કરતો હતો.

આ સત્ય સાંભળતાં જ કંચનના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. તેમની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુનો ધોધ વહી નીકળ્યો.

કંચનને યાદ આવ્યું કે વીસ વર્ષ પહેલાં તેમના પતિએ કહ્યું હતું કે સોનાની બંગડીઓ ચોરાઈ ગઈ છે. કંચનને આજે સમજાયું કે તેમના પતિએ કોઈની જિંદગી બચાવવા માટે એ ઘરેણાં કુરબાન કર્યા હતા.

કંચન ધ્રૂજતા હાથે નીચે નમ્યા અને તેમણે મનસુખના બંને હાથ પકડીને તેમને ઊભા કર્યા. કંચને કહ્યું કે ભાઈ, મને માફ કરી દો, મેં તમારા આ પવિત્ર સ્નેહને ન ઓળખ્યો અને તમને ચોર સમજી બેઠી. તમે કોઈ પારકા નથી પણ મારા સ્વર્ગસ્થ પતિના સાચા ભાઈ છો.

સોસાયટીના જે પડોશીઓ કંચન વિશે ગંદી અફવાઓ ફેલાવતા હતા, તેઓ શરમથી માથું નીચું કરી ગયા. જે મનસુખને તેઓ કંજૂસ અને પથ્થર દિલ માનતા હતા, તે માણસના હૃદયમાં કૃતજ્ઞતા અને વફાદારીની ગંગા વહેતી હતી.

કંચને મનસુખનો હાથ પકડીને પોતાના ઘરની અંદર બોલાવ્યા. તેમણે નાના પાર્થને બોલાવીને કહ્યું કે બેટા, આ તારા દાદા છે, તેમને પ્રણામ કર. પાર્થે દોડીને મનસુખ દાદાના ચરણ સ્પર્શ કર્યા અને દાદાએ તેને પોતાની છાતીએ વળગાડી લીધો.

મનસુખ દાદાએ પાર્થના માથા પર હાથ મૂકીને કહ્યું કે બેટા, તારા દાદા સાક્ષાત દેવતા જેવા માણસ હતા. તેમણે મને અને મારી પત્નીને નવજીવન આપ્યું હતું અને હવે તારું ભવિષ્ય ઉજ્જવળ બનાવવું એ મારી પવિત્ર ફરજ છે.

સોસાયટીના ચેરમેન ગિરીશભાઈએ પણ આગળ આવીને મનસુખભાઈ અને કંચનબહેનના આ સંબંધને વંદન કર્યા. ગિરીશભાઈએ કહ્યું કે આજના સ્વાર્થી યુગમાં આવો નિઃસ્વાર્થ ત્યાગ અને કૃતજ્ઞતા જોવા મળવા એ કોઈ ચમત્કારથી કમ નથી.

તે દિવસ પછી કંચનના ઘરમાં ક્યારેય અંધારામાં થેલો મૂકવાની જરૂર ન પડી. મનસુખ દાદા દરરોજ સાંજે ખુલ્લા મને એ ઘરમાં આવતા, પાર્થ સાથે રમતા અને આખો પરિવાર સાથે બેસીને પ્રેમથી ભોજન કરતો. બે એકલવાયા પરિવારો આજે એક અતૂટ સ્નેહના તાંતણે બંધાઈ ગયા હતા.

નિઃસ્વાર્થ ભાવે કરેલો ઉપકાર ક્યારેય ભૂંસાતો નથી, સમય ગમે તેટલો વીતી જાય પણ તે વફાદારીનું અમૃત બનીને પાછો ફરે છે. મનસુખ અને કંચનની આ પવિત્ર કહાણીએ સાબિત કરી દીધું કે સંસારમાં સાચો ધર્મ કૃતજ્ઞતા અને પરસ્પર પ્રેમ જ છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.